Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Lejkownik kubkowatokapeluszowy (Pseudoclitocybe cyathiformis) to charakterystyczny grzyb późnojesienny i zimowy. Wyróżnia się ciemnobrązowym, głęboko pępkowatym lub lejkowatym kapeluszem o podwiniętym brzegu oraz jaśniejszymi, zbiegającymi na trzon blaszkami. Jest saprotrofem rozwijającym się na butwiejącym drewnie i ściółce w lasach różnego typu. Choć jest to gatunek jadalny, ze względu na cienki miąższ i przeciętny smak ma znikomą wartość kulinarną.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt lejkowaty; u młodych owocników — wypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza jest włóknista.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest lśniąca, także w wilgotnych warunkach.
- Kolor
- W wilgotnym stanie kapelusz może być czarnobrązowy, czekoladowy, ciemnobrązowy lub szarobrązowy, a po wyschnięciu może być szarobrązowy lub jasnobrązowy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu jest falisty.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest ostry.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 20 do 160 milimetrów.
- Środek
- U młodych owocników środek kapelusza jest zagłębiony i z wyraźnym garbkiem.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają po trzonie.
- Stopień anastomoz blaszek
- Występują anastomozy blaszek.
- Rozgałęzienie blaszek
- Blaszki często są rozwidlone.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest ząbkowane / piłkowane.
- Naturalna barwa powierzchni blaszki
- Powierzchnia blaszki może być jasnobrązowa, szara lub szarobrązowa, a u młodych owocników może być kremowa.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być średnio gęste, blisko rozstawione lub rzadkie.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być zgrubiała lub maczugowata.
- Kolor
- Trzon jest brązowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest siateczkowata.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista. Elementy pokrycia trzonu mają barwę białawą.
- Wnętrze
- Trzon może być pełny lub pusty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 40 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 5 do 10 milimetrów.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być białawy, a w wilgotnych warunkach może być szarawy, a w suchych warunkach może być biały.
- Zapach
- Zapach może być słaby, mączny; może być niewyróżniający się; może być niewyczuwalny.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
- Grubość
- Miąższ jest cienki.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach, w siedliskach ruderalnych i miejskich, na przydrożach lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba, martwe drewno lub ściółka.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać w grupach lub kępkami.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do grudnia.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
- Grupa drewna podłoża
- Podłożem jest drewno drzew liściastych.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
FAQ
Czy Pseudoclitocybe cyathiformis jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to grzyb jadalny, jednak ze względu na cienki miąższ i przeciętne walory smakowe uważany jest za gatunek o niskiej wartości kulinarnej.
Kiedy przypada główny sezon na ten gatunek?
Owocniki pojawiają się późną jesienią i na początku zimy, najczęściej od października do grudnia, a przy łagodnej pogodzie nawet w styczniu.
Na jakim podłożu rośnie ten grzyb?
Rośnie jako saprotrof na butwiejącym drewnie, murszejących pniakach oraz na wilgotnej ściółce leśnej bogatej w próchnicę.
W jakich typach lasów można go spotkać?
Występuje w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, a także w starych parkach oraz zaroślach, zarówno na nizinach, jak i w górach.
Czy ten gatunek można spożywać na surowo?
Nie, grzyb ten wymaga bezwzględnej obróbki termicznej (gotowania, duszenia lub smażenia). Spożycie na surowo może wywołać zaburzenia trawienne.
Dlaczego nie należy zbierać przemrożonych owocników?
Wielokrotnie zamarzający i odmarzający miąższ ulega szybkiemu rozkładowi bakteryjnemu, co może prowadzić do niebezpiecznych zatruć nieswoistych.
Skąd wywodzi się nazwa cyathiformis?
Nazwa pochodzi od antycznego naczynia do wina (cyathus) i nawiązuje do głęboko wgłębionego, kielichowatego kształtu kapelusza.
Czy grzyb ten tworzy mikoryzę z drzewami leśnymi?
Nie, gatunek ten nie jest grzybem mikoryzowym. Czerpie substancje odżywcze wyłącznie z rozkładu martwej materii organicznej jako saprotrof.
Jak smakuje Pseudoclitocybe cyathiformis?
Miąższ ma smak łagodny, nieco słodkawy lub ziemisty, a zapach jest słaby i neutralny, bez wyraźnych nut aromatycznych.
Czy gatunek ten ma zastosowanie pozakulinarne?
Nie, nie posiada udokumentowanych zastosowań w rzemiośle, medycynie ludowej ani w przemyśle.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Lejkownik kubkowatokapeluszowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Pseudoclitocybe cyathiformis
- Pozostałe nazwy
- lejóweczka miskowata
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników jest biały.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 8 do 12 mikrometrów i szerokość od 5 do 6,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby niekwaśne.
- Ogólna ciężkość gleby
- Preferuje gleby ciężkie.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Gatunek Pseudoclitocybe cyathiformis nie posiada udokumentowanych, specyficznych zastosowań pozakulinarnych w rzemiośle, przemyśle ani tradycyjnej gospodarce użytkowej.
Historia i kultura
Pseudoclitocybe cyathiformis zaistniał w europejskiej tradycji przyrodniczej w XVIII wieku, w okresie intensywnego rozwoju nauk biologicznych i systematyki epoki oświecenia. Gatunek został formalnie opisany w 1792 roku przez francuskiego botanika i mykologa Jeana Baptiste'a Bulliarda pod nazwą Agaricus cyathiformis w publikacji Herbier de la France.
Istotnym świadectwem kulturowego postrzegania tego grzyba jest jego łacińska nazwa gatunkowa cyathiformis, utworzona od słowa cyathus, oznaczającego w starożytnej Grecji i Rzymie czerpak do wina lub puchar. Ta antyczna metafora naczynia utrwaliła się na stałe w europejskiej nomenklaturze przyrodniczej i wpłynęła na tradycyjne nazwy w językach narodowych, w tym polskie określenie lejkownik kubkowatokapeluszowy.
W kulturze ludowej Europy Środkowej gatunek ten nie rozwinął bogatej symboliki, nie stał się przedmiotem wierzeń, mitów ani obrzędów, w przeciwieństwie do grzybów silnie trujących lub wybitnie cenionych. Nie odnotowano jego obecności w literaturze pięknej, poezji czy malarstwie symbolicznym. Świadectwa jego obecności w dziedzictwie kulturowym ograniczają się do historycznych tablic mykologicznych oraz regionalnego nazewnictwa nawiązującego do kształtu czarki.
Jadalność i bezpieczeństwo
Pseudoclitocybe cyathiformis jest grzybem jadalnym o niskiej wartości kulinarnej. Miąższ ma cienką, sprężystą i wodnistą konsystencję. Smak owocników jest łagodny, niekiedy z lekką nutą słodkawą lub ziemistą, a zapach pozostaje słaby i mało wyrazisty.
Ryzyko właściwe dla tego gatunku dotyczy spożycia owocników w stanie surowym lub niedogotowanym. Zjedzenie surowego grzyba powoduje ostre dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym bóle brzucha, nudności i biegunkę. W owocnikach nie stwierdzono obecności toksyn powodujących zatrucia narządowe.
Koniecznym warunkiem przygotowania jest przeprowadzenie pełnej obróbki termicznej – owocniki wymagają starannego ugotowania, usmażenia lub uduszenia. Bezpieczne spożycie wiąże się ponadto z umiarkowaniem ilościowym, gdyż zwarty, elastyczny miąższ kapelusza oraz włóknisty trzon należą do produktów ciężkostrawnych.
Tradycje konsumpcyjne wykazują wyraźne różnice regionalne. W Europie Środkowej i Wschodniej gatunek ten jest sporadycznie pozyskiwany do celów spożywczych w okresie późnej jesieni. W Europie Zachodniej oraz w krajach skandynawskich jest powszechnie traktowany jako pozbawiony wartości konsumpcyjnej i pomijany.
Siedlisko i występowanie
Pseudoclitocybe cyathiformis to gatunek szeroko rozprzestrzeniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej, notowany w Europie, Ameryce Północnej oraz Azji. W Polsce i Europie Środkowej jest pospolity, choć owocniki pojawiają się zazwyczaj pojedynczo lub w niewielkich grupach.
Grzyb ten zasiedla różnorodne zbiorowiska leśne – lasy liściaste, iglaste oraz mieszane, a także parki i zarośla. Występuje jako saprotrof na próchniejącym drewnie, butwiejących pniakach, zagrzebanych w ziemi gałęziach oraz na bogatej w związki organiczne ściółce leśnej. Wykazuje powiązanie z resztkami drzew liściastych (m.in. dębów, buków, brzóz) oraz iglastych (głównie sosen i świerków), preferując podłoża wilgotne i zacienione.
Sezon owocnikowania jest wybitnie późnojesienny i wczesnozimowy. Owocniki pojawiają się głównie od października do grudnia, a przy łagodnych temperaturach także w styczniu. W rejonach o łagodnym klimacie morskim lub śródziemnomorskim owocnikowanie trwa nieprzerwanie przez całą zimę, natomiast w rejonach o klimacie kontynentalnym i w górach aktywność wegetacyjna ustaje wraz z nadejściem trwałych, silnych mrozów.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Odczyt pełnej karty Snowarskiego przez Terra w zalogowanym Chrome; zachowany wyciąg, nie surowy HTML. · #TRESC-9096: Jadalny.
- Jadalność
- Niejadalny
Odczytano opis, występowanie, oceny kulinarne i skróty znalezisk; nie deklaruje się lektury całej cytowanej literatury. · Badge Nejedlá houba; Kuchyňské využití: obvykle uváděna jako nejedlá, zarazem cytuje jadalność według Hagara (2014).
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Wild Food UK — odczytane wymaganie obróbki · The Goblet:intro; Taste/Smell:must be well cooked before consumption.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Pseudoclitocybe cyathiformis
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Pseudoclitocybe cyathiformis (Bull.) Singer,1956; bazionim Agaricus cyathiformis Bull.,1792. Rodzina Pseudoclitocybaceae. Zapis obejmuje gatunek w zakresie oznaczeń źródłowych; materiałom atlasowym i fotografiom nie przypisano konkretnej linii kryptycznej ani niezależnego oznaczenia molekularnego.
[20] [21]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Obecność ryzomorf
- Stwierdzono obecność ryzomorf. [21]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,5 do 1,6. [21]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [21]
- Krople wewnątrz zarodnika
- W zarodniku stwierdzono obecność kropli. [21]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest elipsoidalny. [21]
Materiał i metody badań
Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Źródłowy zakres Qav zarodników w atlasie; bez podanej próby, liczby kolekcji i metody liczenia.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Zachowano zakres statystyki Qav podany przez autora. Brak n i danych surowych; nie utworzono z tego zakresu indywidualnych Q.
[21]Metody i zapisy źródłowe — Snowarski — odrębne atlasowe opisy zarodników i ryzomorf Pseudoclitocybe cyathiformis, bez podanej próby ani medium.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „#TRESC-9094: często z ryzomorfami; nie dopisano mikoryzy.” [21]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „#TRESC-9095: hialinowe.” [21]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-9095: z kroplami; bez dopisania liczby/wielkości.” [21]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-9095: zarodniki8–10×5–6,5µm.” [21]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-9095: elipsoidalne.” [21]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-9095: gładkie.” [21]
Metody i zapisy źródłowe — ČMS — atlasowy opis bazydiospor Pseudoclitocybe cyathiformis, bez podanego medium i n; nie własne pomiary.
Zakres źródeł i ocen
Oceny kulinarne: Polski atlas Snowarskiego i przewodnik Naturalis określają gatunek jako jadalny. ČMS oznacza go jako niejadalny, a w tekście przytacza również ocenę Hagara (2014) dopuszczającą spożycie. To rozbieżne oceny autorów, nie wyniki własnego badania toksykologicznego.
Sezon: Wojewoda (2003) podaje dla Polski wrzesień–grudzień, a ČMS dla Czech sierpień–listopad. Snowarski mówi o późnej jesieni bez granic miesięcznych. Nie przypisano mu miesięcy z checklisty ani nie wyliczono sezonu z dat pojedynczych kolekcji.
Mikroskopia: Snowarski podaje zarodniki 8–10 × 5–6,5 µm i Qav 1,5–1,6, a ČMS 8–12 × 5–6,5 µm. Źródła nie podają n ani kompletnej metody przygotowania. Oba opisują amyloidię; ČMS określa ją jako słabą do silnej. Atlasowy zapis braku cystyd i sprzążek nie wyznacza badanej tkanki ani zbioru i nie zastępuje wyników precyzyjnych celów anatomicznych.
[21] [5] [22] [26]Odczytane stanowiska
Binowo: Domian i Kujawa (2022) odnotowują pojedynczy owocnik z Binowa, gminy Stare Czarnowo, powiatu gryfińskiego, województwa zachodniopomorskiego, 11 października 2017 r. Współrzędne źródłowe: N 53,3290, E 14,6421; żyzna buczyna, gleba, leg. i det. GD, okaz WA134787. Wskazano projektowany rezerwat Dolina Ponikwy w obszarze Wzgórza Bukowe. Dane opisują konkretny historyczny zbiór, bez zastępowania jednostkowej obserwacji oceną częstości gatunku.
Atlasowe obserwacje: Snowarski pokazuje fotografię z okolic Twardogóry z 26 października 2002 r. Atlas ČMS wymienia kraj środkowoczeski: 11 listopada 2025 r. i 5 listopada 2020 r., oraz kraj południowoczeski: 28 października 2023 r. Skróty znalezisk nie podają dokładnych stanowisk i numerów okazów; tych danych nie dopisano.
[10] [21] [5]Badania ekstraktów i metabolitów
Ekstrakty z owocników: Güler i in. (2012) badali ekstrakty z wysuszonych owocników oznaczonych w Turcji jako Pseudoclitocybe cyathiformis. Metody podają po 50 g proszku w 300 ml rozpuszczalnika, osobno aceton i chloroform, oraz siedem dni ekstrakcji; abstrakt mówi o 12 godzinach. W teście dyfuzyjnym użyto krążków 6 mm, podłoża PDA i temperatury 28 °C. Wynik dotyczy ekstraktów in vitro, a nie zastosowania leczniczego owocników.
Strefy zahamowania: Tabela 1 podaje średnice stref zahamowania Fusarium culmorum: 38 mm dla acetonu i 30 mm dla chloroformu; dla Fusarium moniliforme odpowiednio 34 i 36 mm. Kontrola z wodą ma 0 mm. Opis wyników podaje pary wartości o tych samych średnich, nie wyjaśniając jednoznacznie ich związku z deklarowanymi trzema powtórzeniami. Nie przeliczono tych wyników na MIC, MBC ani IC50 i nie przyjęto ich za wynik kliniczny.
Cyathiforminy: Abstrakt Arnone i in. (1993), DOI 10.1016/S 0040-4020(01)87202-1, opisuje izolację cyathiformin A–D ze szczepu oznaczonego dawną nazwą Clitocybe cyathiformis. Strukturę ustalano na podstawie NMR i danych chemicznych. Abstrakt nie rozstrzyga, czy materiałem były owocniki czy grzybnia, i nie podaje stężeń ani testu aktywności. Pełnego artykułu nie odczytano; nie przypisano badaniu linii kryptycznej ani zastosowania przemysłowego.
[24] [23]Dokładność źródłowego określenia kształtu
Opis czeski: Atlas ČMS określa zarodniki jako „oválné” (owalne). Samo to słowo nie rozstrzyga, czy jeden koniec jest szerszy od drugiego. Niezależny atlas Snowarskiego podaje kształt elipsoidalny. Zachowano oba opisy bez nadania czeskiemu określeniu bardziej szczegółowego znaczenia.
[5]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Polska — dane ogólne.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 08.11.2026.
Ograniczenia: Zakres nazwany w źródle; historyczna obserwacja nie dowodzi obecnego zajęcia stanowiska ani pełnego zasięgu. Daty kolekcji nie zastępują sezonu atlasowego.
[26]Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Czechy — dane ogólne.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 08.11.2026.
Ograniczenia: Zakres nazwany w źródle; historyczna obserwacja nie dowodzi obecnego zajęcia stanowiska ani pełnego zasięgu. Daty kolekcji nie zastępują sezonu atlasowego.
[5]Materiał: Źródłowy przegląd występowania — województwo zachodniopomorskie.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 08.11.2026.
Ograniczenia: Zakres nazwany w źródle; historyczna obserwacja nie dowodzi obecnego zajęcia stanowiska ani pełnego zasięgu. Daty kolekcji nie zastępują sezonu atlasowego.
[10]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Gatunek nie jest wymieniony w załącznikach1–4 rozporządzenia o ochronie gatunkowej grzybów (Dz.U.2014/1408).
[1]Podstawa informacji o handlu
Gatunek nie jest wymieniony w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów grzybowych (Dz.U.2026/258, załącznik1). To odrębna kwestia od jadalności.
[2]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | kraj środkowoczeski; kraj południowoczeski | VIII–XI |
|
| Polska | województwo zachodniopomorskie | IX–XII |
|
Źródła
- Dz.U. 2014/1408
- Dz.U. 2026/258
- Odczytano opis, występowanie, oceny kulinarne i skróty znalezisk; nie deklaruje się lektury całej cytowanej literatury.
- Domian i Kujawa 2022 — wpis druk 74 i metody druk 59
- GBIF — dokładne zaakceptowane dopasowanie
- Odczyt pełnej karty Snowarskiego przez Terra w zalogowanym Chrome; zachowany wyciąg, nie surowy HTML.
- Odczyt gatunkowego opisu Naturalis, nie całej bazy.
- Arnone i in. 1993 — abstrakt wydawcy, bez pełnego artykułu
- Güler i in. 2012 — pełny tekst odczytany przez indeksowany PDF; receipt nie jest surowym PDF
- Wojewoda (2003) — przeczytano wpis gatunku druk562/PDF564, nie całą książkę