Przejdź do treści
JakiToGrzyb

Maślak sitarz

Suillus bovinus

Jadalny
Jadalny
Wymaga obróbki
Wymaga obróbki

Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.

Maślak sitarz (Suillus bovinus) to pospolity grzyb z rodziny maślakowatych, ściśle związany z sosną. Charakteryzuje się szerokimi, kanciastymi porami przypominającymi sito oraz elastycznym kapeluszem. Jest to gatunek jadalny, choć po przyrządzeniu jego miąższ staje się miękki i gąbczasty, przez co uchodzi za grzyb o pośledniej wartości kulinarnej. Rośnie gromadnie na ubogich, piaszczystych glebach w borach sosnowych, nierzadko w towarzystwie klejka czerwonawego.

Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.

Grzybiarz

Budowa owocnika

Typ budowy
Owocnik ma kapelusz i trzon.
Barwa grzybni u podstawy owocnika
Grzybnia u podstawy trzonu jest różowa.

Kapelusz

Kształt
U młodych owocników kapelusz może mieć kształt wypukły lub półkulisty; u dojrzałych owocników — płaski lub wklęsły.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia kapelusza jest gładka.
Pokrycie
Powierzchnia kapelusza jest naga.
Połysk powierzchni
W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
Lepkość i śluzowatość
W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
Kolor
Kapelusz może być cielisty, pomarańczowobrązowy lub płowy.
Ułożenie brzegu
U młodych owocników brzeg kapelusza jest podwinięty.
Obrys brzegu
U starych owocników obrys brzegu jest falisty.
Średnica
Kapelusz może mieć średnicę od 30 do 120 milimetrów.
Przyleganie skórki kapelusza
Skórka kapelusza przylega do miąższu.
Zrost kapeluszy
Stwierdzono obecność zrostu kapeluszy.

Spód kapelusza

Typ
Hymenofor ma budowę rurkową.

Rurki przy trzonie

Połączenie z trzonem
Rurki są przyrośnięte do trzonu.
Szerokość przyrośnięcia hymenoforu
Rurki są szeroko przyrośnięte.
Zbieganie hymenoforu po trzonie
Rurki zbiegają po trzonie.
Oddzielalność
Rurki są trudno oddzielalne od kapelusza.
Kształt porów
Pory mogą być kanciaste, nieregularne, wydłużone i labiryntowate.
Naturalna barwa porów
U młodych owocników pory mogą być żółtawe.
U starych owocników pory mogą być oliwkowobrązowawe.
Jakościowa wielkość porów
Pory są duże.
Naturalna barwa rurek
Rurki mogą być szarożółte, ochrowe lub oliwkowozielonobrązowe.

Trzon i podstawa

Kształt
Trzon może mieć kształt walcowaty, a u młodych owocników może mieć kształt maczugowaty.
Podstawa
Podstawa trzonu jest zwężona.
Kolor
Trzon może być płowy, pomarańczowobrązowy lub cielisty.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest gładka.
Pokrycie powierzchni
Powierzchnia trzonu może być filcowata lub włóknista.
Połysk powierzchni
Powierzchnia trzonu jest matowa.
Konsystencja
Trzon jest włóknisty i kruchy.
Długość
Trzon może mieć długość od 20 do 100 milimetrów.
Grubość
Trzon może mieć grubość od 5 do 20 milimetrów.

Pierścień

Obecność
Pierścień nie występuje u tego gatunku.

Miąższ

Barwa
Miąższ może być białawy, żółtawy lub brązowawy, a po gotowaniu może być czerwono-fioletowy lub buraczkowo-fioletowy, po suszeniu może być czerwono-fioletowy lub buraczkowo-fioletowy, a w marynacie może być miedzianoczerwony.
Smak
Może mieć lekko kwaśny lub słaby smak.
Sprężystość
Miąższ jest sprężysty.
Struktura
Miąższ ma strukturę gąbczastą.
Typ konsystencji miąższu
Miąższ jest gumowaty.
Zapach
Zapach miąższu jest owocowy, a przy tym przyjemny; jest słaby.

Gdzie i kiedy rośnie

Siedlisko
Grzyb może występować w lasach iglastych, na obrzeżach lasu, na polanach leśnych lub na przydrożach.
Podłoże
Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
Sposób wyrastania
Owocniki mogą wyrastać w grupach, kępkami lub być zrośnięte.
Częstość
Gatunek jest bardzo pospolity.
Owocnikowanie
Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do października.
Obszar występowania
Potwierdzono występowanie w Polsce.

Jadalność i kuchnia

Jadalność
Jadalny
Wymagana obróbka
Wymaga obróbki

Prawo

Ochrona
W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
Handel
W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.

Z czym można pomylić

1 / 4

FAQ

Czy maślak sitarz jest grzybem jadalnym?

Tak, jest to grzyb jadalny. Wymaga jednak wcześniejszej obróbki termicznej, gdyż surowy może wywołać dolegliwości pokarmowe. Uchodzi za gatunek o przeciętnych walorach smakowych.

Czy przed przyrządzeniem sitarza trzeba ściągać skórkę z kapelusza?

W przeciwieństwie do maślaka zwyczajnego skórka sitarza jest sucha lub tylko lekko lepka i nie schodzi łatwo. Nie ma potrzeby jej zdejmowania, wystarczy oczyścić owocnik.

Z jakimi drzewami mikoryzuje maślak sitarz?

Gatunek ten tworzy obligatoryjną mikoryzę z sosnami, w Polsce przede wszystkim z sosną zwyczajną. Występuje niemal wyłącznie pod tymi drzewami na glebach piaszczystych.

Dlaczego sitarz podczas gotowania zmienia kolor?

To naturalna cecha tego gatunku. Pod wpływem wysokiej temperatury miąższ i rurki sitarza zmieniają barwę na charakterystyczny, fioletowo-różowy lub czerwonawy odcień.

Jaki inny grzyb często rośnie razem z maślakiem sitarzem?

Bardzo często bezpośrednio obok sitarza wyrasta klejek czerwonawy (Gomphidius roseus), który pasożytuje na jego grzybni lub tworzy z nim specyficzny układ wielostronny.

Jaki smak ma miąższ maślaka sitarza?

Miąższ jest łagodny, lekko kwaskowaty lub nieco mdły. Po ugotowaniu staje się miękki i elastyczny, co sprawia, że bywa oceniany niżej niż miąższ innych maślaków.

W jakich miesiącach najczęściej owocuje maślak sitarz?

Owocniki pojawiają się od lata do późnej jesieni. Główny szczyt wysypu w Europie Środkowej przypada na okres od sierpnia do końca października, zależnie od wilgoci.

Czy maślaka sitarza można suszyć?

Tak, sitarz dobrze nadaje się do suszenia, zwłaszcza młode owocniki. Wysuszony miąższ ciemnieje, lecz zachowuje leśny aromat i bywa mielony na proszek grzybowy.

Skąd pochodzi nazwa „sitarz”?

Nazwa nawiązuje do spodu kapelusza, gdzie szerokie, kanciaste i nieregularne pory rurek układają się w strukturę przypominającą wyglądem domowe sito.

Do czego poza kuchnią wykorzystuje się ten gatunek?

Dojrzałe owocniki wykorzystuje się w naturalnym barwierstwie do barwienia wełny na odcienie beżu, żółci i oliwki, a jego grzybnię stosuje się do inokulacji sosen.