Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.





Lakówka ametystowa (Laccaria amethystina) to niewielki, szeroko rozpowszechniony w strefie umiarkowanej grzyb naziemny, wyróżniający się intensywną, fioletową barwą owocników w stanie wilgotnym. W miarę wysychania wyraźnie blednie i przybiera odcienie szarości oraz beżu. Jest gatunkiem ektomikoryzowym, rosnącym w lasach liściastych i mieszanych, szczególnie pod bukami i dębami. Posiada jadalne, cienkie kapelusze, jednak ze względu na tendencję do kumulowania arsenu wymaga rozważnego zbioru.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu jest fioletowobiała.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły lub płaski; może mieć kształt lejkowaty.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być zamszowa, a u starych owocników może mieć drobne łuseczki.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Kolor
- Kapelusz może być fioletowy, po wyschnięciu może być białawy, u starych owocników może być fioletowobrązowy lub szarobiały.
- Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza jest zagięty do wewnątrz.
- Obrys brzegu
- U starych owocników obrys brzegu jest falisty.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 10 do 60 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza jest zagłębiony.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Szerokość przyrośnięcia hymenoforu
- Blaszki są szeroko przyrośnięte.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają po trzonie.
- Naturalna barwa powierzchni blaszki
- Powierzchnia blaszki jest fioletowa.
- Zróżnicowanie długości blaszek
- Blaszki mają nierówne długości.
- Rozstaw
- Blaszki są rzadkie.
- Grubość blaszek
- Blaszki są grube.
- Szerokość
- Wysokość blaszek może wynosić od 3 do 8 milimetrów.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub zwężający się ku górze.
- Kolor
- Trzon jest fioletowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest prążkowana.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista. Elementy pokrycia trzonu mają barwę białawą.
- Wnętrze
- U dojrzałych owocników trzon jest pusty.
- Konsystencja
- Trzon jest łykowaty / odporny na rozerwanie.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 40 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 3 do 11 milimetrów.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest fioletowy.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ jest kruchy.
- Zapach
- Zapach miąższu jest słaby.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
- Grubość
- Miąższ jest cienki.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych lub w parkach i ogrodach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba lub martwe drewno.
- Sposób wyrastania
- Owocniki wyrastają w grupach.
- Częstość
- Gatunek może być bardzo pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
- Stan rozkładu drewna podłoża
- Podłoże stanowi spróchniałe drewno.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
FAQ
Czy lakówka ametystowa jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to grzyb jadalny, jednak z uwagi na skłonność do kumulacji metali ciężkich zaleca się spożywanie jej okazjonalnie i wyłącznie po obróbce termicznej.
Dlaczego owocniki lakówki ametystowej tracą fioletowy kolor?
Gatunek ten wykazuje higrofanijność – pod wpływem wysychania kapelusz traci wodę, jaśnieje i z intensywnego fioletu przechodzi w odcienie płoworóżowe i szarobeżowe.
Pod jakimi drzewami najczęściej rośnie lakówka ametystowa?
Wchodzi w mikoryzę z drzewami liściastymi, w szczególności z bukiem i dębem, rzadziej ze świerkiem i sosną w lasach mieszanych i iglastych.
Jakie części owocnika są wykorzystywane do jedzenia?
Zbierane i spożywane są głównie kapelusze, ponieważ trzony są zbyt łykowate, twarde i włókniste, przez co nie nadają się do konsumpcji.
Kiedy przypada szczyt sezonu na ten gatunek?
Pełen sezon trwa od czerwca do listopada, jednak typowy okres i szczyt owocnikowania w Europie Środkowej przypada na miesiące od sierpnia do października.
Dlaczego w języku angielskim nazywana jest „amethyst deceiver”?
Przydomek „oszust” zawdzięcza zmianie barwy po wyschnięciu – spłowiałe owocniki tracą fiolet i stają się trudne do natychmiastowego skojarzenia z nazwą.
Czy lakówkę ametystową można jeść na surowo?
Nie, surowe owocniki mogą wywołać podrażnienia i dolegliwości żołądkowe; grzyb ten zawsze wymaga dokładnego obgotowania lub usmażenia.
Do czego lakówka ametystowa bywa używana w rzemiośle?
Jest cenionym surowcem w tradycyjnym barwierstwie – pigmenty zawarte w owocnikach pozwalają farbować wełnę na odcienie od liliowego po szary.
Jaką rolę pełni ten gatunek w leśnictwie?
Wykorzystuje się go do mikoryzacji sadzonek drzew w szkółkach, co wspomaga wzrost młodych drzewek i ułatwia ich adaptację podczas zalesiania.
Dlaczego lakówka ametystowa jest stosowana jako bioindykator?
Posiada rzadką cechę silnego gromadzenia arsenu z gleby, dzięki czemu ułatwia ocenę stopnia zanieczyszczenia terenów poprzemysłowych.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Lakówka ametystowa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Laccaria amethystina
- Inne nazwy krajowe
- Bedłka fioletowa
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
- Odcień wysypu
- Może występować białawy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt niemal kulisty lub kulisty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako ornamentowaną.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 5,1 do 11 mikrometrów i szerokość od 4,8 do 10 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Wilgotność gleby
- Preferuje gleby wilgotne.
- Zawartość próchnicy
- Preferuje gleby próchniczne.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą jodły, kasztany, buki, dęby i graby.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Lakówka ametystowa znajduje różnorodne praktyczne zastosowania poza sferą kulinarną, obejmujące rzemiosło tradycyjne, leśnictwo oraz monitorowanie środowiska.
W tradycyjnym i artystycznym barwierstwie owocniki tego gatunku są wykorzystywane do naturalnego farbowania wełny oraz jedwabiu. Dzięki obecności naturalnych barwników kąpiele barwierskie z lakówki pozwalają uzyskać na naturalnych włóknach trwałe odcienie od delikatnego liliowego i fioletu, przez szarości, aż po stonowane brązy i oliwkowe zielenie, w zależności od zastosowanej zaprawy metalicznej.
W nowoczesnej gospodarce leśnej i arborystyce gatunek ten jest celowo używany do mikoryzacji sadzonek drzew w szkółkach leśnych. Wprowadzenie grzybni lakówki do podłoża hodowlanego ułatwia adaptację młodego drzewostanu podczas zalesiania i rekultywacji gruntów poprzemysłowych.
W bioanalityce środowiskowej lakówka ametystowa służy jako bioindykator zanieczyszczenia gleby. Zdolność owocników do kumulowania pierwiastków śladowych jest praktycznie wykorzystywana przez służby ochrony środowiska do monitorowania poziomu skażenia ekosystemów leśnych na obszarach dawnego górnictwa i hutnictwa.
Historia i kultura
Lakówka ametystowa zajmuje szczególne miejsce w kulturze i historii mykologii, głównie dzięki niezwykłemu zabarwieniu, które od stuleci intrygowało przyrodników i twórców ludowych. W tradycji angielskiej zyskała wymowną nazwę ludową „amethyst deceiver” (ametystowy oszust), co odzwierciedlało kulturowe postrzeganie jej zwodniczej natury: w zależności od stopnia nawodnienia grzyb radykalnie zmieniał wygląd, co w dawnych wierzeniach ludowych przypisywano wpływom leśnych duchów i czarów.
W ikonografii i literaturze europejskiej gatunek ten pojawia się jako symbol baśniowego, tajemniczego mikrokosmosu leśnego. Wyrazisty fiolet owocników inspirował XIX-wiecznych ilustratorów flory i fauny, w tym twórców klasycznych atlasów botanicznych, stając się stałym elementem rycin epoki wiktoriańskiej.
W dawnej medycynie ludowej i wierzeniach regionalnych niektórych plemion eurazjatyckich przypisywano mu właściwości talizmanu chroniącego przed urokami, a jego barwę wiązano z ametystem – kamieniem symbolizującym wstrzemięźliwość i duchową czystość. Współcześnie grzyb ten funkcjonuje jako ikona fotografii przyrodniczej i sztuki wizualnej, reprezentując niezwykłą estetykę i różnorodność form świata natury.
Jadalność i bezpieczeństwo
Lakówka ametystowa jest gatunkiem jadalnym, lecz ze względu na specyficzne właściwości fizjologiczne wymaga szczególnej ostrożności konsumpcyjnej. Gatunek ten wykazuje naturalną tendencję do ponadprzeciętnej bioakumulacji arsenu oraz metali ciężkich z podłoża. Z tego względu warunkiem bezpiecznego spożycia jest pozyskiwanie owocników wyłącznie z czystych, nieskażonych obszarów leśnych, z dala od terenów przemysłowych, dawnych kopalń i dróg, a także ograniczenie częstotliwości jedzenia do ilości okazjonalnych.
Przed spożyciem niezbędna jest staranna obróbka termiczna – owocniki wymagają dokładnego obgotowania z odlaniem wody lub długiego duszenia; spożycie na surowo może skutkować dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. W celach kulinarnych wykorzystuje się zazwyczaj same kapelusze, ponieważ trzony są twarde, włókniste i ciężkostrawne.
Miąższ ma łagodny, delikatny smak i słaby, niemal niewyczuwalny zapach. W tradycji kulinarnej poszczególnych krajów podejście do tego gatunku bywa zróżnicowane. W Polsce i wielu rejonach Europy Środkowej traktowany jest jako grzyb drugorzędny lub domieszka smakowo-wizualna. Z kolei we Francji i we Włoszech cieszy się większym uznaniem jako ceniony dodatek stołowy, chętnie suszony i konserwowany.
Siedlisko i występowanie
Lakówka ametystowa to grzyb o szerokim zasięgu, występujący pospolicie w strefie umiarkowanej Europy, natomiast notowania z Azji i Ameryki Północnej w znacznej mierze odpowiadają odrębnym, regionalnym gatunkom z jej kompleksu. Spotyka się ją głównie w wilgotnych lasach liściastych oraz mieszanych, znacznie rzadziej w drzewostanach wyłącznie iglastych.
Najczęściej owocuje w sąsiedztwie buka zwyczajnego oraz dębu szypułkowego i bezszypułkowego, z którymi tworzy powiązania mikoryzowe. W lasach iglastych bywa notowana pod sosnami i świerkami. Rozwija się na próchnicznej, wilgotnej glebie leśnej, pośród grubej warstwy opadłych liści, ściółki oraz mchów, bez wyraźnych preferencji co do rodzaju gleby.
Sezon owocnikowania w Europie Środkowej trwa od lata do późnej jesieni, zazwyczaj od lipca lub sierpnia do listopada, z największym nasileniem przypada na wrzesień i październik. W rejonach o łagodniejszym klimacie atlantyckim i śródziemnomorskim owocniki pojawiają się niekiedy jeszcze w grudniu, podczas gdy na terenach górskich oraz w chłodniejszej północnej części kontynentu okres wegetacji ulega skróceniu i kończy się wraz z pierwszymi przymrozkami wczesną jesienią.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Snowarski — pełna zalogowana karta, Tx876 · Jadalne czy trujące?:Jadalna.[105]
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Źródło bez opisu bibliograficznego · Jadalność i bezpieczeństwo, akapit 2: „Przed spożyciem niezbędna jest staranna obróbka termiczna”; zalecenie przygotowania.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Laccaria amethystina
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Laccaria amethystina Cooke, GBIF2530983:aktualnie zaakceptowany gatunek rodziny Hydnangiaceae. Europejskie opisy atlasowe i kolekcję Merino zachowano jako oznaczenia źródłowe, bez przypisywania im ponownej weryfikacji DNA. Starsze użycie L.amethystea w pracy Mueller i Vellinga1986 dotyczy fioletowego taksonu przyjętego przez autorów; nie przeniesiono mechanicznie ich danych do L.laccata na podstawie obecnej synonimii baz. Materiał chiński i japoński rozdzielony przez Vincenot i in.2017 pozostaje poza pomiarami obecnego rekordu.
[12] [13] [21] [17]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Cystydy hymenialne
- Obecność pseudocystyd hymenialnych
- U tego gatunku pseudocystydy hymenialne są obecne. [15]
- Regularność kształtu pseudocystyd
- Pseudocystydy mogą być powyginane. [15]
- Kształt pseudocystyd hymenialnych
- Pseudocystydy hymenialne mogą być nitkowate lub pęcherzykowate. [15]
- Rozgałęzienie
- Niektóre pseudocystydy są rozwidlone. [15]
Skórka kapelusza
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1. [15]
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [15]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [5] [15]
- Średnica zarodnika
- Średnica zarodnika może wynosić od 7 do 10 mikrometrów. [13]
- Krople wewnątrz zarodnika
- W zarodniku stwierdzono obecność kropli. [15]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1 do 1,1. [15]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Opis smaku miąższu w zalogowanym atlasie grzyby.pl.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Brak protokołu oceny sensorycznej; zachowano opis atlasu.
[13]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: JA-CUSSTA 8624, La Argamasilla, 29-XII-2013; Qe podane przez autora, N=96.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Średni Q jest wartością źródła; nie obliczono go z granic L/W. Brak opisu medium i kalibracji.
[15]Badanie składu i aktywności — materiał i ograniczenia
Materiał: Jedenaście próbek źródłowo oznaczonych Laccaria amethystina w tabeli III (badanie 1985–1988). Nie podano stanowiska ani kraju dla każdej próbki. W badaniu wykorzystano również zakupy na szwajcarskich targach, bez liczby tych zakupów wśród 11 próbek.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Historyczne oznaczenie autora, bez ponownej identyfikacji molekularnej. Wynik dotyczy suchej masy badanego materiału, nie stanowi stężenia wszystkich owocników ani progu bezpieczeństwa. Metoda: hydride-generation atomic absorption spectrometry (AAS); nie badano specjacji arsenu.
[20]Metody i zapisy źródłowe — España,Cádiz,Algeciras,La Argamasilla,30STE7396,524m,Quercus suber,29-XII-2013,JA-CUSSTA:8624;leg.Morente,Estrada,Illescas,Merino.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Orientacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „algunas con terminaciones ascendentes” [15]
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „hifas más o menos paralelas” [15]
Obecność pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Pseudocistidios multiformes,filiformes,flexuosos o vesiculares,algunos bifurcados.” [15]
Kształt pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „filiformes” [15]
Kształt pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „vesiculares” [15]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „tetraspóricos” [15]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „apiculadas” [15]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „cilíndricos” [15]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „subclaviformes” [15]
Regularność kształtu pseudocystyd — zapis źródłowy: „flexuosos” [15]
Rozgałęzienie — zapis źródłowy: „algunos bifurcados” [15]
Przegrody strzępki skórki — zapis źródłowy: „con septos fibulados” [15]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „hialinas” [15]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „gutuladas” [15]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „(5,1–)6,1–8,4(–9,3)µm;N96” [15]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „finas espinas” [15]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q=1,0–1,1;Qe1,0” [15]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „globosas” [15]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „ornamentadas con finas espinas” [15]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „(4,8–)5,8–8,0(–8,9)µm;N96” [15]
Metody i zapisy źródłowe — ČMS:Popis,Výtrusy,8–11×7,5–10µm
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „bezbarvé” [5]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „8–11 x7,5–10µm” [5]
Forma ornamentacji zarodnika; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „ostnité” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „téměř kulovité” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Grzyby.pl:/microscopy/spores,kulistawe,kolczaste7–10µm
Nazwa i zakres oznaczeń źródłowych
Aktualna nazwa: Laccaria amethystina Cooke, GBIF2530983: aktualnie zaakceptowany gatunek rodziny Hydnangiaceae. Europejskie opisy atlasowe i kolekcję Merino zachowano jako oznaczenia źródłowe, bez przypisywania im ponownej weryfikacji DNA. Starsze użycie L. amethystea w pracy Mueller i Vellinga 1986 dotyczy fioletowego taksonu przyjętego przez autorów; nie przeniesiono mechanicznie ich danych do L. laccata na podstawie obecnej synonimii baz. Materiał chiński i japoński rozdzielony przez Vincenot i in. 2017 pozostaje poza pomiarami obecnego rekordu.
[12] [17] [21]Mikroskopia kolekcji i zakresy pomiarów
Kolekcja Merino: JA-CUSSTA 8624 pochodzi z La Argamasilla koło Algeciras w Hiszpanii, 524 m, z gleby w lesie Quercus suber, z 29 grudnia 2013 r. Autor podał 96 pomiarów zarodników. Oryginalne długości to(5,1–)6,1–8,4(–9,3)µm, szerokości(4,8–)5,8–8,0(–8,9)µm, średnie 7,1×6,8 µm, Q1,0–1,1 i Qe 1,0. Nie zamieniono średniej w zakres osobników. Źródło nie opisuje medium, kalibracji ani dokładnego sposobu uwzględnienia ornamentacji.
Pseudocystydy i skórka: Merino opisuje pseudocystydy o różnych kształtach: nitkowate, powyginane lub pęcherzykowate, niektóre rozwidlone. W skórce są strzępki mniej więcej równoległe, niektóre z zakończeniami wznoszącymi się. Sprzążki wymienia oddzielnie u podstawy podstawek i na przegrodach strzępek skórki; nie przeniesiono ich na inne tkanki. Pełne określenia zachowano bez zastępowania pseudocystyd ogólnymi cystydami.
Wymiary atlasowe: ČMS podaje zarodniki 8–11×7,5–10 µm, a grzyby. pl pojedynczy zakres 7–10 µm przy kulistawym kształcie. Drugi zapis pozostaje średnicą opisaną w źródle; nie rozbito go na wymyślone identyczne osie. Medium badania nie jest biologicznym warunkiem kształtu ani wymiaru.
[15] [5] [13]Sezon i mikoryza w źródłach
Sezon krajowy: Snowarski podaje dla Polski(VI) VIII–X(XI). W polu miesięcznym zachowano pełne źródłowe granice VI–XI, a typowy zakres VIII–X pozostaje tutaj. ČMS podaje VI–XI dla Czech. Datowane rekordy czeskich regionów nie tworzą drugiego, zduplikowanego sezonu. Jedna grudniowa kolekcja z Hiszpanii nie wyznacza pełnego sezonu tego kraju.
Gleba i podłoże: Snowarski opisuje wilgotne i mszyste miejsca bez preferencji rodzaju gleby. To jakościowy opis atlasowy, nie numeryczny pomiar p H. Wzmianka o wzroście na spróchniałym drewnie pozostaje podłożem źródłowym; nie dowodzi saprotrofizmu.
Badanie wielożywicielowości: Roy i współautorzy (2008) badali 510 owocników na trzech francuskich stanowiskach oddalonych o 150–450 km. Materiał z drzewostanów Abies alba, Castanea, Fagus sylvatica oraz mieszanych z Quercus robur i Carpinus betulus analizowano markerami mikrosatelitarnymi, r DNA, mitochondrialnymi i DALP. Autorzy uznali populacje za wielożywicielowe. Odczytano abstrakt; nie dopisano szczegółów protokołu ani nie rozszerzono geograficznego materiału badania.
[13] [5] [15] [19]Wygląd: barwa tkanki, osad i rozwój
Zmiany wyglądu: ČMS opisuje miąższ jako jasnofioletowy, później brunatnawy. U starszych owocników blaszki bywają pofałdowane i biało oprószone zarodnikami. Biały osad nie został zapisany jako biała barwa samej tkanki blaszek. W opisie kapelusza zachowano odrębnie źródłową zmianę barwy wraz z wiekiem oraz blednięcie przy wysychaniu.
[5]Arsen w badanym materiale: zakres, średnia i kontrola metod
Zakres i średnia: Stijve, Vellinga i Herrmann (1990) podali dla 11 próbek oznaczonych jako Laccaria amethystina 16–250 mg arsenu na kg suchej masy oraz średnią 92 mg/kg. Był to arsen ogółem oznaczany absorpcyjną spektrometrią atomową z generowaniem wodorków. Nie ustalano form chemicznych arsenu ani stężenia w świeżej masie. Źródło nie przypisuje tych 11 próbek do poszczególnych stanowisk lub krajów. Jest to wynik historycznego materiału, nie uniwersalna zawartość ani próg bezpiecznego spożycia.
Porównanie metod dla jednej próbki: W tabeli V jedna próbka Laccaria amethystina ma wyniki 186 mg/kg suchej masy metodą AAS i 213 mg/kg metodą bezpośredniej, nieniszczącej neutronowej analizy aktywacyjnej (NAA). To dwa oznaczenia tej samej próbki. Nie utworzono z nich zakresu 186–213 i nie potraktowano ich jako dwóch nowych okazów. Dopiski o Fribourgu i Puidoux dotyczą sąsiednich wierszy Sarcosphaera coronaria.
[20]Doświadczenie z mocznikiem w Japonii: historyczne oznaczenie materiału
Materiał i metoda: Imamura (2001) badał materiał opisany jako Laccaria amethystina w lasach Iwakura w Kioto (35°04′ N, 135°47′–48′ E; 150–200 m), w drzewostanach Castanopsis cuspidata i Quercus serrata. Założono 72 poletka o wymiarach 0,5 × 1 m, z dawkami 40, 80 lub 160 g azotu w moczniku na poletko; część miała odcięte korzenie. Obserwacje prowadzono co 5–12 dni przez około trzy lata. Materiału nie oznaczano molekularnie; wynik nie jest potwierdzeniem występowania europejskiego taksonu w Japonii.
Wyniki i mianowniki: Owocnikowanie odnotowano na 6 z 72 poletek. Zliczono 31 owocników wewnątrz i 2 poza poletkami. Źródłowe stwierdzenie o około 16-krotnej różnicy dotyczy tych liczników, a około 300-krotna różnica dotyczy gęstości na jednostkę powierzchni: około 0,86 i 0,0026 owocnika/m². Nie utożsamiono obu mianowników ani nie przeniesiono wyniku zabiegu na naturalne preferencje gleby lub ogólną listę partnerów mikoryzowych.
Nierozstrzygnięta różnica w oryginale: Dla dawki 40 g azotu metody podają 85,8 g nawozu, a podpis ryciny 1 — 82,8 g mocznika. Zachowano obie liczby z ich lokalizatorami; nie wybrano jednej jako poprawionej wartości. Wyniki pozostają opisem historycznie oznaczonego japońskiego materiału. Rewizja kompleksu z 2017 r. rozróżnia taksony azjatyckie i europejskie, dlatego nie użyto tego doświadczenia jako biologicznej cechy europejskiej Laccaria amethystina sensu stricto.
[14] [21]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Polska — dane ogólne.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 06.11.2026.
Ograniczenia: Zachowano oznaczenie atlasu; daty nie wyznaczają pełnego sezonu ani liczebności.
[13]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Gatunek nie jest wymieniony w załącznikach1–4 rozporządzenia o ochronie grzybów(Dz.U.2014/1408).
[1]Podstawa informacji o handlu
Gatunek nie jest wymieniony w zamkniętym wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów(Dz.U.2026/258, załącznik1). To nie jest ocena jadalności.
[2]Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Metoda: atomowa spektrometria absorpcyjna (AAS). Zawartość arsenu w badanym materiale może wynosić od 16 do 250 miligramów na kilogram suchej masy. n = 11 (liczebność podana w źródle; pomiary biochemiczne). [20]
Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | kraj środkowoczeski; kraj pilzneński | VI–XI |
|
| Polska | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VI–XI |
|
Źródła
- Dz.U. 2014/1408
- Dz.U. 2026/258
- ČMS — Laccaria amethystina
- GBIF dokładnie zaakceptowany Laccaria amethystina
- Snowarski — pełna zalogowana karta, Tx876
- Imamura, A. (2001). Report on Laccaria amethystina, newly confirmed as an ammonia fungus. Mycoscience 42(6): 623-625.
- Merino — JA-CUSSTA8624,29.12.2013
- Merino — sprzążki u podstawy podstawek i w przegrodach skórki
- Mueller, Vellinga 1986 — nomenklatura historyczna
- Roy i in. 2008 — abstrakt badań mikoryzy
- Stijve, T., Vellinga, E. C. & Herrmann, A. (1990). Arsenic accumulation in some higher fungi. Persoonia 14(2): 161-166.
- Vincenot i in. 2017 — abstrakt rewizji kompleksu