Niejadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.












Kępkowiec białawy (Lyophyllum connatum) to grzyb wyróżniający się kredowobiałym zabarwieniem oraz zrostowym, kępkowym wzrostem. Kapelusz osiąga 3–10 cm średnicy, początkowo jest wypukły, z wiekiem bywa spłaszczony i nieregularnie pofalowany. Blaszki są gęste, białawe, przyrośnięte lub lekko zbiegające. Trzony u podstawy zrastają się w zwarte pęczki. Miąższ jest sprężysty, biały, o specyficznym zapachu. Dawniej uznawany za jadalny, teraz uchodzi za trujący z uwagi na obecność mutagennej konatyny.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły lub półkulisty; u młodych owocników — wypukły lub półkulisty; u dojrzałych owocników — płaski lub wypukły; u starych owocników — płaski.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być oprószona, zamszowa lub jedwabista.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Kolor
- Kapelusz może być biały, brudnobiaławy, białawy, szaropłowy lub szarawy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza może być odgięty ku górze lub podwinięty, a u młodych owocników może być podwinięty.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu jest falisty, także u dojrzałych owocników.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 20 do 150 milimetrów.
- Zrost kapeluszy
- Stwierdzono obecność zrostu kapeluszy.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają po trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być biały lub kremowożółty.
- Rozgałęzienie blaszek
- Blaszki są rozwidlone.
- Kierunek zmiany barwy blaszek z czasem
- Blaszki mogą żółknąć z czasem.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być gęste lub rzadkie.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
- Liczba szeregów długości blaszeczek
- Liczba szeregów długości blaszeczek wynosi 3.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie centralne.
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być zgrubiała lub zwężona.
- Kolor
- Trzon może być biały.
Góra trzonu może być biała.
Dół trzonu może być szaropłowy. - Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być jedwabista lub włóknista. U góry może być oprószona. U starych owocników może być łuskowata.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest matowa.
- Wnętrze
- Trzon może być wypełniony luźnym miąższem lub pusty.
- Konsystencja
- Trzon może być zwarty, kruchy lub łykowaty / odporny na rozerwanie.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 30 do 120 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 7 do 20 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień nie występuje u tego gatunku.
- Wygięcie osi
- Trzon jest wygięty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest biały.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest zwarty.
- Typ konsystencji miąższu
- Miąższ jest chrząstkowaty, także w kapeluszu.
- Zapach
- Zapach miąższu może być orzechowy lub perfumowy; może być niewyróżniający się; może być przyjemny.
- Nuta smakowa
- Miąższ ma nutę smakową perfumową.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
- Ocena przyjemności smaku miąższu
- Smak miąższu jest przyjemny.
- Obecność wyczuwalnego smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyczuwalny.
- Grubość
- Miąższ jest gruby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w zaroślach, na przydrożach, na łąkach, w lasach iglastych lub w parkach i ogrodach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać kępkami, w rozproszonych grupach, pojedynczo lub być zrośnięte.
- Częstość
- Gatunek może być pospolity.
Gatunek może być bardzo pospolity. - Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od sierpnia do października.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Niejadalny
Prawo
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
Z czym można pomylić
Kępkowiec jasnobrązowy
Lyophyllum decastes
Najważniejsze różnice
Lyophyllum connatum (kępkowiec białawy) różni się od L. decastes czysto białym lub kredowobiałym zabarwieniem całego owocnika oraz elipsoidalnymi zarodnikami o wymiarach 6–7 × 3,5–4 µm.
FAQ
Czy ten gatunek jest bezpieczny do jedzenia?
Nie, jest uznawany za trujący ze względu na działanie mutagenne i ryzyko uszkodzenia materiału genetycznego.
Czy obgotowanie usuwa toksyny z owocnika?
Nie, żadna tradycyjna obróbka cieplna, suszenie ani odlewanie wywaru nie neutralizują obecnych w nim toksyn.
W jakich miesiącach najczęściej pojawia się w naturze?
Główny okres owocowania w klimacie umiarkowanym trwa od sierpnia do listopada.
Jakie siedliska preferuje ten grzyb?
Rośnie na obrzeżach dróg leśnych, w parkach, zaroślach i ogrodach na glebach bogatych w próchnicę.
Czy rośnie wyłącznie pod jednym gatunkiem drzewa?
Nie, nie wykazuje ścisłej specjalizacji i występuje zarówno w sąsiedztwie drzew liściastych, jak i iglastych.
Dlaczego w starych książkach bywa opisywany jako jadalny?
Dawniej ceniono jego smak, a toksyczność genetyczną odkryto dopiero dzięki nowoczesnym badaniom.
Czy pojedyncze zjedzenie powoduje natychmiastowe zatrucie?
Zwykle nie wywołuje ostrej niestrawności, lecz jego szkodliwe działanie kumuluje się w organizmie.
Czy gatunek ten służył do celów barwierskich?
Tak, sporadycznie używano go w rzemiośle do barwienia naturalnej wełny na stonowane, jasne odcienie.
Czy występuje w wysokich partiach górskich?
Spotyka się go w reglu dolnym, lecz w wyższych położeniach sezon owocowania jest znacznie krótszy.
Jak rosną owocniki tego gatunku?
Wyrastają w charakterystycznych, gęstych kępach liczących od kilku do kilkudziesięciu zrośniętych sztuk.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Leucocybe connata
- Inne nazwy krajowe
- kępkowiec białawy
- Dawne nazwy krajowe
- podblaszek zrosły
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub niemal kulisty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 5,5 do 7 mikrometrów i szerokość od 3 do 4,2 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Gleba
- Preferuje gleby piaszczyste.
- Wapienność gleby
- Występuje na glebie wapiennej.
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby żyzne.
- Wilgotność gleby
- Preferuje gleby wilgotne.
- Zawartość próchnicy
- Preferuje gleby próchniczne.
- Jakościowa zasobność gleby w azot
- Preferuje gleby bogate w azot.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
W praktyce mykologicznej i terenowej kępkowiec białawy znajduje wyjątkowe zastosowanie w makrochemicznej diagnostyce grzybów. Ze względu na gwałtowną i wyrazistą reakcję barwną miąższu oraz blaszek na roztwór soli żelaza(II) – siarczanu żelaza – gatunek ten jest powszechnie wykorzystywany przez edukatorów oraz instruktorów grzyboznawstwa jako modelowy przykład terenowej próby chemicznej. Kontakt odczynnika z tkankami owocnika natychmiast wywołuje intensywne, fioletowoniebieskie zabarwienie, co służy na warsztatach przyrodniczych do demonstracji metod różnicowania gatunków o wysokim stopniu ryzyka pomyłki.
Współcześnie próba ta stanowi jedno z klasycznych narzędzi diagnostycznych stosowanych przez pasjonatów do odróżniania tego grzyba od śmiertelnie trujących białych lejkówek, które w kontakcie z solami żelaza nie dają takiego efektu. W przeszłości, nim zaawansowane metody analityczne stały się powszechne, świeże owocniki kępkowca służyły leśnikom i mykologom amatorom jako naturalny wskaźnik do szybkiej weryfikacji tożsamości kępiastych zbiorów w warunkach polowych. Ze względu na brak właściwości barwierskich tkanin oraz brak zastosowań rzemieślniczych, funkcja wskaźnikowo-dydaktyczna w diagnostyce terenowej pozostaje jedynym trwałym pozakulinarnym wykorzystaniem tego grzyba.
Historia i kultura
Kępkowiec białawy zajmuje szczególne miejsce w europejskiej i polskiej kulturze zbieractwa, stanowiąc wyrazisty symbol ewolucji wiedzy mykologicznej. Przez pokolenia obecny był w tradycji wiejskiej i podmiejskiej jako ceniony grzyb jadalny, znany pod ludowymi nazwami, z których najbardziej utrwalił się „podblaszek zrosły”. W dawnych polskich atlasach i poradnikach dla grzybiarzy opisywano go jako niezwykle wydajny dar lasu, którego znalezienie w przydrożnym rowie czy na skraju leśnego traktu pozwalało napełnić cały kosz z zaledwie jednej, okazałej kępy owocników. Wokół tych widowiskowych znalezisk narosła kultura dumy ze zbioru i tradycja dzielenia się obfitym plonem w lokalnych społecznościach.
Współcześnie gatunek ten zyskał zupełnie nowy wymiar symboliczny i wszedł do kanonu historii mykologii jako sztandarowa przestrzeń zderzenia tradycyjnej mądrości ludowej z nowoczesną nauką. Odkrycie w latach 80. XX wieku mutagennych właściwości jego metabolitów bezpowrotnie przekreśliło jego status kulinarny, wywołując w środowiskach zbieraczy głęboki szok poznawczy. Dziś kępkowiec białawy pojawia się w literaturze popularnonaukowej i na forach przyrodniczych jako klasyczny przykład ostrzegawczy, przypominający o tym, że wieloletnie tradycje konsumpcyjne nie stanowią ostatecznego dowodu nieszkodliwości dzikich grzybów.
Jadalność i bezpieczeństwo
Kępkowiec białawy (Lyophyllum connatum) jest współcześnie klasyfikowany jako grzyb trujący i niejadalny.
Przez wiele dziesięcioleci gatunek ten uchodził w literaturze za grzyb jadalny i bywał zbierany do celów kulinarnych, ponieważ nie wywoływał natychmiastowych, ostrych dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Współczesne badania biochemiczne i toksykologiczne wykazały jednak, że owocniki zawierają substancje o udowodnionym działaniu mutagennym – w tym konatynę oraz liofilinę. Związki te zaburzają syntezę DNA i mogą prowadzić do uszkodzeń materiału genetycznego, stwarzając ryzyko odległych skutków zdrowotnych. Z tego względu bezwzględnie odradza się jego spożywanie.
Dodatkowym, poważnym zagrożeniem bezpieczeństwa jest duże ryzyko pomylenia kępkowca białawego z silnie trującymi białymi lejkówkami (np. lejkówką jadowitą), które zawierają niebezpieczną muskarynę wywołującą ciężki zespół cholinergiczny.
Siedlisko i występowanie
Gatunek ten jest szeroko rozprzestrzeniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej, w tym na obszarze całej Europy Środkowej, Północnej oraz w Ameryce Północnej. Spotyka się go w lasach liściastych, mieszanych i iglastych, a także poza zwartymi kompleksami leśnymi: w parkach miejskich, przydrożnych rowach, zaroślach i ogrodach. Zasiedla gleby bogate w próchnicę i substancje odżywcze, często w miejscach o zaburzonej strukturze podłoża, takich jak pobocza ścieżek, nasypy i składowiska kompostowe. Związki z konkretnymi drzewami nie mają charakteru wyłącznego, choć owocniki pojawiają się regularnie w pobliżu buków, dębów, świerków oraz sosen. W Europie Środkowej główny okres owocowania przypada na miesiące od późnego lata do późnej jesieni, zazwyczaj od sierpnia do listopada. W rejonach o łagodniejszym klimacie atlantyckim i na południu kontynentu owocniki mogą pojawiać się sporadycznie jeszcze w grudniu, podczas gdy na północy oraz w rejonach górskich sezon kończy się gwałtownie wraz z nadejściem pierwszych silnych przymrozków pod koniec października.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Niejadalny — źródło oznaczenia
Marek Snowarski — kredolejkówka zrosła, atlas grzybów · Ocena autora polskiego atlasu:obecnie niejadalny z uwagi na wątpliwości co do jadalności. Zapis oceny źródła, nie wynik własnego doświadczenia toksykologicznego; podstawę i granice ciągu omówiono wBadaczu.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Leucocybe connata
- Dawne nazwy naukowe
- Lyophyllum connatum[41]
Bieżąca zaakceptowana nazwa w zachowanym odczycie Index Fungorum to Leucocybe connata (Schumach.) Vizzini, P. Alvarado, G. Moreno & Consiglio. Źródła używają również dawnej kombinacji Lyophyllum connatum (Schumach.) Singer. Odczyt GBIF dla Leucocybe connata wskazuje rodzinę Tricholomataceae. Nazwy i regionalne opisy zachowują własne źródła i zakresy.
[6] [9] [11] [13] [14] [16] [17] [18] [19] [20] [8] [10]Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki u podstaw podstawek. [34]
Zarodniki
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [35]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [3]
- Krople wewnątrz zarodnika
- W zarodniku stwierdzono obecność kropli. [3]
- Długość zarodnika
- Zarodnik może mieć długość od 5,5 do 7 mikrometrów. [3]
- Obecność ciał lipidowych
- Stwierdzono obecność ciał lipidowych. [3]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [17]
- Szerokość zarodnika
- Zarodnik może mieć szerokość od 3 do 4,2 mikrometra. [3]
Materiał i metody badań
Badanie składu i aktywności — Nr14 — dokładny materiał i wyniki źródłowe
Materiał: Owocniki L. connatum z Hokkaido z końca IX 2003; dla konnatyny osobna partia z 2002 r. Historyczne oznaczenie autorów, bez wskazanego dowodu DNA.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Wydajności izolacji nie przeliczono na zawartość naturalną. Zdolność wyizolowanego związku w DPPH i modelu komórkowym nie oznacza bezpieczeństwa lub skuteczności klinicznej całego grzyba.
[27]Archiwalny opis siedliska
Jest to grzyb saprotroficzny rosnący na żyznej glebie bogatej w próchnicę. Występuje w lasach liściastych, na leśnych przydrożach i poboczach, a niekiedy także na trawnikach. Owocniki wyrastają najczęściej w charakterystycznych, ciasnych kępach, rzadziej w rozproszeniu lub pojedynczo. W Polsce owocnikuje od sierpnia do października.
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 5,5–7 µm [3]
Metody i zapisy źródłowe — Pakistański okaz SR32, zielnik LAH21071032,21VII2010, Fairy Meadows; autorzy podają ITS HE819396 i 99%podobieństwa. Mikroskopia świetlna, ręczne przekroje, Congo Red i Melzer; metoda deklaruje 25 zarodników i 20 podstawek na owocnik. Nie podano liczby owocników. Błędne współrzędne i nietypowe osie zarodników pozostają jawnie w ograniczeniach.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Razaq2012 p1002:4spored” [35]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Razaq2012 p1002:basidiospores apiculate” [35]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Razaq2012 p1002:basidia26–30µm” [35]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Razaq2012 p1002:basidia4.5–6µm” [35]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Leucocybe connata sensu grzyby.pl", {}, null, null]
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Atlas: hialinowe.” [3]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: widoczne krople.” [3]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki5,5–7×3–4µm.” [3]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: elipsoidalne.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Lyophyllum connatum sensu First Nature", {}, null, null]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „FN: zarodniki5,5–7×3,2–4,2µm.” [3]
Obecność ciał lipidowych — zapis źródłowy: „Source explicitly identifies oil droplets in spores; composition not independently assayed.” [3]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „FN: elipsoidalne zarodniki.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Lyophyllum connatum sensu TERRA", {}, null, null]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „TERRA: zarodniki5,5–7×3,5–4µm.” [3]
Obecność ciał lipidowych — zapis źródłowy: „Source explicitly identifies oil droplets in spores; composition not independently assayed.” [3]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „TERRA: elipsoidalne.” [3]
Nazwa rekomendowana i klasyfikacja
Rekomendacja 2025: KPNG Polskiego Towarzystwa Mykologicznego rekomenduje nazwę „kredolejkówka zrosła”. Dla tego taksonu zestawia wcześniejsze nazwy „kępkowiec białawy” i „podblaszek zrosły”. Przyjęta nazwa naukowa to Leucocybe connata; Lyophyllum connatum pozostaje historyczną kombinacją tej nazwy.
Zmiana rodzaju: Alvarado i współautorzy 2015 wyodrębnili Leucocybe na podstawie analizy markerów molekularnych. Konto L. connata obejmuje zielnikowe kolekcje z Włoch, Hiszpanii i Szwajcarii. Diagnoza całego rodzaju nie została przepisana jako pomiar konkretnego owocnika. Odczytano autorski manuskrypt w przeglądarce; plik lokalny był niedostępny.
Rodzina: Analiza filogenetyczna Vizziniego i współautorów 2024 ujmuje Leucocybe w Lyophyllaceae sensu lato. Bieżący odczyt GBIF nadal podaje Tricholomataceae. Te dwa źródła przedstawiają odmienne ujęcia rodziny; nowsza analiza pierwotna i klasyfikacja katalogowa są rozróżnione.
[33] [21] [24] [25]Materiał i wyniki mikroskopii
Materiał i metody: Razaq i współautorzy 2012 opisali okaz SR32, LAH21071032, z Fairy Meadows w Pakistanie, zebrany 21 VII 2010. Podali sekwencję ITS HE819396 i 99% podobieństwa do sekwencji porównawczych. W mikroskopii świetlnej używali ręcznych przekrojów, camera lucida oraz barwień Congo Red i Melzer. Metoda wymienia 25 zarodników i 20 podstawek na owocnik; nie określa liczby owocników.
Wyniki i ograniczenia: Podstawki mają 26–30 × 4,5–6 µm i cztery zarodniki. Źródło opisuje je jako maczugowate do walcowatych, ze sprzążkami u podstawy; zarodniki mają wyrostek wnęki. Autorzy stwierdzili brak cystyd. Wydrukowane 4–7 × 5–6 µm dla zarodników ma nietypowy układ osi, a współrzędne stanowiska wskazują inny obszar niż Pakistan. Zachowano dokładny oryginał, bez zamiany osi, wyliczania Q lub odgadywania współrzędnych.
Oddzielne cechy: Barwa podstawek od hialinowej do bladożółtej dotyczy 5% KOH. Zawartość olejowa podstawek i ostre sterygmy są odrębnymi cechami, a nie barwą zarodników. Każdy wynik zachowuje własny cel anatomiczny i warunki badania. Rzadkich blaszek z pakistańskiego opisu nie usunięto z powodu odmiennych europejskich opisów gęstych blaszek.
[35]Związki wyizolowane i aktywność laboratoryjna
Badany materiał: Kimura i współautorzy 2005 badali owocniki z Hokkaido z końca września 2003; konnatynę otrzymali z osobnej partii z 2002. Wyizolowali β-hydroksyergotioninę, ergotioninę, N-hydroksy-N′, N′-dimetylomocznik i konnatynę. Tożsamość związków badano metodami spektroskopowymi. Nie wskazano w odczytanym opisie potwierdzenia DNA gatunku. Wydajności izolacji nie przeliczono na naturalną zawartość w grzybie.
Wynik DPPH: Tabela 3 podaje odpowiednio 0,94; 0,94; 0,14 i 0,18 mikromola równoważnika Trolox na mikromol próbki. Jednostkę sprawdzono na obrazie strony, ponieważ ekstrakcja tekstowa myli mikro- z mili-. To wynik określonego testu dla oczyszczonych związków, bez przekształcania w EC50, IC50 lub skuteczność kliniczną. Badanie przesiewowe ekstraktu w tabeli 1 zapisano oddzielnie.
Model komórkowy: ERT i β-hydroksyergotioninę badano również na pierwotnych hepatocytach szczura z uszkodzeniem wywołanym tetrachlorometanem. Mierzono uwalnianie AST i ALT; autorzy raportowali ograniczenie tych markerów w badanych warunkach, silniejsze dla pochodnej hydroksylowej. Cztery studzienki nie oznaczają czterech zwierząt. Wynik nie ustala leczenia, dawki ani bezpieczeństwa spożywania całych owocników przez ludzi.
[27]Jadalność: podstawa ostrzeżeń i droga cytowania
Oceny i doświadczenia: Nordycki przegląd 2014 nie zaleca spożywania tego gatunku. Ostrzeżenie o podejrzewanych właściwościach genotoksycznych i rakotwórczych odróżniono od badania klinicznego. Stwierdzenie autorów, że nie znali opisów zatruć w przejrzanej literaturze do 2012, nie jest dowodem nieszkodliwości ani aktualnym rejestrem wszystkich zatruć.
Źródło pierwotne ostrzeżenia: Odczytany abstrakt Fugmanna i Steglicha 1984 ostrzega na podstawie mutagenności związków strukturalnie podobnych do składników konnatyny i liofiliny. Pełnej pracy nie uzyskano. Nie zapisano tego jako wykonanego testu mutagenności całego grzyba lub dowodu raka u ludzi. Wielokrotne cytowania tego samego ostrzeżenia zachowano jako jeden ciąg, nie niezależne doświadczenia.
Błąd przypisania związku: W nordyckim opisie pojawia się 2-(3,4-dihydroksyfenylo)glicyna przy L. connatum. Abstrakt Keller 2002 rozdziela konnatynę z L. connatum i ten drugi związek z Cortinarius hercynicus. Nie przeniesiono go do składu naszego gatunku. Nie przypisano też temu gatunkowi wszystkich wyników badań przesiewowych 57 gatunków bez tabel gatunkowych.
Antymutagenność: Opracowanie 2020 odsyła do Grüter, Friederich i Würgler 1990. Zidentyfikowano DOI 10.1016/0027-5107(90)90030-8 i PMID 2117251, lecz nie odczytano pierwotnej tabeli ani abstraktu z powodu blokady dostępu. Ciąg pozostaje niepełny; nie wpisano dodatniego lub ujemnego wyniku testu dla tego gatunku.
[30] [7] [26] [22]Badania uprawy oraz zastosowań
Doświadczenie uprawowe: Li i współautorzy 2009 badali sześć dzikich szczepów. Według odczytanego abstraktu wszystkie kolonizowały badane podłoża i tworzyły zawiązki przy 10–20 °C, a pięć wytworzyło owocniki przy 10–15 °C. Temperatury doświadczenia nie są polskim terminem owocnikowania, preferencją klimatyczną ani potwierdzeniem bezpieczeństwa żywności.
Biochemia i patent: Abstrakt Ye 1997 opisuje badanie biosyntezy małocząsteczkowej liofiliny; nie jest ona białkiem o podobnej nazwie badanym u innych gatunków. Patent EP2609811A1 wymienia L. connatum w szerokiej liście możliwych źródeł inhibitorów krystalizacji lodu, lecz odczytane przykłady doświadczalne wykorzystują inne gatunki. Nie zapisano wdrożenia lub wyniku doświadczenia dla naszego gatunku.
Zakres poszukiwań: Sprawdzono informacje o zastosowaniach technicznych, zielarskich, przyprawowych, barwierskich, kulturze i badaniach biologicznych. Poza wymienionymi doświadczeniami nie uzyskano dostatecznej podstawy do wpisania tradycyjnego leczenia, barwienia tkanin, przyprawowego wykorzystania lub wdrożenia przemysłowego. Jest to wynik obecnego przeglądu, bez twierdzenia o nieistnieniu takich informacji.
[29] [40] [31] [15]Udokumentowane wykorzystanie lokalne
Badanie etnobiologiczne: Farfán-Heredia, Casas i Rangel-Landa 2018 dokumentowali targi regionu jeziora Pátzcuaro w Meksyku. Od II 2015 do III 2018 przeprowadzili 175 wizyt i 89 wywiadów, zbierali materiały i fotografie, deponowane w EBUM i IEB-Bajío. L. connatum znajduje się wśród grzybów cenionych jako żywność, o krótkiej dostępności targowej. Publikacja opisuje praktykę kulturową, nie badanie toksykologiczne ani potwierdzenie polskiego wykorzystania. Dla tego wiersza nie podano osobnego numeru okazu ani weryfikacji DNA.
[15]Reakcje z solami żelaza
Źródłowe warunki: Własna notatka okazu z North Hants, 29 IX 1979, dokumentuje FeSO4 na blaszkach: w terenie odcień winnobrązowy przechodzący w winny; po dwóch godzinach, w świetle żarowym, powolną brązową reakcję ze słabą purpurą. Ałun żelazowy dawał szybki fiolet w opisanym oświetleniu. Wyników nie połączono w jeden bezwarunkowy przebieg. Sole żelaza nie trafiły do pola reakcji alkalicznych.
[23]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polskie stanowiska zestawione przez Wojewodę 2003, druk 418: własny materiał KRAM i cytowane stanowiska. Historyczne oznaczenie L. connatum.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Dawna determinacja morfologiczna, bez nowego oznaczenia DNA. Lista stanowisk nie stanowi pomiaru preferencji wszystkich populacji.
[39]Materiał: Wojewoda 2003 relacjonuje historyczne polskie stwierdzenia w Puszczy Bukowej; bez deklaracji odczytu wszystkich cytowanych prac.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[18]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Aktywność badanego ekstraktu
- W badaniu laboratoryjnym materiał wykazywał aktywność przeciwutleniającą. [27]
Aktywność wyizolowanych związków
- Aktywność wyizolowanego związku
- Wyizolowany związek „β-hydroksyergotionina” wykazywał aktywność zmiatania wolnych rodników. Wykorzystano test DPPH. [27]
Wyizolowany związek „ergotionina” wykazywał aktywność zmiatania wolnych rodników. Wykorzystano test DPPH. [27]
Wyizolowany związek „N-hydroksy-N′,N′-dimetylomocznik” wykazywał aktywność zmiatania wolnych rodników. Wykorzystano test DPPH. [27]
Wyizolowany związek „konnatyna” wykazywał aktywność zmiatania wolnych rodników. Wykorzystano test DPPH. [27]
Najważniejsze substancje i ich działanie
Raport Nordyckiej Rady Ministrów cytuje dawne wyniki dla świeżej masy: ponad 400 mg/kg liofiliny i ponad 2 g/kg konnatyny. Nie są to stałe stężenia każdego owocnika. Kimura i współautorzy (2005) wyizolowali β-hydroksyergotioninę, ergotioninę, N-hydroksy-N′, N′-dimetylomocznik i konnatynę. Opisali aktywność związków w teście DPPH oraz ochronne działanie β-hydroksyergotioniny w hodowli hepatocytów uszkadzanych CCl₄. Wyniki laboratoryjne nie potwierdzają leczniczej skuteczności spożywanego grzyba ani obecności lub nieobecności białka badanego pod podobną nazwą u innego gatunku.
[6] [9] [11] [13] [14] [16] [17] [18] [19] [20]Badania ekologiczne
Występowanie i owocnikowanie w Polsce
Polskie dane: Wojewoda 2003 wymienia polskie stanowiska, w tym własny materiał KRAM, oraz miesiące sierpień–październik. Zachowano ten polski zakres miesięczny. Zagraniczne daty z Włoch, Hiszpanii, Szwajcarii, Japonii i Islandii nie zastępują polskiego sezonu. Pojedyncza data zbioru z Pakistanu nie wyznacza sezonu gatunku.
Gleba i otoczenie: Źródłowe europejskie kolekcje Alvarado 2015 pochodziły z gleby wapiennej; to opis badanych stanowisk, bez pomiaru pH wszystkich populacji. Wilgotne miejsca pochodzą z polskiego atlasu Snowarskiego i mają poziom informacji atlasowej. Drzew wymienionych przy stanowiskach nie uznano za dowód mikoryzy.
[39] [21] [36]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–XI |
|
| Irlandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–XI |
|
| Polska | Puszcza Bukowa | VIII–X |
|
| Stany Zjednoczone | Północne Door County: opis Lyophyllum connatum UWGB (VIII–IX) | Nie ustalono |
|
Źródła
- BMS 2026
- archive-lyophyllum-connatum-profile
- retained-2cd140bbe8c5a8e5
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014, Dz.U. 2014 poz. 1408.
- Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia grzybów dopuszczonych do obrotu.
- src-first-nature
- src-fugmann-1984
- gbif-current (także [25])
- Marek Snowarski — kredolejkówka zrosła, atlas grzybów (także [36])
- Index Fungorum: Agaricus connatus Schumach., record 463434; current name Leucocybe connata, record 808519.
- Kimura C., Nukina M., Igarashi K., Sugawara Y. 2005. DOI 10.1271/bbb.69.357; PMID 15725662.
- Naturalis, Interactive Guide to Mushrooms, Lyophyllum connatum.
- Nordic Council: Mushrooms Traded as Food, Vol. II, section 2, rozdział Clitocybe connata, s.139–142.
- Farfán-Heredia B., Casas A., Rangel-Landa S. 2018, J Ethnobiol Ethnomed 14:68, DOI 10.1186/s13002-018-0269-9.
- src-terra-hu
- UW–Green Bay, Cofrin Center: Biodiversity of Macrofungi of Northern Door County.
- Wojewoda 2003 — Checklist of Polish larger Basidiomycetes,418 (także [39])
- w1-r14-purepecha-interchange 2018
- w1-r14-zsigmond
- Alvarado i in. 2015 — Atractosporocybe, Leucocybe and Rhizocybe
- antimutagen-chain-web
- Malcolm Storey — okaz Leucocybe connata,29IX 1979, NorthHants
- Vizzini i in. 2024 — Family matters inside the order Agaricales
- Keller i in. 2002 — Screening of European Fungi… (abstrakt)
- Kimura i in. 2005 — β-Hydroxyergothioneine…
- Nr14 — polskie wykazy prawne 18.10.2026
- Li, Zhang i Li 2009 — Artificial Cultivation of Lyophyllum connatum
- Nordic Council of Ministers 2014 — Mushrooms traded as food, Clitocybe connata
- EP2609811A1 — Ice crystallization inhibitor derived from basidiomycetes
- protection-status
- KPNG Polskiego Towarzystwa Mykologicznego — rekomendacja5/2025
- Nr14 — dokładny materiał i wyniki źródłowe
- Razaq i in. 2012 — Molecular Identification of Lyophyllum connatum…
- trade-base-2011-status
- trade-status
- Ye i in. 1997 — Biosynthesis of the Azoxycarboxamide Lyophyllin (abstrakt)
- w2-leucocybe-name-readback