Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Smardz ciemny (Morchella vulgaris) to ceniony wiosenny grzyb workowy z rodziny smardzowatych. Wyróżnia się jajowatą lub stożkowatą główką o charakterystycznej, pofałdowanej powierzchni z nieregularnymi jamkami. Zabarwienie owocnika bywa szare, popielate lub brunatnoszare, jaśniejące z wiekiem. Trzon jest jasny, bruzdowany i zrośnięty z główką, a całe wnętrze owocnika pozostaje puste. Pojawia się wczesną wiosną w lasach liściastych, parkach i ogrodach na żyznych, wapiennych glebach.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Konsystencja całego owocnika
- Owocnik jest gąbczasty.
- Wysokość owocnika
- Owocnik może mieć wysokość do 150 milimetrów.
- Szerokość owocnika
- Owocnik może mieć szerokość od 30 do 40 milimetrów.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt cylindryczny; u młodych owocników może mieć kształt trójkątny; u dojrzałych owocników może mieć kształt niemal kulisty lub jajowaty.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być jamkowata lub żeberkowana.
- Kolor
- Kapelusz może być szary, szarożółty, kukurydzianożółty, szarobrązowy lub szarawy.
- Barwa żeber główki
- Żebra główki są białawe.
- Barwa żeber względem jamek
- Krawędzie żeber są zwykle jaśniejsze od jamek.
- Rozstaw jamek główki
- Jamki główki są gęsto rozmieszczone.
- Głębokość jamek główki
- Jamki główki są głębokie.
- Zmiana barwy żeber główki
- Po manipulacji owocnikiem żebra główki mogą lekko przybierać barwę pomarańczową.
Z wiekiem żebra główki mogą lekko przybierać barwę pomarańczową. - Kształt krawędzi żeber
- Krawędzie żeber są zaokrąglone.
- Konsystencja żeber
- Żebra główki mają zwartą konsystencję.
- Rynienka u nasady główki
- U nasady główki występuje mała i słabo widoczna rynienka (pseudowalekula).
- Obrys jamek główki
- Obrys jamek główki może być nieregularny lub kręty.
- Wzór żeber główki
- Wzór żeber główki może być labiryntowaty lub mózgowaty.
U młodych owocników wzór żeber główki może być mózgowaty. - Połączenie główki z trzonem
- Główka jest zrośnięta z trzonem.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę jamkowatą.
Trzon i podstawa
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być maczugowata lub zgrubiała.
- Kolor
- Trzon może być białawy lub żółtawy.
- Ukształtowanie powierzchni
- U podstawy powierzchnia trzonu jest bruzdowana.
- Wnętrze
- Trzon jest pusty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 30 do 70 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 15 do 35 milimetrów.
- Długość trzonu względem główki
- Trzon jest krótszy od główki.
- Podział wnętrza trzonu
- Wnętrze trzonu jest komorowate.
- Wygięcie osi
- Trzon jest prosty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być białawy lub szarawy.
- Smak
- Ma słaby smak.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ jest kruchy.
- Typ konsystencji miąższu
- Miąższ jest woskowaty.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy lub spermatyczny; może być silny, a u świeżych owocników może być wyróżniający się.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować na dawnych polach uprawnych, w lasach liściastych, w siedlisku typu las łęgowy, w parkach i ogrodach lub w lasach iglastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w rozproszonych grupach.
- Częstość
- Owocnikowanie
- Nie potwierdzono występowania w Polsce.
- Obszar występowania
- Nie potwierdzono występowania w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
FAQ
Czy smardz pospolity można spożywać na surowo?
Nie. Surowe owocniki zawierają termolabilne toksyny. Wszystkie smardze, w tym suszone i mrożone, wymagają dokładnego ogrzania przed spożyciem; samo suszenie nie wystarcza.
W jakich miesiącach występuje Morchella vulgaris?
Owocniki pojawiają się wczesną wiosną, głównie od końca marca do maja, przy czym szczyt owocnikowania przypada zazwyczaj na kwiecień.
Z jakimi drzewami najczęściej związany jest smardz pospolity?
Gatunek ten rośnie w pobliżu drzew liściastych, najczęściej jesionów, wiązów, topoli, olch oraz w starych sadach pod jabłoniami.
Jakie gleby preferuje ten gatunek?
Wybiera gleby próchniczne, wilgotne, często wapienne lub piaszczysto-gliniaste, a także miejsca ściółkowane korą drzewną w parkach i ogrodach.
Czy suszenie usuwa toksyny ze smardza pospolitego?
Tak, proces suszenia powoduje rozpad i odparowanie termolabilnych związków toksycznych, czyniąc grzyb bezpiecznym po ugotowaniu.
W jakich krajach smardze są najbardziej cenione kulinarnie?
Cieszą się ogromnym uznaniem w gastronomii Francji, Szwajcarii, Włoch oraz w Stanach Zjednoczonych jako wykwintny rarytas.
Czy Morchella vulgaris występuje na terenach zurbanizowanych?
Tak, bywa spotykany w parkach miejskich, skwerach oraz przydomowych ogrodach na rabatach wysypanych świeżą korą iglastą.
Czy wdychanie oparów podczas gotowania smardzów jest bezpieczne?
Wdychanie oparów ze świeżych gotowanych owocników może powodować bóle głowy i nudności, dlatego zaleca się dobrą wentylację kuchni.
Jakie pozakulinarne zastosowanie miał dawniej ten grzyb?
Wykorzystywano go w medycynie ludowej jako chłonny kompres tamujący krew, a także do barwienia wełny na odcienie beżu i szarości.
Jakie znaczenie kulturowe przypisywano smardzom w dawnej Europie?
Uznawano je za symbol nadejścia wiosny i odrodzenia przyrody, a w folklorze wiązano ich powstawanie z uderzeniami piorunów i tańcem skrzatów.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- smardz ciemny
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Morchella vulgaris
- Inne nazwy krajowe
- smardz pospolity, smardz szary
Obserwacje w domu
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 16 do 23 mikrometrów i szerokość od 10 do 14,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Może preferować gleby zasadowe.
Może preferować gleby nieznacznie kwaśne. - Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną jesion (w tym jesion wyniosły i jesion wąskolistny) i wiąz polny.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną sosny.
- Krzewy w otoczeniu
- W otoczeniu rosną głóg jednoszyjkowy i śliwa tarnina.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
- Zmiany siedliska
- Grzyb stwierdzono w lesie po pożarze.
Zastosowania pozakulinarne
Poza sferą kulinarną smardz pospolity znajdował dawniej zastosowanie w tradycyjnych praktykach ludowych oraz rzemiośle. W niektórych rejonach Europy Środkowej wysuszone owocniki bywały używane w medycynie ludowej jako suchy kompres tamujący drobne krwawienia powierzchniowe, co wiązało się z ich porowatą strukturą działającą mechanicznie absorbująco na płyny ustrojowe. W dawnych gospodarstwach wiejskich sproszkowane, stare owocniki smardzów wykorzystywano również jako składnik zasypek na trudno gojące się otarcia skóry u zwierząt gospodarskich.
W rzemiośle ludowym Morchella vulgaris bywał stosowany w eksperymentalnym barwieniu naturalnych włókien, zwłaszcza wełny i lnu, dając przy zastosowaniu tradycyjnych zapraw metalicznych subtelne odcienie beżu, jasnego brązu oraz szarości. W tradycjach niektórych społeczności pasiecznych dym z powoli tlących się wysuszonych smardzów bywał dawniej stosowany jako łagodne kadzidło do uspokajania rojów pszczelich podczas podbierania miodu, gdyż nie drażnił owadów tak agresywnie jak dym ze smolnego drewna.
Historia i kultura
Smardze od stuleci zajmują szczególne miejsce w europejskiej kulturze i folklorze jako zwiastuny odradzającej się po zimie przyrody. W dawnych wierzeniach ludowych w Niemczech, Francji i krajach alpejskich ich pojawienie się w lasach wiązano z budzeniem się sił witalnych ziemi oraz nadejściem wiosennego zrównania dnia z nocą. Ze względu na nietypowy, gąbczasty kształt w mitologii ludowej przypisywano im związki ze zjawiskami nadprzyrodzonymi; w niektórych podaniach niemieckich wierzono, że smardze powstają w miejscach, gdzie nocą tańczyły leśne skrzaty lub gdzie uderzyły pierwsze wiosenne pioruny.
Wzmianki o smardzach pojawiają się już w średniowiecznych i renesansowych zielnikach oraz kronikach dworskich, gdzie opisywano je jako luksusowy przysmak arystokracji i duchowieństwa. W tradycji sarmackiej i piśmiennictwie staropolskim smardz bywał symbolem wiosennego wykwintu i dostatku, goszczącym na stołach szlacheckich podczas postu wielkanocnego. W literaturze przyrodniczej dziewiętnastego wieku stał się ikoną leśnej osobliwości, łączącą elegancję i efemeryczność.
Jadalność i bezpieczeństwo
Smardz ciemny to wysoko ceniony grzyb jadalny, wyróżniający się głębokim, szlachetnym aromatem oraz delikatnym, orzechowo-ziemistym smakiem. Spożywany na surowo lub po zbyt krótkiej obróbce jest trujący – powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a niekiedy przejściowe objawy neurologiczne. Podstawowym warunkiem bezpiecznego spożycia jest dokładna obróbka cieplna trwająca minimum 15 minut, która całkowicie rozkłada zawarte w świeżym miąższu związki toksyczne. Powszechnie stosowaną i bezpieczną formą utrwalania jest także suszenie; wysuszone owocniki przed kulinarnym użyciem wymagają namoczenia oraz obowiązkowego gotowania bądź smażenia. W tradycji kulinarnej Europy Zachodniej, zwłaszcza we Francji i w Szwajcarii, uchodzi za ekskluzywny delikates serwowany podczas uroczystych posiłków. Z kolei w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie stanowi jeden z najbardziej poszukiwanych grzybów wiosennych, ceniony za wyrazisty, leśny posmak. Zawsze należy wybierać wyłącznie świeże, jędrne egzemplarze i spożywać je z umiarem, pamiętając, że zjedzenie niedostatecznie dogotowanych owocników może wywołać indywidualną nietolerancję pokarmową.
Siedlisko i występowanie
Smardz ciemny zasiedla głównie tereny w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej, od Europy Środkowej i Zachodniej po wybrane regiony Azji i Ameryki Północnej. Owocniki pojawiają się przede wszystkim w lasach liściastych i mieszanych, ze szczególnym uwzględnieniem łęgów nadrzecznych, wilgotnych zarośli oraz obrzeży zagajników. Gatunek wykazuje silne powiązania z jesionami, wiązami, osikami i topolami, a także występuje w starych sadach owocowych, zwłaszcza pod jabłoniami. Istotnym podłożem są gleby bogate w próchnicę, wapienne lub piaszczysto-gliniaste, wilgotne, lecz dobrze zdrenowane, a także miejsca zaburzone antropogenicznie, w tym ściółkowane korą rabaty i zieleńce miejskie.
Sezon owocnikowania przypada na wczesną wiosnę, zwykle od końca marca do maja, ze szczytem w kwietniu. Różnice regionalne zależą bezpośrednio od przebiegu temperatur i wilgotności gleby po zimie. W cieplejszych rejonach południowej i zachodniej Europy wysyp może zaczynać się już w połowie marca, natomiast w chłodniejszych partiach kontynentu oraz na obszarach podgórskich i w Europie Północnej okres pojawiania się owocników przesuwa się na maj, trwając niekiedy do początku czerwca.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Stadt Wien, Graue Morchel, official mushroom advice · Oficjalna poradnia miasta Wiedeń: essbar. To ocena autora dotycząca Austrii, nie polskie dopuszczenie do handlu i nie próba toksykologiczna.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Stadt Wien, Graue Morchel, official mushroom advice · Poradnia Wiedeń: wszystkie Morchella spożywane wyłącznie po obróbce; opis własnego hasła roh giftig. Wymóg obróbki zachowuje źródłową poradę, nie ustala dawki lub wykrytej toksyny.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Stadt Wien, Graue Morchel, official mushroom advice · Graue Morchel / Morchella vulgaris, Geschmack: roh giftig; Hinweis: raw adverse reactions. Municipal mushroom advisory assessment, no inferred preparation minimum.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Morchella vulgaris
- Dawne nazwy naukowe
- Morchella acerina
Morchella anthracina
Morchella conica var. pygmaea
Morchella esculenta β vulgaris
Morchella lepida
Morchella robiniae
Morchella spongiola
Morchella vulgaris var. aucupariae[29]
Podstawę nomenklatoryczną taksonu stanowi praca Persoona z 1801 roku (Synopsis Methodica Fungorum), w której został on zdiagnozowany jako odmiana smardza jadalnego pod nazwą Morchella esculenta β vulgaris Pers. W 1821 roku Gray w dziele A Natural Arrangement of British Plants (tom 1, strona 662) podniósł tę odmianę do rangi odrębnego gatunku, wprowadzając kombinację Morchella vulgaris (Pers.) Gray. W późniejszej literaturze mykologicznej stosowano również cytację autorską Morchella vulgaris (Pers.) Boud. Globalny rejestr nomenklatoryczny Index Fungorum (Record ID 813028) klasyfikuje Morchella vulgaris (Pers.) Gray jako bieżącą nazwę w tym rejestrze w obrębie rodziny Morchellaceae, co stanowi odnotowanie statusu w obrębie indeksu, a nie ostateczne rozstrzygnięcie wszystkich historycznych ujęć systematycznych.
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Współczesne analizy filogenetyczne zrewidowały delimitację gatunkową w obrębie rodzaju Morchella:
- Zakres ujęcia taksonomicznego
M. vulgaris w wąskim ujęciu, bez M. dunensis; var. vulgaris z Weholt i in. 2021, synonimia spongiola w Loizides i in. 2022. Nowsze materiały autorów M. vulgaris/M. spongiola mają własną identyfikację ITS i jej ograniczenia, bez nowej własnej filogenezy.
[4] [33] [5] [19] [29]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Holandia: Gatunek jest rzadki. [1]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Worki
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Kształt szczytu wstawki
- Kształt szczytu wstawki jest maczugowaty. [23]
Sekwencje DNA
- Sekwencja
M. vulgaris var. vulgaris; ITS rDNA; MW307518
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi około 1,59. [23]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [10]
- Forma ornamentacji zarodnika
- Ornamentacja zarodnika jest prążkowana. [23]
- Kierunek ornamentacji zarodnika
- Elementy ornamentacji zarodnika mają układ podłużny. [23]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest elipsoidalny. [10]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Oficjalne hasło Graue Morchel — Morchella vulgaris, poradnia grzybowa miasta Wiednia, odczyt 18.10.2026.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Opis atlasowy i porada, bez materiału z potwierdzeniem molekularnym; dane austriackie nie zastępują polskich.
[16]Materiał: Opis M. vulgaris i własne fotografie Javiera Marcosa Martíneza, MicoAragon; Prepireneje, Pireneje Aragońskie i Sierra de Albarracín, Hiszpania.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Opis regionalnego autora; nie przedstawiono przy tych cechach sekwencji DNA ani liczebności próby. Określenie saprosimbiótica nie jest dowodem określonej relacji mikoryzowej.
[8]Materiał: Soylu 2024 §3.3: GBK976/976-Kg 187, Manisa-Osmancalı, Turcja; materiał oznaczony przez autora ITS jako M. vulgaris/M. spongiola.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Nie przeprowadzono nowej własnej analizy wielogenowej; opis dotyczy materiału autora, bez dowodu polskiego występowania.
[32]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
[23]Czysta kultura grzybni
- Kierunek wzrostu kolonii
- Kolonia rozrasta się promieniście. [32]
- Położenie grzybni w kulturze
- Występuje grzybnia powierzchniowa i zanurzona. [32]
- Obecność sklerocjów
- W kulturze powstają sklerocja. [32]
- Zwartość sklerocjów
- Sklerocja mają zwartą budowę. [32]
- Położenie sklerocjów
- Sklerocja występują wokół inokulum i przy brzegu szalki. [32]
- Liczebność sklerocjów
- Sklerocja są liczne. [32]
- Obserwacja mitospor
- Na powierzchni kultury zaobserwowano mitospory. [32]
- Obserwacja wydzieliny kolonii
- W badanej kulturze nie zaobserwowano wydzieliny. [32]
- Barwa sklerocjów
- Sklerocja są bladożółte. [32]
- Barwa wydzielanego pigmentu
- Wydzielany pigment jest jasnobrązowy. [32]
Doświadczenia biotechnologiczne
Materiał: Moctezuma Pérez i in. 2017, owocniki z Santa Ana Jilotzingo w Meksyku (2014), MEXU29003, ITS KJ741329. Ekstrakcja kolejna: metanol, potem woda; analizowana także frakcja heksanowa. GC–MS tabela I, hamowanie bakterii tabela II, DPPH i komórki Ca Ski w wynikach.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Identyfikacja ITS autora 99,7% do JQ691493, bez nowej własnej filogenezy względem epitypu. Względna obfitość sygnałów GC–MS nie jest procentem masy kwasu w całym owocniku. Metyloestry zachowano jako estry. Klasy HPLC nie dowodzą identyfikacji indywidualnych kwasów. CA50 ma w akapicie wynikowym jednostkę µg/ml. Późniejszy akapit dyskusji błędnie powtarza te same liczby jako procenty; nie przejęto zmienionej jednostki. Wyniki in vitro nie dowodzą leczenia ani bezpieczeństwa spożycia.
[21]Czysta kultura grzybni — Papadaki et al (2019)
Materiał: Papadaki i in. 2019, Foods 8:239, tabela 1: M. vulgaris AMRL36. Tabela 2, hodowle płynne, 7. dzień. Biomasa sucha, glukozamina oznaczana po hydrolizie, polisacharydy metodą antronową.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To kultura kolekcyjna AMRL36, nie próbka owocnika; pracy nie zastąpiono nowym oznaczeniem gatunku. Wartości ± pozostają oddzielną statystyką, nie granicami pomiarów osobników. Inne szczepy nie są wynikami AMRL36.
[9]Metody i zapisy źródłowe — Opis M. vulgaris w eksperckim kluczu Læssøe i Petersena, wersja 25.09.2026, klucz A, para 6. Materiału, liczby pomiarów i okazów autorzy nie podają. To opis atlasowy, nie nowe badanie próby i nie polska kolekcja. Gałąź oddziela M. dunensis; symbol Mes-17 s.l. źródła zachowano jako jego ujęcie, bez uznania zgodności kodu filogenetycznego z przeglądem 2022.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Powierzchnia zarodnika opisana w błękicie bawełnianym (cotton blue). Brak podanego preparatu, powiększenia i rozdzielczości; brak podstaw do SEM. Nie przypisano tego barwienia pomiarom, których metody nie sprecyzowano. Barwienie: cotton blue.
Całkowita długość worka; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 2, para 6: spores 20–23 × 12–14.5 µm; asci 300–350 µm. Opis atlasowy o niepodanym materiale i konwencji pomiaru.” [23]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 2: very finely longitudinally striate in cotton blue — w wariancie prążkowanym, nie we wszystkich zarodnikach. Stopień bardzo drobny pozostaje w opisie źródła.” [23]
Kierunek ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 2: longitudinally — kierunek oddzielony od prążkowania i jego subtelności.” [23]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 2: smooth OR very finely longitudinally striate in cotton blue. Zachowano alternatywy i pełny opis subtelności w badaniu.” [23]
Metody i zapisy źródłowe — Klucz ekspercki Læssøe i Petersena 25.09.2026, para 6 M. vulgaris, odrębna od M. dunensis. Materiału, liczebności i metody pomiarów nie podano; wynik atlasowy, nie własny pomiar.
Kształt szczytu wstawki — zapis źródłowy: „PDF s. 2, para 6: paraphyses with clavate tips.” [23]
Metody i zapisy źródłowe — SMNF, hasło Morchella vulgaris = M. esculenta f. vulgaris, własne fotografie kolekcji z Nord i Oise (2009, 2017, 2018). Mikroskopowy opis autora atlasu: brak wskazania konkretnego okazu przy pomiarach, liczebności, odczynnika i DNA. Poziom weryfikacji: opis ekspercki, bez nowej kontroli względem epitypu.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „SMNF: spores hyalines; to mikroskopia, nie barwa wysypu. Medium nie zostało podane.” [10]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „SMNF: 16–17 × 10–10,5 µm; źródłowy przedział, bez dopowiadania liczebności i konwencji pomiaru.” [10]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „SMNF: spores elliptiques; opis mikroskopowy atlasowy, bez sekwencji DNA i oznaczonej próby.” [10]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „SMNF: spores lisses; bez przypisania błękitu bawełnianego lub SEM.” [10]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „SMNF: 16–17 × 10–10,5 µm; ta sama opisana próba atlasowa.” [10]
Metody i zapisy źródłowe — Source literature description of typical M.vulgaris, without absorbing M.dunensis or Kashmir materials.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Autorzy podają przeważnie 18–22 µm, rzadko ponad 23–24 µm; nie jest to pełny minimalny/maksymalny zakres wszystkich okazów.” [5]
Nazwa i zakres taksonu
Nazwa polska: KPNG PTMyk w rekomendacji 5/2025 wskazuje nazwę „smardz ciemny” dla Morchella vulgaris (Pers.) Gray. Rekomendacja ustala polskie nazewnictwo, nie rozstrzyga wszystkich granic gatunkowych.
Nazwy alternatywne: „Smardz szary” występuje w zestawieniu językoznawczym Olgi Senk-Szelągiewicz z 2016 r., s. 165. „Smardz pospolity” ma niezależne użycie w atlasie Jezioro. Są to udokumentowane nazwy alternatywne, bez przypisania im rangi aktualnej rekomendacji PTMyk.
Tożsamość: Przegląd Loizidesa i współautorów z 2022 r. wiąże nazwę z epitypem LIP 0900044, ustalonym przez Richarda i współautorów w 2015 r. Wymienia m.in. M. spongiola jako synonim. Relacja z M. dunensis pozostaje nierozstrzygnięta; autorzy zalecają tymczasowo używać obu nazw. Opisy wydmowej M. dunensis nie zostały włączone do cech tego rekordu.
[19] [26] [17] [29]Turecki materiał i kultura 976-Kg187
Identyfikacja: Soylu w 2024 r. przypisał kolekcję 976-Kg 187 (GBK976) z Manisa–Osmancalı do kladu M. vulgaris/M. spongiola na podstawie ITS. Autor zastrzega potrzebę analizy wielogenowej. Użycie pary nazw zachowano; M. spongiola jest synonimem M. vulgaris w przeglądzie 2022, a nie wydmową M. dunensis.
Zakres opisu: Soylu podaje barwy i wymiary owocnika, używając terminu ascocarp. Wymiary te przypisano owocnikowi, a nie samej główce; wymiary trzonu autor przedstawia osobno. Opis odnosi się do zebranego materiału z wypalonego lasu sosnowego w Manisa na wysokości 341 m. Barwa kukurydzianożółta tego materiału różni się od szarych opisów części atlasów; różnicy nie uznano za następstwo wieku.
Kultura i niezgodność: Cechy hodowli opisano dla grzybni na PDA. Wyniki i dyskusja tej samej pracy podają odmienną gęstość kultury: autorzy nie wyjaśniają różnicy. Odczyt nie uzasadnia przypisania jej odmiennym fazom. Nazwy sklerocja i mitospory zachowują źródłowe znaczenie; nie przekształcono ich w mikrosklerocja lub oznaczony typ konidiowania.
[32] [29]Mikroskopia: zakres i porównywalność
Klucz ekspercki: Klucz MycoKey Læssøe i Petersena z 25 września 2026 r. ma osobną gałąź M. vulgaris, oddzieloną od M. dunensis. Autorzy nie podają dla tego hasła okazów, liczebności pomiarów ani pełnego protokołu. Qav oznacza średni iloraz osi zarodnika, a maczugowaty kształt dotyczy szczytu wstawki. Nie przeniesiono go na jej cały korpus.
Obserwacja powierzchni: Klucz opisuje gładką lub bardzo drobno podłużnie prążkowaną powierzchnię w błękicie bawełnianym. Metody nie przypisano automatycznie innym pomiarom. Obserwacja nie jest wynikiem SEM, a alternatywnych powierzchni nie ułożono w przebieg dojrzewania.
Atlas SMNF: SMNF publikuje własne fotografie kolekcji z Nord i Oise z lat 2009, 2017 i 2018 oraz opis mikroskopowy. Przy pomiarach nie wskazuje konkretnego okazu, liczby pomiarów, medium ani identyfikacji DNA. Jest to dostępny opis ekspercki o niższym poziomie weryfikacji. Jego mniejsze wymiary zarodników zachowano osobno w dokumentacji; przedział na karcie podsumowuje granice odczytanych opisów, bez stwierdzania jednorodności materiału.
Reakcja jodowa: Zapis I− atlasu SMNF odnosi się do worków. Zachowano go jako źródłowy wynik ujemny z niepełnym protokołem literaturowym, bez wymyślenia odczynnika Melzera, IKI, stężenia lub czasu. Nie jest to wynik testu zarodników ani całego owocnika.
[23] [10]Doświadczenie z wykorzystaniem melasy
Badanie pierwotne: Dedousi i współautorzy w 2021 r. badali M. vulgaris AMRL 36 w płynnych podłożach z melasą lub sacharozą. Mierzono biomasę, polisacharydy, białko, wskaźniki antyoksydacyjne i spadek zawartości fenoli. Nie podano w tej pracy sekwencji ani nowej weryfikacji wielogenowej szczepu.
Materiał i warunki: Badanie Dedousi i współautorów (2021) rozróżnia hodowle statyczne i mieszane, podłoża z sacharozą oraz melasą i dwa stosunki C/N. Punkty tabeli 2 są średnimi z co najmniej trzech pomiarów, z osobno podanymi odchyleniami standardowymi. Wyniki różnych dni i warunków pozostają rozdzielone.
Granica przypisania: Rekordowe liczby 18,16 g/l biomasy, 56,6% ograniczenia fenoli i 26,7% odbarwienia z abstraktu dotyczą M. conica. Nie przypisano ich M. vulgaris; autorzy uzyskali istotne odbarwienie wyłącznie przy M. conica. Produkcja grzybni nie oznacza uprawy owocników.
Znaczenie praktyczne: Doświadczenie dokumentuje możliwość wytwarzania grzybni i zmniejszania zawartości związków fenolowych podłoża. Nie jest potwierdzeniem wdrożenia przemysłowego, leku lub skuteczności leczenia. Nie przeniesiono wyników innych badanych gatunków na AMRL36.
[22]Tradycyjne zastosowania pozakulinarne
Badanie terenowe 2013: Pala i współautorzy przeprowadzili w latach 2010–2011 wywiady z mieszkańcami i tradycyjnymi uzdrowicielami Kaszmiru. Dla materiału nazwanego M. vulgaris zapisali użycie w dolegliwościach oddechowych i jako afrodyzjaku. To dokumentacja praktyki i przekonań, nie dowód skuteczności.
Badanie terenowe 2023: Dar i współautorzy odnotowali tradycyjne stosowanie preparatu z główki na dolegliwości oddechowe i przekonanie o działaniu wzmacniającym. Przy wierszu M. vulgaris podano 8785-KASH, RFC 0,95 i UV 0,12. Wskaźniki dotyczą odpowiedzi respondentów, nie skuteczności terapii. Nie przeniesiono przepisu z sąsiedniego wiersza M. esculenta.
[17]Grzybnia AMRL36 na podłożach skrobiowych i glukozowych
Materiał i metoda: Papadaki i współautorzy (2019) badali szczepy kolekcji AMRL, w tym oznaczony M. vulgaris AMRL36. Hodowle płynne na PDB i GPYB prowadzono statycznie w 26 ±0,5 °C przez 21 dni, z trzema powtórzeniami pobrań. Oddzielnie badano hodowle na agarze, także z membraną PET. Metody i podłoża nie są cechami siedliska naturalnego gatunku.
Pomiary: Biomasę oznaczano jako suchą masę; zawartość glukozaminy po hydrolizie i reakcji barwnej, a polisacharydy metodą antronową. W tabeli 2 dla AMRL36 podano wyniki siódmego dnia w dwóch podłożach. Znaki ± zachowano z liczbami, lecz tekst przy tabeli nie nazywa jednoznacznie ich rodzaju statystyki. Nie uznano ich za minimum i maksimum próby.
Zastosowanie i granice: Autorzy badali glukozaminę jako pośredni wskaźnik ilości grzybni i sprawdzali możliwość wykorzystania podłoży rolno-spożywczych. Nie są to wyniki składu owocników ani wykazana skuteczność kliniczna preparatu. Nie przeniesiono maksymalnych wyników innych szczepów na AMRL36.
[9]Publikacja z Kaszmiru: nierozstrzygnięta identyfikacja
Odczyt: Talie i współautorzy (2024) przedstawiają okaz podpisany M. vulgaris i opis makro- oraz mikroskopowy w tabeli 3. W wynikach identyfikacji M6 podają jednak tylko 95,44% podobieństwa ITS do M. vulgaris. Przy kilku wierszach występują także powtórzone oznaczenia okazów. Takie dane nie wystarczają do przypisania wszystkich pomiarów wąsko rozumianemu taksonowi tego rekordu.
Zachowany wynik: Oryginalne zakresy, informacja o ośmiu zarodnikach w worku oraz opisy strzępek i owocników pozostają w źródle. Nie zastąpiły danych o ustalonej tożsamości i nie zostały potraktowane jako niezależne potwierdzenie nazwy. Rozstrzygnięcie wymaga kontroli materiału i sekwencji; nie dopisano fikcyjnej poprawki numeru GenBank.
[13]Doniesienie o objawach: droga źródłowa
Sprawdzone ogniwo: Piqueras (2021) opisuje doniesienie o małżeństwie z Kantabrii, które w 1992 r. miało objawy neurologiczne po dobrze ugotowanych smardzach nazwanych M. vulgaris. Autor odsyła do Ruiza Fernándeza (1997), rozdziału Las «estupendas» morchellas w Las Setas en la Naturaleza, tom II, s.548–549.
Punkt przerwania: Rozdziału z 1997 r. nie odczytano w pełnym tekście. Nie ma w sprawdzonym ogniwie okazów ani współczesnej identyfikacji DNA; jest to relacja historyczna przytoczona przez autora przeglądu. Nie jest niezależnym eksperymentem wykazującym toksynę tego gatunku, ale nie została odrzucona jako nieprawdziwa.
[14]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Przegląd KPNG5/2025 oraz zachowanego zapytania GBIF dla Polski: 9 zgłoszeń obserwacyjnych, isSequenced=false we wszystkich wynikach.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Zgłoszenia pozostają w dokumentacji. Nie uznano ich za badania okazów rozstrzygające wąski takson. Brak potwierdzenia nie jest dowodem nieobecności; przegląd ogranicza się do wskazanych źródeł.
[19] [18]Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Soylu 2024, §3.4: kultura 976-Kg 187 wyprowadzona z materiału GBK976, Manisa-Osmancalı, Turcja. Autor oznacza M. vulgaris/M. spongiola na podstawie ITS; podłoże PDA.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Dotyczy hodowanej grzybni, nie owocnika. W wynikach kultura gęsta, w dyskusji rzadka; źródło nie wyjaśnia tej sprzeczności. Nie przypisano jej wymyślonym etapom dojrzewania. Sklerocja nie zostały przemianowane na mikrosklerocja; obserwacja mitospor nie rozstrzyga typu konidiowania.
[32]Czysta kultura grzybni — protokół wyników
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, początkowo. Wyniki w tych warunkach:
Soylu 2024: initially off-white. Nie barwa dojrzałego owocnika.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, w 10. dniu hodowli. Wyniki w tych warunkach:
Soylu 2024: senescent culture turned brown by the 10th day.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, w części „Wyniki”. Wyniki w tych warunkach:
Soylu 2024: sprzeczne opisy gęstości w wynikach i dyskusji; zachowano oba.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, w części „Dyskusja”. Wyniki w tych warunkach:
Soylu 2024: sprzeczne opisy gęstości w wynikach i dyskusji; zachowano oba.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA. Wyniki w tych warunkach:
Kolonia rozrasta się promieniście.
Występuje grzybnia powierzchniowa i zanurzona.
W kulturze powstają sklerocja.
Sklerocja mają zwartą budowę.
Sklerocja występują wokół inokulum i przy brzegu szalki.
Sklerocja są liczne.
Na powierzchni kultury zaobserwowano mitospory.
W badanej kulturze nie zaobserwowano wydzieliny.
Sklerocja są bladożółte.
Wydzielany pigment jest jasnobrązowy.
[32]Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Dedousi i in. 2021, Applied Sciences 11:9481; M. vulgaris AMRL36. Tabela 2(b): kultury na sacharozie lub melasie, C/N20 lub 25, statyczne i mieszane.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Wynik eksperymentu laboratoryjnego; nie potwierdzone wdrożenie oczyszczalni ani zastosowanie lecznicze. Największe usuwanie fenoli i odbarwianie M. conica nie zostało przypisane M. vulgaris.
[22]Czysta kultura grzybni — protokół wyników
Warunki hodowli: Na podłożu z sacharozą, w 19. dniu hodowli, w hodowli mieszanej, przy C/N równym 20. Wyniki w tych warunkach:
PDF s. 7, tabela 2(b), wariant mieszany sucrose C/N=20, dzień 19.
Warunki hodowli: Na podłożu z sacharozą, w 35. dniu hodowli, w hodowli mieszanej, przy C/N równym 25. Wyniki w tych warunkach:
PDF s. 7, tabela 2(b), wariant mieszany sucrose C/N=25, dzień 35.
Warunki hodowli: Na podłożu z melasą, w 19. dniu hodowli, w hodowli mieszanej, przy C/N równym 20. Wyniki w tych warunkach:
PDF s. 7, tabela 2(b), wariant mieszany molasses C/N=20, dzień 19.
Warunki hodowli: Na podłożu z melasą, w 35. dniu hodowli, w hodowli mieszanej, przy C/N równym 25. Wyniki w tych warunkach:
PDF s. 7, tabela 2(b), wariant mieszany molasses C/N=25, dzień 35.
[22]Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Papadaki i in. 2019, Foods 8:239, tabela 1: M. vulgaris AMRL36. Tabela 2, hodowle płynne, 7. dzień. Biomasa sucha, glukozamina oznaczana po hydrolizie, polisacharydy metodą antronową.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To kultura kolekcyjna AMRL36, nie próbka owocnika; pracy nie zastąpiono nowym oznaczeniem gatunku. Wartości ± pozostają oddzielną statystyką, nie granicami pomiarów osobników. Inne szczepy nie są wynikami AMRL36.
[9]Czysta kultura grzybni — protokół wyników
Warunki hodowli: Na podłożu PDB, w 7. dniu hodowli, w hodowli statycznej. Wyniki w tych warunkach:
PDF s. 6, tabela 2, AMRL36: PDB, 7 dni. Wartość i liczba po ± oddzielnie; pracy nie przypisano niepodanego rodzaju statystyki.
Warunki hodowli: Na podłożu GPYB, w 7. dniu hodowli, w hodowli statycznej. Wyniki w tych warunkach:
PDF s. 6, tabela 2, AMRL36: GPYB, 7 dni. Wartość i liczba po ± oddzielnie; pracy nie przypisano niepodanego rodzaju statystyki.
[9]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Aktywność badanego ekstraktu
- W badaniu laboratoryjnym materiał wykazywał aktywność przeciwutleniającą. [21] [25] [24]
W badaniu laboratoryjnym materiał hamował wzrost części badanych szczepów bakterii oraz wykazywał aktywność przeciwgrzybiczą w wykonanych testach. [21]
W badaniu laboratoryjnym materiał nie spełniał przyjętego przez autorów kryterium aktywnej cytotoksyczności wobec komórek Ca Ski. [21] - Klasy związków wykryte w ekstrakcie
- W badanym materiale stwierdzono fenole, kwasy fenolowe i kumaryny. [21]
- Względna obfitość związku w GC–MS
- We frakcji heksanowej względna obfitość sygnału GC–MS (nonadekan) wynosi 0,8%. [21]
We frakcji heksanowej względna obfitość sygnału GC–MS (palmitynian metylu) wynosi 17,08%. [21]
We frakcji heksanowej względna obfitość sygnału GC–MS (ester metylowy kwasu 8,11-oktadekadienowego) wynosi 23,5%. [21]
We frakcji heksanowej względna obfitość sygnału GC–MS (elaidynian metylu) wynosi 8%. [21]
We frakcji heksanowej względna obfitość sygnału GC–MS (oleinian metylu) wynosi 24,5%. [21]
We frakcji heksanowej względna obfitość sygnału GC–MS (stearynian metylu) wynosi 14,8%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (ester metylowy kwasu 12-metylotridekanowego) wynosi 0,11%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (nonadekan) wynosi 0,37%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (palmitynian metylu) wynosi 2,7%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (linolan metylu) wynosi 51,18%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (oleinian metylu) wynosi 0,29%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (ester metylowy kwasu cis-13-oktadecenowego) wynosi 0,19%. [21]
We frakcji metanolowej względna obfitość sygnału GC–MS (ester metylowy kwasu 16-metyloheptadekanowego) wynosi 0,23%. [21] - Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Na podłożu PDB, w 7. dniu hodowli, w hodowli statycznej zawartość glukozaminy w badanej grzybni wynosi 2,5% suchej masy (w źródle: ±0,07 punktu procentowego; rodzaj statystyki niepodany); oznaczenie po hydrolizie. [9]
Na podłożu GPYB, w 7. dniu hodowli, w hodowli statycznej zawartość glukozaminy w badanej grzybni wynosi 2,3% suchej masy (w źródle: ±0,08 punktu procentowego; rodzaj statystyki niepodany); oznaczenie po hydrolizie. [9]
Na podłożu PDB, w 7. dniu hodowli, w hodowli statycznej zawartość polisacharydów ogółem w badanej grzybni wynosi 9,7% suchej masy (w źródle: ±0,02 punktu procentowego; rodzaj statystyki niepodany); oznaczenie metodą antronową. [9]
Na podłożu GPYB, w 7. dniu hodowli, w hodowli statycznej zawartość polisacharydów ogółem w badanej grzybni wynosi 10,8% suchej masy (w źródle: ±0,31 punktu procentowego; rodzaj statystyki niepodany); oznaczenie metodą antronową. [9]
Wyniki testów — DPPH
Meksykański materiał, metody i ograniczenia
Materiał i metoda: Moctezuma Pérez i współautorzy w 2017 r. badali owocniki zakupione w Santa Ana Jilotzingo w październiku 2014 r., okaz MEXU 29003. ITS KJ741329 (MV-1) porównano z JQ691493; podano 99,7% zgodności. Odczyt GenBank potwierdza identyfikatory, bez nowej własnej analizy względem epitypu.
Metody: Autorzy stosowali kolejną ekstrakcję metanolową i wodną; skład frakcji analizowali również GC–MS oraz HPLC. W doświadczeniach badano hamowanie bakterii, grzybów strzępkowych, aktywność DPPH i działanie wobec komórek Ca Ski. Względne sygnały GC–MS dotyczą odpowiedniej frakcji ekstraktu, a nie procentowej zawartości wolnego kwasu w całym owocniku. Nazwy metyloestrów pozostały nazwami estrów.
Niezgodności i granice: Akapit z wynikami DPPH podaje CA50 w mikrogramach na mililitr; późniejszy akapit omyłkowo używa tych samych liczb jako procentów. Zachowano jednostkę wyniku, bez przeliczenia jej na procent. Tabela II wykazuje aktywność wodnego ekstraktu wobec siedmiu szczepów, a metanolowego wobec dwóch. Wyniku jakościowego nie utożsamiono z oznaczoną skutecznością kliniczną ani ustaloną dawką. Klasy HPLC nie identyfikują poszczególnych kwasów fenolowych.
Test na komórkach: Autorzy uznali oba ekstrakty za niespełniające kryterium aktywnej cytotoksyczności wobec Ca Ski. To wynik według przyjętej oceny, nie stwierdzenie braku wszelkiego wpływu na komórki. W metodzie próg podano jako 0,020 mg/ml, a w wynikach jako 2 µg/ml; są to różne wartości. Także zapis jednostek CI50 wymaga ostrożności. Zachowano oryginał, bez samodzielnego poprawiania liczb lub wywodzenia z nich bezpieczeństwa żywności.
[21] [25] [24]Jadalność: dowody i granice
Dowód użycia: Badania terenowe Pali i współautorów z 2013 r. dokumentują spożywanie po ugotowaniu w Kaszmirze. Dar i współautorzy w 2023 r. również odnotowują użycie spożywcze materiału nazwanego M. vulgaris, okaz 8785-KASH. Identyfikacja obu opracowań nie jest współczesnym porównaniem wielogenowym z europejskim epitypem.
Bezpieczeństwo: Badanie ekstraktów z 2017 r. nie jest próbą żywieniową u ludzi. Wyniku testu na komórkach nowotworowych nie można przenieść na nieszkodliwość surowego lub ugotowanego owocnika. W tym przeglądzie nie znaleziono gatunkowo jednoznacznej próby ustalającej bezpieczny czas obróbki, dawkę spożycia albo oznaczającej konkretną toksynę tego wąskiego taksonu.
Ocena poradnicza: Poradnia Wiednia podaje jadalność po obróbce oraz ryzyko spożywania na surowo. Nie wskazuje zidentyfikowanej substancji odpowiedzialnej za objawy. Twierdzenie SMNF o termolabilnych hemolizynach nie zawiera na stronie odwołania do konkretnego badania związku; nie potraktowano go jako identyfikacji toksyny.
[17] [21] [16]Najważniejsze substancje i ich działanie
W analizie fitochemicznej próbki dzikich owocników Morchella vulgaris pozyskanej (zakupionej) w październiku 2014 r. w okolicach Santa Ana Jilotzingo w stanie Meksyk (próba zielnikowa MEXU 29003, oznaczona makroskopowo i z użyciem sekwencjonowania ITS; Moctezuma Pérez i in. 2017) oznaczono następujący skład:
Kwas askorbinowy (witamina C): 2,6%
Białko ogólne: 8,2%
Węglowodany: 25,4%
Profil mierzonych kwasów tłuszczowych: kwas linolowy 51,18%, kwas oleinowy 24,54% oraz kwas palmitynowy 2,7%.
Z tej samej próby przygotowano wyciągi laboratoryjne:
W teście zmiatania wolnych rodników DPPH wykazano aktywność antyoksydacyjną ze wskaźnikiem stężenia hamującego CA50 wynoszącym 43,23 µg/ml dla wyciągu wodnego oraz 53,17 µg/ml dla wyciągu metanolowego.
W badaniu przesiewowym in vitro przetestowano działanie wobec 15 szczepów bakterii oraz grzybów nitkowatych, odnotowując zróżnicowane hamowanie w zależności od użytego ekstraktu.
Elmastaş i in. (2006) zbadali wyciągi etanolowe dwóch dzikich taksonów smardzów (Morchella vulgaris oraz Morchella esculenta) z północnej Turcji, wykazując ich aktywność przeciwutleniającą w modelowych testach in vitro przy określonych stężeniach ekstraktu.
Powyższe dane dotyczą składu i parametrów konkretnych próbek laboratoryjnych oraz testów in vitro. Nie stanowią one dowodu działania farmakologicznego lub terapeutycznego u ludzi i nie mogą być traktowane jako zalecenie zdrowotne lub medyczne.
Badania ekologiczne
Występowanie i owocnikowanie w Polsce
Przegląd literatury: Rekomendacja PTMyk z 2025 r. odnotowuje brak informacji o opublikowanych stanowiskach M. vulgaris w Polsce. Jest to wynik kwerendy komisji, nie dowód biologicznej nieobecności.
Zgłoszenia obserwacyjne: Odczyt GBIF z 18 października 2026 r. zwrócił dziewięć polskich zgłoszeń, pochodzących z obserwacji i Naturalist. We wszystkich isSequenced=false; brak dołączonej sekwencji DNA i okazu zielnikowego. Zachowano odnośniki i poziom weryfikacji. Nie utożsamiono oznaczenia społecznościowego z potwierdzonym stanowiskiem wąskiego taksonu.
Sezon: Brak potwierdzonego zakresu miesięcy owocnikowania smardza ciemnego w Polsce. Dat pojedynczych zgłoszeń nie zamieniono w granice sezonu; zagraniczne miesiące pozostają przy swoim materiale.
[19] [18]Norweska kolekcja i identyfikacja
Materiał i metoda: Weholt i współautorzy (2021) analizowali ITS kolekcji żółtych smardzów z norweskich zbiorów i nowego materiału. Materiał oznaczony jako var. vulgaris reprezentowała jedna kolekcja ALV21016 z Karmøy, Rogaland, z 31 marca 2019 r.; sekwencja MW307518. Tabela 2 nie podaje dla niej zachowanego numeru okazu fungarium. Dane tego stanowiska nie opisują częstości gatunku w Polsce.
Zakres: Opis var. vulgaris i materiał traktowany przez autorów jako var. dunensis pozostają rozdzielone. Termin od początku marca do początku lipca w podsumowaniu dotyczy łącznie trzech taksonów żółtych smardzów; nie jest sezonem samego smardza ciemnego. W artykule nie podano dodatkowego gatunkowego protokołu pomiarów zarodników.
[15]Opisy regionalne i obce terminy owocnikowania
Wiedeń: Miejska poradnia grzybowa opisuje M. vulgaris jako gatunek jadalny wymagający obróbki cieplnej. Jest to ocena poradnicza, bez wskazanego eksperymentu toksykologicznego dla tego hasła. Austriacki zakres kwiecień–połowa maja zachowuje austriacki obszar; nie ustala sezonu w Polsce.
Aragonia: Opis Javiera Marcosa Martíneza w MicoAragon odnosi się do miejscowych obserwacji i fotografii M. vulgaris. Wskazuje marzec–maj oraz drzewa i krzewy nadrzecznych stanowisk. Sąsiedztwo roślin nie dowodzi mikoryzy. Określenia gleby zasadowej lub lekko kwaśnej nie zawierają liczbowych progów pH.
Poziom weryfikacji: Oba opisy są dostępne źródłowo, lecz przy cechach nie podają materiału zweryfikowanego DNA. Zachowano je jako opisy eksperckie, z odrębnym miejscem, zakresem i pochodzeniem; nie policzono ich jako badań molekularnych.
[16] [8]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Morchella vulgaris została w badaniach regionalnych opisana jako naziemny grzyb saprobiczny. Raport Pali i in. (2013) z rejonu Kaszmiru w Himalajach dokumentuje występowanie tego taksonu w lasach iglastych na czterech stanowiskach: Hirpora, Yusmarg, Ferozpur i Aharbal, ze zbiorem owocników przypadającym na miesiące od marca do maja (miesiące 3–5). W badaniu florystyczno-etnomikologicznym w południowym Kaszmirze Dar i in. (2023) udokumentowali stanowisko potwierdzone okazem zielnikowym zdeponowanym w zielniku pod numerem 8785-KASH, z okresem pojawu owocników rejestrowanym w marcu i kwietniu (miesiące 3–4) oraz wartościami wskaźników ankietowych RFC = 0,95 i UV = 0,12. W badaniach w Norwegii Weholt i in. (2021) uwzględnili 46 kolekcji smardzów z sekcji Morchella przebadanych molekularnie pod kątem ITS rDNA; badanie to dotyczy materiału norweskiego i nie stanowi podstawy do wyznaczania globalnego zasięgu ani stanowisk w Polsce.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Austria | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | IV–V |
|
| Hiszpania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | III–V |
|
Materiały
Kolekcje zielnikowe
- Kolekcja
Norwegia; Rogaland, Karmøy, Åkra, Støvegen 12; 2019-03-31; Terje Mikkelsen
[33]
Źródła
- NDFF/NMV — Morchella vulgaris, krajowa ocena rzadkości dla obserwacji 2004–2023; utrwalona wersja 2025.
- archive-morchella-vulgaris-profile
- Moctezuma Pérez et al. (2017). Nutraceutical Properties of Morchella vulgaris. Interciencia 42:423–429. — uporządkowane wyniki tego samego badania (także [21])
- KPNG PTMyk, Rekomendacja 5/2025 (także [19])
- loizides 2016
- src-eli-protection-2014
- src-eli-trade-2026
- MicoAragon, species-specific regional observations
- Papadaki et al. 2019, Evaluation of Biomass and Chitin Production
- SMNF, documented collections and microscopic measurements
- Smardz ciemny — materiał, metody i wyniki źródłowe: w10-nr10-completion-smnf-ascal-count
- Smardz ciemny — materiał, metody i wyniki źródłowe: w10-nr10-completion-structured-results
- Talie et al. 2024, A Checklist of Ascomycetous mushrooms from North Kashmir
- Morel toxicity update 2021, trace cited case reports separately
- Weholt et al. 2021, Agarica 42, original full issue
- Stadt Wien, Graue Morchel, official mushroom advice
- Pala i in. 2013; Dar i in. 2023; niezależny atlas Jezioro; Elmastaş i in. 2006. Odczyty WWW.
- GBIF occurrences in Poland; exact accepted species lookup 8071344.
- Smardz ciemny — weryfikacja polskich wykazów, 18.10.2026
- Dedousi et al. (2021). Detoxification of Molasses and Production of Mycelial Mass and Valuable Metabolites by Morchella Species. DOI 10.3390/app11209481.
- Læssøe & Petersen (2026). Morels and the like, MycoKey.
- GenBank JQ691493, original identification reference accession.
- GenBank KJ741329, original Mexican ITS accession.
- Senk-Szelągiewicz (2016). Dysertacje Wydziału Neofilologii UAM 8; Polish/Russian mushroom names.
- ELI status aktu ochrony.
- Dz.U. 2014 poz. 1408 — ochrona gatunkowa grzybów.
- Loizides et al. (2022). Has taxonomic vandalism gone too far?
- ELI status tekstu jednolitego handlu.
- Dz.U. 2026 poz. 258 — tekst jednolity wykazu handlowego.
- Odczyty źródeł pierwotnych: Soylu 2024, Pala 2013, Dar 2023 i Index Fungorum.
- Weholt, Alvarado, Kristiansen, Gulden (2021), The genus Morchella section Morchella in Norway, Agarica 42:55–64