Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Kolczak rudawy (Hydnum rufescens) to jadalny grzyb z rodziny kolczakowatych. Ma kapelusz o barwie pomarańczoworudej lub ochrowej oraz spód pokryty drobnymi, kruchymi kolcami. Występuje od lata do jesieni w lasach iglastych i mieszanych, tworząc mikoryzę m.in. z sosnami i świerkami. Cechuje się jędrnym miąższem o łagodnym, u starszych okazów lekko gorzkawym smaku. Jest cenionym grzybem kulinarnym, polecanym do smażenia i duszenia.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Konsystencja całego owocnika
- Owocnik może być mięsisty lub twardy.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły lub nieregularny; u młodych owocników — wypukły; u dojrzałych owocników — płaski; u starych owocników — nieregularny.
- Powierzchnia
- Powierzchnia kapelusza jest sucha.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być guzkowata lub gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być naga; u młodych owocników — zamszowa; u starych owocników — łuskowata.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Kolor
- Kapelusz może być pomarańczowobrązowy, żółtopomarańczowy, pomarańczowy, pomarańczowoochrowy, czerwonawy, jasnorudy lub ochrowożółty; może być głęboko pomarańczowy z czerwonawym odcieniem.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu może być równy, u dojrzałych owocników może być falisty, a u starych owocników może być falisty lub płatowaty.
- Średnica
- Średnia średnica kapelusza w badanym materiale wynosi 23 milimetry.
Kapelusz może mieć średnicę do 80 milimetrów. - Środek
- Środek kapelusza może być zagłębiony, płaski lub wypukły.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest nieściągalna.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę kolczastą.
- Połączenie z trzonem
- Kolce są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Kolce mogą nie zbiegać po trzonie lub zbiegać po trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być jasnopomarańczowy; może być białawy lub jasnopomarańczowoochrowy, u młodych owocników może być białawy, a u dojrzałych owocników może być łososiowy.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie centralne.
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub maczugowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest zwężona.
- Kolor
- Trzon może być biały, bladoochrowy, kremowy, białawy, pomarańczowy, jasnopomarańczowoochrowy lub różowawy; może być jasnopomarańczowy, a u młodych owocników może być białawy.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu jest pomarańczowobrązowa.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 20 do 70 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość do 20 milimetrów, a u góry może mieć grubość od 4 do 15 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień nie występuje u tego gatunku.
- Odporność miąższu trzonu na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ trzonu może być łatwy do złamania.
- Krępość trzonu
- Trzon jest smukły.
- Pochwa
- Stwierdzono brak pochwy.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być żółtawy, pomarańczowy, białawy lub kremowy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest zwarty.
- Smak
- Może mieć słaby lub lekko gorzki smak.
U starych owocników ma lekko gorzki smak. - Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ jest kruchy.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu barwa miąższu jest pomarańczowa.
- Zapach
- Zapach jest niewyróżniający się; jest przyjemny; jest słaby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych lub w lasach mieszanych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać po kilka, pojedynczo, w grupach, w rozproszonych grupach, kręgami, szeregami lub być zrośnięte.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do października.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
- Ochrona
- W Niemczech nie figuruje w federalnym wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Ochrona
- W Czechach nie figuruje w urzędowym wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Ochrona
- Na Słowacji nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Ochrona
- Na Ukrainie nie figuruje w krajowym wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Ochrona
- Na Białorusi nie figuruje w krajowym wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Ochrona
- Na Litwie nie figuruje w krajowym wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Ochrona
- W Rosji nie figuruje w federalnym wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
Z czym można pomylić
Kolczak obłączasty
Hydnum repandum
Najważniejsze różnice
Kolczak obłączasty (Hydnum repandum) różni się zazwyczaj większymi i jaśniejszymi owocnikami, bardziej krępym trzonem łagodnie przechodzącym w kapelusz oraz wyraźniej zbiegającymi kolcami. Według danych AMINT owocniki H. repandum często zrastają się ze sobą, co u H. rufescens występuje rzadko. Odmienny opis stopnia zbiegania kolców w publikacji Zarzyńskiego pozostaje jednostkową rozbieżnością.
Pieprznik jadalny
Cantharellus cibarius
Najważniejsze różnice
Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius) oglądany od góry może przypominać kolczaka rudawego barwą i powierzchnią kapelusza, a oba gatunki bywają spotykane na tych samych stanowiskach leśnych. Spód kapelusza pozwala na natychmiastowe rozróżnienie: pieprznik jadalny wykształca grube, widlasto rozgałęziające się listewki, podczas gdy u kolczaka występują kruche kolce.
FAQ
Czy kolczak rudawy jest grzybem jadalnym?
Tak, to smaczny grzyb jadalny. Najlepiej zbierać młode owocniki, które mają delikatny smak; u starszych egzemplarzy może pojawić się lekka goryczka.
Jak odróżnić kolczaka rudawego od kolczaka obłączastego?
Kolczak rudawy jest mniejszy, ma intensywniej rdzawy lub pomarańczoworudy kapelusz, a jego kolce są kruche i zazwyczaj nie zbiegają wyraźnie na trzon.
Gdzie i kiedy najczęściej występuje kolczak rudawy?
Rośnie od lipca do listopada w lasach iglastych i mieszanych, często pod sosnami, świerkami i bukami, pojedynczo lub w niewielkich grupach.
Jak wygląda spód kapelusza tego gatunku?
Zamiast blaszek czy rurek ma gęste, łamliwe igiełki (kolce) o barwie kremowej, łososiowej lub rdzawej, które łatwo odpadają przy dotknięciu.
Czy kolczaka rudawego można pomylić z grzybem trującym?
W Polsce nie ma śmiertelnie trujących grzybów z kolcami pod kapeluszem. Pomyłka jest możliwa głównie z innymi, również jadalnymi kolczakami.
Czy przed gotowaniem należy usuwać kolce z kapelusza?
U młodych sztuk nie jest to konieczne, ale u starszych warto je zeskrobać nożem, ponieważ mogą nadać potrawie nieprzyjemną goryczkę.
Do jakich potraw najlepiej nadaje się kolczak rudawy?
Świetnie sprawdza się do smażenia na maśle, duszenia w sosach śmietanowych, marynowania w occie oraz jako dodatek do zup i jajecznicy.
Czy kolczak rudawy nadaje się do suszenia?
Nie jest polecany do suszenia, ponieważ twardnieje i traci walory smakowe. Zdecydowanie lepiej go zamrozić po obgotowaniu lub zamarynować.
Jaki zapach i smak ma miąższ kolczaka rudawego?
Miąższ jest kruchy, białawy do jasnoochrowego, o przyjemnym, owocowo-grzybowym zapachu i łagodnym smaku, który ze starością może lekko gorzknieć.
Jak prawidłowo czyścić i przechowywać zebrane owocniki?
Należy delikatnie oczyścić je pędzelkiem lub nożykiem na sucho, unikając moczenia w wodzie, i przechowywać w lodówce maksymalnie 1–2 dni.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Kolczak rudawy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Hydnum rufescens
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
- Odcień wysypu
- Może występować białawy lub biały odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt szeroko elipsoidalny, niemal kulisty, kulisty lub szeroko jajowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 5,5 do 9,6 mikrometra i szerokość od 5 do 9 mikrometrów.
- Wymiary — zakresy średnich z kolekcji
- Średnie długości zarodników z badanych kolekcji wynoszą od 8 do 8,2 mikrometra, a średnie szerokości od 6,4 do 6,8 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 1
- Średnia długość: 7,4 mikrometra; średnia szerokość: 6,1 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 2
- Średnia długość: 7,9 mikrometra; średnia szerokość: 6,8 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 3
- Średnia długość: 8,2 mikrometra; średnia szerokość: 6,7 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 4
- Średnia długość: 8,4 mikrometra; średnia szerokość: 7,0 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby kwaśne.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną buki, dęby, lipa (w tym lipa drobnolistna), brzoza i topole, w tym osika.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną świerki (w tym świerk pospolity).
- Krzewy w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie leszczyna.
- Runo w otoczeniu
- W otoczeniu rosną mchy.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą buki, dęby i świerki.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą jodły i graby. - Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
W tradycji i współczesnej praktyce pozakulinarnej kolczak rudawy (Hydnum rufescens) znajduje zastosowanie przede wszystkim w rzemiośle barwierskim oraz historycznym ziołolecznictwie ludowym.
- Tradycyjne i współczesne mykobarwierstwo: Owocniki kolczaka rudawego są cenionym przez rękodzielników surowcem do naturalnego barwienia włókien, zwłaszcza niefarbowanej wełny i jedwabiu. Gotowanie świeżych lub suszonych owocników pozwala uzyskać ciepłe, pastelowe odcienie beżu, piaskowej żółci oraz jasnej ochry. Zastosowanie zapraw metalicznych modyfikuje uzyskany kolor — dodatek ałunu utrwala i rozjaśnia tonacje miodowe, natomiast zaprawa z siarczanu żelaza pozwala osiągnąć zgaszone barwy oliwkowobrunatne. W przeciwieństwie do barwników syntetycznych uzyskane pigmenty dają trwałe, ziemiste odcienie cenione w rekonstrukcji historycznej.
- Medycyna ludowa i dawne praktyki zielarskie: Historycznie, w tradycyjnych społecznościach wiejskich niektórych rejonów Europy, wysuszone i sproszkowane owocniki kolczaków stosowano w domowym lecznictwie jako zewnętrzny środek zasypkowy na trudno gojące się otarcia oraz drobne rany, przypisując im właściwości osuszające i ściągające. Współcześnie praktyka ta ma charakter wyłącznie etnograficzny.
Historia i kultura
Kolczak rudawy (Hydnum rufescens) posiada intrygującą historię w europejskiej literaturze mykologicznej i kulturze ludowej, gdzie przez wieki funkcjonował w cieniu pokrewnego kolczaka obłączastego. Formalnie opisany na przełomie XVIII i XIX stulecia przez Christiaana Hendrika Persoona, zyskał epitet nawiązujący do rdzawej barwy, która w kulturze leśnej stała się jego wizytówką.
- Literatura i historia taksonomii: W klasycznych dziełach mykologicznych przez dekady toczył się spór o jego niezależność gatunkową. Uznawanie go za zaledwie odmianę kolczaka obłączastego świadczy o dawnym, zachowawczym podejściu do systematyki grzybów z kolczastym hymenoforem, przełamanym dopiero przez współczesną filogenetykę molekularną.
- Folklor i metaforyka zoologiczna: Etnomikologia wskazuje na bogatą tradycję postrzegania tego gatunku przez pryzmat świata zwierząt. Nietypowy spód kapelusza dał początek barwnym nazwom gwarowym, takim jak „jeżak” czy „sarna”, a także angielskiemu określeniu terracotta hedgehog, łączącemu skojarzenie z kolcami jeża i terakotową barwą.
- Symbolika leśna: W dawnych przekazach kolczak rudawy, z racji tworzenia regularnych łuków i skupisk na tle mchów, bywał kojarzony z magiczną dynamiką leśnego runa, symbolizując nadejście późnej, dojrzałej jesieni.
Jadalność i bezpieczeństwo
Kolczak rudawy (Hydnum rufescens) jest grzybem jadalnym o zwartej strukturze. Młode owocniki mają łagodny, lekko orzechowy smak. Z wiekiem miąższ zyskuje jednak wyraźnie piekący, gorzkawy posmak, co stanowi główne ryzyko kulinarne właściwe dla tego gatunku.
Warunkiem bezpiecznego spożycia jest obróbka termiczna – spożyty na surowo może powodować zaburzenia trawienne. Najlepiej zbierać okazy młode. U starszych owocników konieczne jest zeskrobanie kolców, w których kumuluje się gorycz, a także krótkie obgotowanie (blanszowanie) z odlaniem wody przed smażeniem czy duszeniem.
Preferencje kulinarne różnią się regionalnie:
- Europa Zachodnia i Południowa: We Francji i we Włoszech jest cenionym przysmakiem leśnym, chętnie kupowanym ze względu na chrupkość miąższu.
- Europa Środkowa i Wschodnia: W Polsce traktowany bywa z rezerwą jako grzyb pośledniejszy, zbierany głównie przez doświadczonych grzybiarzy.
- Ameryka Północna: Pozyskiwany lokalnie przez entuzjastów poszukujących grzybów o nietypowej konsystencji.
Siedlisko i występowanie
Kolczak rudawy (Hydnum rufescens) to naziemny grzyb ektomikoryzowy, spotykany w lasach liściastych, iglastych oraz mieszanych. Preferuje gleby piaszczyste i gliniasto-piaszczyste o odczynie kwaśnym, ubogie w wapń i umiarkowanie wilgotne. Najczęściej rośnie na skarpach leśnych, zboczach parowów oraz w mchu, zwykle w grupach tworzących łuki lub rzędy.
Siedlisko i powiązania z drzewami:
- Drzewa liściaste: tworzy mikoryzę głównie z bukiem zwyczajnym (Fagus sylvatica) oraz dębami (Quercus robur, Q. petraea).
- Drzewa iglaste: współżyje ze świerkiem pospolitym (Picea abies) i sosną zwyczajną (Pinus sylvestris).
Zasięg geograficzny i różnice regionalne: Występuje w strefie umiarkowanej półkuli północnej. W Polsce jest gatunkiem rodzimym i dość pospolitym na terenie całego kraju. Na niżu i pojezierzach zasiedla przeważnie kwaśne dąbrowy i buczyny, natomiast w rejonach podgórskich i górskich (Sudety, Karpaty) owocnikuje obficie w reglu dolnym, w lasach jodłowo-bukowych oraz świerczynach.
Sezon:
- Miesiące pojawu: od lipca do listopada, ze szczytem owocnikowania we wrześniu i październiku.
- Czynniki pogodowe: wytwarza owocniki po letnich i jesiennych deszczach, a wegetację kończą pierwsze silniejsze przymrozki.
Źródła
- Karel Tejkal, ČMS, Hydnum rufescens — lišák ryšavý
- Huhtinen, S. & Ruotsalainen, J. (2006). Variability of Hydnum rufescens in Finland: three taxa hidden under one name – and appearance? Karstenia, 46, 17–24.
- Tuula Niskanen i współautorzy 2018, Identifying and naming the currently known diversity of the genus Hydnum, Mycologia110(5): 890–918, DOI 10.1080/00275514.2018.1477004
- Marek Snowarski, Hydnum rufescens — kolczak rudawy
- Xu, Y.-H., Zeng, L., Xu, T.-M., Song, C.-G., Shen, L.-L., Sun, Y.-F. & Cui, B.-K. (2026). Supplementary spreadsheet (Supplementary material 1) for: Multi-gene phylogeny and taxonomy of Hydnum (Hydnaceae, Cantharellales) including a global phylogeny of ITS sequences for the genus. IMA Fungus, 17.
- Paweł Zarzyński 2021, Grzyby polskich lasów, CILP, porównanie kolczaka rudawego w haśle Kolczak obłączasty, druk190–191
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Marek Snowarski, Hydnum rufescens — kolczak rudawy · Sekcja jadalności atlasu wprost: jadalny; starsze owocniki gorzkawe.
Hydnum rufescens - Fungipedia Mushroom Guide · Atlas wprost podaje status jadalny; zaznacza możliwy kompleks gatunków.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Hydnum rufescens – Steccherino arancio - funghi commestibili - Funghi Magazine · Źródło zaleca długie przyrządzanie na gorąco i odradza spożywanie na surowo; nie określono wymogu gotowania w wodzie ani czasu w minutach.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Hydnum rufescens
Nazwa naukowa gatunku to Hydnum rufescens Pers., opublikowana w pracy Observationes mycologicae (tom 2, s. 95, 1800 [1799]). Do tego samego ujęcia Persoona odnosi się typifikacja przeprowadzona w 2018 roku przez Niskanen i współautorów. Takson należy do rodziny kolczakowatych (Hydnaceae), rzędu pieprznikowców (Cantharellales), klasy pieczarniaków (Agaricomycetes) oraz typu podstawczaków (Basidiomycota).
[76] [71]W piśmiennictwie mykologicznym odnotowano historyczne kombinacje nomenklaturowe: Dentinum rufescens (Pers.) Gray z 1821 roku, Hydnum repandum subsp. rufescens (Pers.) Pers. z 1825 roku, H. repandum var. rufescens (Pers.) Barla z 1859 roku, Tyrodon rufescens (Pers.) P. Karst. z 1889 roku oraz H. repandum f. rufescens (Pers.) Nikol. z 1961 roku. Synonimem jest również Hydnum sulcatipes Peck z 1907 roku. Dawne ujęcia w randze podgatunku, odmiany lub formy zachowują odrębne autorstwo oraz daty publikacji i nie oznaczają automatycznego łączenia H. repandum oraz H. rufescens w jeden gatunek.
[76]Udokumentowane nazwy zwyczajowe
Oficjalną polską nazwą atlasową jest kolczak rudawy, stosowana między innymi przez Marka Snowarskiego i Pawła Zarzyńskiego. W atlasie Czeskiego Towarzystwa Mykologicznego gatunek figuruje pod czeską nazwą lišák ryšavý, natomiast w słowniku włoskiego stowarzyszenia AMINT Alessandro Francolini odnotowuje potoczną nazwę włoską Steccherino rosso.
[77] [80] [65] [64]W literaturze anglojęzycznej cały rodzaj Hydnum, obejmujący liczne pokrewne gatunki, określany jest zwyczajowo jako „hedgehogs” (jeże), „sweet tooth” (słodki ząb) oraz „wood urchins” (leśne jeżowce).
[71]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
W zestawieniach taksonomicznych Species Fungorum występuje niespójność między nazwą główną Hydnum rufescens a przypisaniem w hierarchii do rodzaju Dentinum. Współczesna monografia rodzaju z 2018 roku jednoznacznie klasyfikuje ten gatunek w obrębie Hydnum, wskazując go jako gatunek typowy podrodzaju, sekcji i podsekcji Rufescentia. Autorstwo Pers. precyzuje, do której nazwy odnosi się ten opis taksonomiczny.
[76] [71]Filogenetyczna rewizja rodzaju Hydnum z 2018 roku objęła 132 sekwencje ITS, w tym 46 nowych sekwencji reprezentujących 18 gatunków. Wyrównanie sekwencji wykonano za pomocą algorytmu MUSCLE z ręczną korektą w programie SeaView i liczyło ono 695 pozycji wraz z lukami. Drzewo filogenetyczne wyznaczono na podstawie analizy największej wiarygodności w programie RAxML 8 z modelem podstawień GTRGAMMA i 1000 powtórzeń bootstrap. W wyniku tych badań wyróżniono 49 gatunków, w tym opisano 22 nowe dla nauki.
[71]W analizie genetycznej DNA wyizolowano z kolców wysuszonych owocników przy użyciu zestawu NucleoSpin Plant oraz starterów ITS1F i ITS4. Sekwencja epitypu H. rufescens (KX388688) różni się od siostrzanego północnoamerykańskiego H. subrufescens (KX388649) 18 pozycjami nukleotydowymi (substytucjami oraz indeli).
[71]Dane taksonomiczne i nomenklaturowe oparto na zasobach Species Fungorum oraz monograficznej rewizji rodzaju Hydnum Niskanen i współautorów z 2018 roku. Cechy makroskopowe i występowanie zestawiono z opisami Marka Snowarskiego, Czeskiego Towarzystwa Mykologicznego, stowarzyszenia AMINT oraz opracowaniem Pawła Zarzyńskiego. Status prawny zweryfikowano w polskich aktach normatywnych dotyczących ochrony gatunkowej oraz obrotu grzybami.
[76] [77] [65] [64] [80] [71] [66] [67] [73]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Hydnum rufescens Pers. w europejskim ujęciu opisanym i typifikowanym przez Niskanena i in. 2018, z epitypem H6003708 i ITS KX388688. Starsze i wyłącznie morfologiczne oznaczenia są zachowane przy własnych źródłach; sama nazwa historyczna nie potwierdza automatycznie ich tożsamości z epitypem.
[71]
Ekologia i rozmieszczenie
- Gleba
- W zakresie źródła (koncepcja taksonu: „H. rufescens (23)”) preferuje gleby ilaste.[78]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Długość sterygmy podstawki
- Długość sterygmy podstawki może wynosić od 3 do 5 mikrometrów. [71]
- Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi od 3 do 5. [71]
- Długość podstawki
- Długość podstawki może wynosić od 35 do 40 mikrometrów. [71]
- Szerokość podstawki
- Szerokość podstawki może wynosić od 7,5 do 9 mikrometrów. [71]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Obecność ryzomorf
- Stwierdzono obecność ryzomorf. [72]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,23 [71]; wynosi 1,21 [71]; wynosi 1,2. [77]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [65] [77]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,03 do 1,5. [77] [71]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt szeroko elipsoidalny, niemal kulisty, kulisty lub szeroko jajowaty. [71] [65] [77]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [65] [77]
- Objętość zarodnika
- Objętość zarodnika może wynosić od 82,8 do 394,6 mikrometra sześciennego. [69]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest cienkościenny. [71]
Materiał i metody badań
Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Jeden zbiór GRej 372973 na terenie Polski z 3.10.2023; źródło odrębnie podaje kilkanaście owocników w miejscu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Średnia konkretnego zbioru, nie średnia całego gatunku. Nie dopisano weryfikacji ITS ani liczby mierzonych zarodników.
[77]Materiał: Historyczny zbiór zielnikowy L0116296, ujęty osobno w analizie Niskanena i in.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[71]Materiał: Historyczny zbiór zielnikowy L0116295, ujęty osobno w analizie Niskanena i in.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[71]Wspólne ograniczenia odczytu źródła
Ograniczenia: Średnia dla jednej historycznej kolekcji, nie średnia całego gatunku; zbiór nie jest epitypem i nie dopisano potwierdzenia ITS. Nie dopisano liczebności osobnej próby, której źródło tu nie podaje.
[71]Badanie składu i aktywności — Aliaño-González
Materiał: Zhomogenizowana próbka oznaczona przez autorów jako H. rufescens, Valdeinfierno, Andaluzja; próbki w pracy przygotowano z co najmniej 15 owocników każda, bez podania dokładnej liczby dla tej próbki.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Przygotowanie materiału: Ekstrakt z liofilizowanej i sproszkowanej próbki oznaczonej jako H. rufescens. 1. ekstrakcja — metanol, 60 stopni Celsjusza.
Ograniczenia: Materiał pod nazwą podaną przez autorów, brak opisu weryfikacji ITS w artykule. Tabela 5 nie podaje osobnego odchylenia standardowego ani liczby powtórzeń dla tego wiersza. Jedna zhomogenizowana próbka nie opisuje wszystkich owocników gatunku. Folin–Ciocalteu to wynik testu dla ekstraktu, a nie ilość pojedynczego związku lub dowód kliniczny.
[63]Badanie składu i aktywności — Yıldız (2017)
Materiał: 11 morfologicznie oznaczonych H. rufescens z Gökçe, Kastamonu, Turcja, 10.10.2014; materiał suszony i rozdrobniony.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Przygotowanie materiału: Ekstrakt metanolowy z suszonych owocników oznaczonych jako H. rufescens. 1. ekstrakcja — metanol.
Przygotowanie materiału: Całe owocniki suszone przez 24 h w 40 °C, następnie rozdrobnione. 1. suszenie, 40 stopni Celsjusza, 24 godziny.
Ograniczenia: Oznaczenie morfologiczne przed typifikacją z 2018 r.; nie opisano identyfikacji ITS. Trzy powtórzenia analityczne nie są liczbą owocników.
[79]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Materiał badania: Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 3. [71]
Materiał badania: Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [71]
Materiał badania: Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 5. [71] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 7–9,6 µm [71]
Materiał badania: Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów. Średnie długości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 8 do 8,2 mikrometra. [71]
Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 7,9 mikrometra. [69]
Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 8,4 mikrometra. [71]
Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 7,4 mikrometra. [77]
7–9 µm [71]
5,5–9,5 µm [69]
7,4–8,8 µm [71]
6,5–9 µm [65] [77]
6,6–8,1 µm [77]
Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 8,2 mikrometra. [71] - Wyniki źródłowe — Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Materiał badania: Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów. Średnie ilorazy długości i szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 1,19 do 1,28. [71]
1,1–1,35 [71]
1,05–1,47 [71]
1,03–1,35 [71]
1,1–1,5 [77] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 5,7–7,2 µm [71]
5–9 µm [69]
Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 7,0 mikrometra. [71]
5,5–8 µm [65]
6–7,5 µm [71]
Materiał badania: Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów. Średnie szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 6,4 do 6,8 mikrometra. [71]
Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 6,8 mikrometra. [69]
Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 6,1 mikrometra. [77]
Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 6,7 mikrometra. [71]
5,3–8,8 µm [71]
5,3–6,7 µm [77]
5,5–7 µm [77]
Metody i zapisy źródłowe — Badane owocniki i historyczne kolekcje w opisie gatunku; zbiór epitypowy H6003708 jest wskazany osobno, nie jako źródło wszystkich zakresów.
Długość sterygmy podstawki — zapis źródłowy: „Sterygmy podstawki: 3–5 µm.” [71]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia 4-spored, rarely 3- or 5-spored.” [71]
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Basidia 35–40 × 7.5–9.0 µm.” [71]
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), opis H. rufescens; PDF s. 3, metody.” [71]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Średnie długości różnych kolekcji: 8.0–8.2 µm.” [71]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q=(1.03)1.10–1.28(1.35); granice od minimum do maksimum wraz ze skrajnymi.” [71]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Średnie Q z różnych kolekcji: 1.19–1.28.” [71]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Basidiospores thin-walled.” [71]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Średnie szerokości różnych kolekcji: 6.4–6.8 µm.” [71]
Metody i zapisy źródłowe — Wtórne podsumowanie starszych badań materiału nazywanego H. rufescens; numerów okazów i gospodarza tego wyniku nie podano w cytowanym fragmencie.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Autorzy wtórnie wskazują ryzomorfy u materiału nazwanego Hydnum rufescens, cytując starsze badania; szczegóły poszczególnych próbek nie są tu podane.” [72]
Metody i zapisy źródłowe — Opis atlasowy; nie deklaruje jednoznacznej liczebności badanych okazów ani ich weryfikacji ITS.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Výtrusy průsvitné; medium nieokreślone.” [65]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: výtrusy téměř kulovité, 6,5–9 × 5,5–8 µm, průsvitné, hladké.” [65]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy téměř kulovité.” [65]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy hladké.” [65]
Metody i zapisy źródłowe — Ogólny opis atlasowy; oddzielny od pojedynczego zbioru GRej 372973.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Zarodniki bezbarwne; medium nieokreślone.” [77]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki: kuliste lub szeroko jajowate, gładkie, bezbarwne; 6,5–9 × 5,5–7 µm.” [77]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki kuliste.” [77]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki szeroko jajowate.” [77]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie.” [77]
Metody i zapisy źródłowe — Jeden opisany zbiór GRej 372973 z 3.10.2023; miejsce podane w źródle na terenie Polski, bez podanej liczby mierzonych zarodników ani weryfikacji ITS.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „GRej ID 372973: zarodniki 6,6–8,1 × 5,3–6,7 µm, średnio 7,4 × 6,1 µm; Q 1,1–1,5, średnio 1,2.” [77]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „GRej 372973: średnia danego wymiaru zarodników w tym zbiorze.” [77]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „GRej 372973: Q 1,1–1,5; dane pojedynczego zbioru.” [77]
Metody i zapisy źródłowe — Zagregowane i zaokrąglone wyniki dostępnych kolekcji kladu RU5 z Grebenc i in. 2009; Niskanen i in. 2018 wskazują RU5 sensu Grebenc jako odpowiadający H. rufescens. Nie jest to jedna kolekcja ani epityp.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 11, druk s. 129, tabela 2: dane zgrupowane dla kladu RU5; metody PDF s. 5, druk s. 123.” [69]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Tabela 2: zaokrąglona średnia dla dostępnych kolekcji kladu RU5, nie średnia pojedynczego owocnika.” [69]
Objętość zarodnika — zapis źródłowy: „Tabela 2: zakres objętości dla dostępnych kolekcji RU5; średnią 219,3 µm³ zachowano w źródle, ponieważ pole nie przyjmuje statystyki mean.” [69]
Metody i zapisy źródłowe — Historyczna kolekcja L0116295 z Francji, wymieniona przez Niskanena i in. osobno w Notes.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), Notes: pomiary kolekcji L0116295.” [71]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), Notes: pomiary kolekcji L0116295. Średnia z tej kolekcji.” [71]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), Notes: pomiary kolekcji L0116295. Włączono wartości skrajne podane w nawiasie.” [71]
Metody i zapisy źródłowe — Historyczna kolekcja L0116296, miejsce pochodzenia nieznane, wymieniona przez Niskanena i in. osobno w Notes.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), Notes: pomiary kolekcji L0116296.” [71]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), Notes: pomiary kolekcji L0116296. Średnia z tej kolekcji.” [71]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 22 (druk 910), Notes: pomiary kolekcji L0116296. Włączono wartości skrajne podane w nawiasie.” [71]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Snowarski / GRej: Hydnum rufescens — 19990905.6.99
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[49]Materiał: Snowarski / GRej: Hydnum rufescens — GRej 372973
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[26]Materiał: Helmuth Schmid-Heckel (1985), Zur Kenntnis der Pilze in den Nördlichen Kalkalpen, Forschungsberichte 8
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[38]Materiał: Myko Atlas: Hydnum rufescens
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[47]Materiał: Nahuby.sk Atlas húb, specimen/photo record 95353
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[62]Materiał: Nahuby.sk Atlas húb, record 124194
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[39]Materiał: Nahuby.sk Atlas húb, record 227718
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[61]Materiał: UkrBIN observation
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[30]Materiał: V.P. Heluta et al. (eds. V.P. Heluta), Гриби Правобережного Полісся України, National Academy of Sciences of Ukraine / M.G. Kholodny Institute of Botany, 2024
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[52]Materiał: GBIF: i Naturalist research-grade observations — Belarus
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[55]Materiał: Compendium of Lithuanian macroscopic fungi and lichens (2024)
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[46]Materiał: Aplinkos ministro order D1-184 (2012), Dūkštų ąžuolynas and Dūkštos river valley management plan
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[50]Materiał: BIN RAN-authored Aphyllophoroid fungi of European Russia (2022)
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[27]Materiał: Ageev and Bulonkova, Hydnum rufescens s.l., Mushrooms of Siberia
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[37]Materiał: S.Yu. Bolshakov et al., Aphyllophoroid fungi of Mordovsky Nature Reserve (annotated checklist), BIN RAN, 2015
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[59]Materiał: Beiträge zu bemerkenswerten Familien, Ordnungen, Gattungen und Arten, Nationalpark Harz, Schriftenreihe Band 23
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 01.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia podane w źródłach nie są automatycznym potwierdzeniem zgodności z epitypem z 2018 r.
[25]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Sprawdzony wykaz ochrony gatunkowej dla Polska nie wymienia Hydnum rufescens ani obejmującego go wpisu zbiorczego. Wynik dotyczy tego wykazu; ograniczenia obszarowe i zasady zbioru są odrębne.
[40]Podstawa informacji o handlu
Załącznik 1 do polskiego rozporządzenia o obrocie z 2026 r. wymienia Hydnum repandum L. w pozycji 14; nie obejmuje odrębnego Hydnum rufescens.
[60]Podstawa informacji o ochronie
Sprawdzony wykaz ochrony gatunkowej dla Czechy nie wymienia Hydnum rufescens ani obejmującego go wpisu zbiorczego. Wynik dotyczy tego wykazu; ograniczenia obszarowe i zasady zbioru są odrębne.
[43]Podstawa informacji o ochronie
Sprawdzony wykaz ochrony gatunkowej dla Słowacja nie wymienia Hydnum rufescens ani obejmującego go wpisu zbiorczego. Wynik dotyczy tego wykazu; ograniczenia obszarowe i zasady zbioru są odrębne.
[44]Profil kraju — Polska
W polskich wykazach ochrony gatunkowej nie wymieniono tego gatunku. Zbiór na własne potrzeby w udostępnionych lasach Skarbu Państwa podlega ograniczeniom dostępu. W parkach narodowych i rezerwatach obowiązuje zakaz zbioru poza miejscami wyznaczonymi. W wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu z 2026 r. pozycja 14 obejmuje Hydnum repandum, a nie odrębny gatunek Hydnum rufescens.
[40] [23] [35]Profil kraju — Niemcy
Gatunek nie figuruje w federalnym wykazie BArtSchV. §39 ust. 3 BNatSchG pozwala na ostrożny zbiór niewielkich ilości na własne potrzeby w miejscach bez zakazu wstępu. Przepis nie ustanawia jednej krajowej liczby kilogramów; szczególne przepisy obszaru i kraju związkowego nadal mogą ograniczać zbiór.
[56] [41] [28]Profil kraju — Czechy
Gatunek nie figuruje w sprawdzonym urzędowym wykazie gatunków chronionych. §19 ustawy leśnej dopuszcza zbiór płodów leśnych na własne potrzeby z obowiązkiem ochrony lasu. Zasady czeskich parków narodowych, rezerwatów narodowych i pozostałych rezerwatów są różne; nie ma podstaw do utożsamienia ich z jednym powszechnym zakazem.
[43] [48] [34] [54] [29] [32]Profil kraju — Słowacja
Gatunek nie figuruje w części dotyczącej grzybów załącznika 4 do rozporządzenia 170/2021. Ustawa leśna reguluje dostęp z ograniczeniami. Ustawa 543/2002 zalicza grzyby do roślin na potrzeby swych przepisów; zakaz zbioru z §14 ust. 1 lit. h dotyczy trzeciego stopnia ochrony i jest przejmowany przez stopnie czwarty i piąty, z wyjątkami z §14 ust. 5.
[44] [58] [22]Profil kraju — Ukraina
Gatunek nie figuruje w pełnym urzędowym dziale grzybów objętych ukraińskim wykazem ochronnym z 2021 r. Art. 66 kodeksu leśnego dopuszcza zbiór na własne spożycie w lasach państwowych i komunalnych; lasy prywatne wymagają zgody właściciela. Obowiązują limity, ochrona zasobów i odrębne zakazy. Nie ustalono wszystkich bieżących regionalnych ani wojennych ograniczeń dostępu.
[33] [24] [57] [45]Profil kraju — Białoruś
Gatunek nie figuruje w pełnym dziale grzybów urzędowego białoruskiego wykazu z 2025 r. Art. 44 kodeksu leśnego reguluje bezpłatny zbiór przez osoby fizyczne poza indywidualną działalnością przedsiębiorczą. Pozostają wyjątki dotyczące chronionych gatunków, kategorii lasów i ograniczeń wstępu. Nie jest to zezwolenie na zbiór w każdym parku i rezerwacie ani pełna ocena użytkowania komercyjnego.
[31] [36] [42] [55]Profil kraju — Litwa
Kolczak rudawy nie jest wymieniony w bieżącym litewskim wykazie 504, w konsolidacji obowiązującej od 28 stycznia 2026 r. Historyczny wpis z lat 2010–2011 nie opisuje obecnego statusu. Pkt 6 zasad D1-310 dopuszcza zbiór, sprzedaż i skup grzybów spoza tego wykazu, a pkt 7 wymaga zachowania ściółki leśnej. Dostęp do lasu oraz ograniczenia rezerwatów i innych obszarów chronionych pozostają odrębne. Pkt 4.6 odsyła handel do zasad D1-713; nie jest to pełna ocena wymagań konkretnej działalności handlowej.
[10] [11] [12] [13] [14]Profil kraju — Rosja
Kolczak rudawy nie jest wymieniony w federalnym wykazie 320/2023; sprawdzono cały dział grzybów, pozycje 700–741 urzędowego PDF Ministerstwa Sprawiedliwości. Bieżąca strona Rosprirodnadzoru wskazuje ten akt jako podstawę wykazu. Nie rozstrzygnięto aktualnej ochrony regionalnej w obwodzie królewieckim: książka z 2010 r. i projekt z października 2026 r. nie zastępują obowiązującego załącznika. Art. 11 kodeksu leśnego przewiduje zbiór na własne potrzeby z wyjątkami dla gatunków chronionych i ograniczeniami dostępu. Zasady regionalne i reguły obrotu wymagają odrębnego zastosowania.
[17] [16] [15] [18] [51]Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Zawartość azotu w badanym materiale wynosi 3,66 grama na sto gramów suchej masy. [79]
Zawartość białka w badanym materiale wynosi 16,03 grama na sto gramów suchej masy. [79] - Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu
- Po ekstrakcji metanolem w oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 1,05 miligrama równoważnika kwasu galusowego na gram suchej masy materiału (średnia; odchylenie standardowe: 0,013 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Ekstrakt metanolowy z suszonych owocników oznaczonych jako H. rufescens”. [79]
Po ekstrakcji metanolem w oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 11,47 miligrama równoważnika kwasu galusowego na gram suchej masy materiału. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Ekstrakt z liofilizowanej i sproszkowanej próbki oznaczonej jako H. rufescens”. [63]
Hydnum rufescens; Liofilizowane i sproszkowane owocniki; Valdeinfierno, Los Barrios, Cádiz, Hiszpania; sucha masa
Hydnum rufescens; Całe owocniki suszone i sproszkowane; wynik FRAP dotyczy ekstraktu i jest przeliczony na suchą masę owocników; Gökçe, Doğanyurt, Kastamonu, Turcja; 2014-10-10; sucha masa
- Wodór
- 6,41 %; analiza elementarna metodą Dumasa.[79]
- Węgiel
- 43,96 %; analiza elementarna metodą Dumasa.[79]
- Zdolność redukująca FRAP
- 2,028 ± 0,009 µmol FeSO₄·7H₂O/g; FRAP; ekstrakt metanolowy z suszonych owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[79]
Hydnum repandum var. rufescens; Suszone i homogenizowane owocniki; historyczne oznaczenie morfologiczne; region Bolu, Turcja; sucha masa
- Kadm
- 0,09 ± 0 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Kobalt
- 0,16 ± 0,01 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Chrom
- 2,23 ± 0,67 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Miedź
- 2,19 ± 0,28 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Żelazo
- 17,76 ± 2,13 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Nikiel
- 3,59 ± 0,39 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Ołów
- 4,59 ± 1,02 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
- Cynk
- 2,26 ± 0,01 mg/kg; ICP-OES po mineralizacji próbki owocników. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[75]
Hydnum rufescens; Suszone i sproszkowane owocniki; oznaczenie morfologiczne; Grandais, Portugalia; sucha masa
- Kwas kapronowy
- 0,068 ± 0,001 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas kaprylowy
- 0,089 ± 0,001 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas laurynowy
- 0,029 ± 0,002 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas tridekanowy
- 0,009 ± 0 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas mirystynowy
- 0,298 ± 0,032 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas pentadekanowy
- 0,75 ± 0,068 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas palmitynowy
- 9,933 ± 0,2 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas palmitoleinowy
- 1,862 ± 0,158 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas heptadekanowy
- 0,442 ± 0,05 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas cis-10-heptadecenowy
- 0,04 ± 0,001 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas stearynowy
- 4,066 ± 0,263 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas oleinowy
- 11,798 ± 0,344 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas linolowy
- 7,885 ± 0,1 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas cis-11,14-eikozadienowy
- 0,033 ± 0,002 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas cis-5,8,11,14,17-eikozapentaenowy
- 0,044 ± 0,002 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas behenowy
- 0,216 ± 0,001 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas erukowy
- 0,038 ± 0 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas trikozanowy
- 0,06 ± 0,001 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas lignocerynowy
- 0,342 ± 0,012 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Kwas nerwonowy
- 3,247 ± 0,104 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Suma oznaczonych kwasów tłuszczowych
- 41,252 ± 1,3 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Suma nasyconych kwasów tłuszczowych
- 16,305 ± 0,938 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Suma jednonienasyconych kwasów tłuszczowych
- 16,985 ± 0,861 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
- Suma wielonienasyconych kwasów tłuszczowych
- 7,962 ± 0,5 mg/kg; GC–MS estrów metylowych po hydrolizie ekstraktu. Statystyka: średnia; odchylenie standardowe. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne).[74]
Najważniejsze substancje i ich działanie
Badania molekularne Niskanen i współautorów z 2018 roku skupiały się na zmienności sekwencji regionu ITS oraz mikromorfologii w celu uporządkowania taksonomii rodzaju Hydnum. Analizy te miały charakter ściśle filogenetyczny i nie dotyczyły profilu substancji bioaktywnych, działania leczniczego ani składu chemicznego wyciągów z H. rufescens.
[71]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
W Czechach gatunek ten pojawia się miejscami obficie, najczęściej w niewielkich grupach, w lasach liściastych i iglastych. Jako głównych partnerów mykoryzowych wymieniono tam przede wszystkim buk, a w dalszej kolejności dąb i świerk.
[65]Zgodnie z ujęciem monograficznym związanym z epitypem gatunek występuje w Europie. Zbierano go w drzewostanach zdominowanych przez świerka pospolitego (Picea abies), a także w obecności buka (Fagus), leszczyny (Corylus), dębu (Quercus) oraz na plantacjach lipy drobnolistnej (Tilia cordata). Obecność tych drzew w siedlisku wskazuje na szerokie spektrum ekologiczne i mniejszą wybiórczość siedliskową niż u innych grup grzybów, co nie stanowi bezpośredniego dowodu fizjologicznej mikoryzy ze wszystkimi wymienionymi gatunkami.
[71]Okres owocnikowania kolczaka rudawego przypada na lato i jesień. Marek Snowarski podaje dla Polski miesiące od lipca do października, natomiast Paweł Zarzyński wskazuje okres od czerwca do listopada. Atlas czeski określa czas występowania od lipca do listopada. W ujęciu monografii z 2018 roku gatunek owocuje w Europie jesienią.
[77] [80] [65] [71]W czeskim rejestrze mykologicznym udokumentowano konkretne znaleziska terenowe: okaz z 12 lipca 2020 roku w kraju środkowoczeskim (zapis nr 0066-2020-0080) oraz z 6 października 2023 roku w kraju zlińskim (zapis nr 0066-2023-0292).
[65]Epityp gatunku zebrali Kare Liimatainen i Tuula Niskanen 2 września 2008 roku w Kohagen (Mustio, Karjaa, region Varsinais-Suomi w Finlandii). Stanowisko stanowił bogaty w roślinność zielną las świerkowy z domieszką leszczyny, brzozy i topoli. Zbiór oznaczony jako 08-050 zdeponowano w zielniku pod numerem H6003708 (izoepityp K(M)248981, sekwencja ITS o numerze KX388688).
[71]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Białoruś | Minsk; Brest; Homyel'; Hrodna; Vitsyebsk | Nie ustalono |
|
| Czechy | kraj środkowoczeski; kraj zliński | VII–XI |
|
| Niemcy | Nationalpark Berchtesgaden, Fischunkel; Nationalpark Berchtesgaden, Au bei Ramsau; Nationalpark Berchtesgaden, bei Schneibsteinhaus; Nationalpark Berchtesgaden, bei Kühroint; Nationalpark Berchtesgaden, Aufstieg zum Grünstein; Röth; unterhalb Schrainbachalm; Malerwinkel; Harz (VII–XI) | Nie ustalono |
|
| Litwa | Dūkštų girininkija, broadleaved and mixed forest habitat, within Dūkštų ąžuolynas and Dūkštos river valley territory, Vilnius District, Neries Regional Park | Nie ustalono |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło; województwo zachodniopomorskie | VII–X |
|
| Rosja | Arkhangelsk Oblast; Leningrad Oblast; Republic of Karelia; Republic of Tatarstan; Saint Petersburg; Khanty-Mansi Autonomous Okrug–Yugra; Surgut/Khanty-Mansi districts (VII–IX); Vologda Oblast; Voronezh Oblast; Kirov Oblast; Lipetsk Oblast; Moscow Oblast; Murmansk Oblast; Nizhny Novgorod Oblast; Oryol Oblast; Penza Oblast; Pskov Oblast; Republic of Mordovia; Ryazan Oblast; Saratov Oblast; Sverdlovsk Oblast; Tver Oblast; Udmurt Republic; Chuvash Republic; Republic of Mordovia; Mordovsky Nature Reserve (multiple forest compartments) | Nie ustalono |
|
| Słowacja | Vysoká nad Kysucou; Brezno; Chtelnica | VII–XI |
|
| Ukraina | Ivano-Frankivsk Oblast; Kalush Raion; Tsineva village; Volyn Oblast; Kovel Raion; Melnyky village; Shatsky National Nature Park | Nie ustalono |
|
Źródła
- Lietuvos saugomų rūšių sąrašas Nr.504 — redakcija nuo 2026-01-28
- E-TAR Nr.504 — historia wersji do 2026-01-28
- Laukinių augalų ir grybų naudojimo tvarkos aprašas, D1-310/2023
- Prekybos laukiniais gyvūnais, augalais ir grybais taisyklės, D1-713/2021
- Lankymosi miške taisyklės — dostęp i zbiór w lasach Litwy
- Росприроднадзор: действующий перечень растений и грибов, приказ320/2023
- Минюст: регистрация приказа320/2023 №74362
- Минприроды России, приказ320 от23.05.2023; Минюст74362
- Przegląd źródeł prawa obwodu królewieckiego — stan nierozstrzygnięty
- Zákon326/2005 Z.z., §30
- Ustawa o lasach, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 663
- Verkhovna Rada — aktualność nakazu111/2021
- Beiträge zu bemerkenswerten Familien, Ordnungen, Gattungen und Arten, Nationalpark Harz, Schriftenreihe Band 23
- Snowarski / GRej: Hydnum rufescens
- BIN RAN-authored Aphyllophoroid fungi of European Russia (2022)
- BNatSchG §39
- 114/1992 Sb., §29, MZe
- UkrBIN observation
- Минприроды Республики Беларусь, постановление14.03.2025 №10
- 114/1992 Sb., §34, MZe
- Mіндовкілля, наказ111 z 15.02.2021 — pełny załącznik wpisanych roślin i grzybów
- 114/1992 Sb., §3, MZe
- Ustawa o ochronie przyrody, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1315
- Закон Республики Беларусь от14.06.2003 №205-З «О растительном мире»
- Ageev and Bulonkova, Hydnum rufescens s.l., Mushrooms of Siberia
- Helmuth Schmid-Heckel (1985), Zur Kenntnis der Pilze in den Nördlichen Kalkalpen, Forschungsberichte 8
- Nahuby.sk Atlas húb, record 124194
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9.10.2014, Dz.U. 2014 poz. 1408
- BArtSchV §§1–2
- Лесной кодекс Республики Беларусь24.12.2015 №332-З
- Vyhláška395/1992 Sb., přílohaII; urzędowy rejestr AOPK
- Vyhláška170/2021 Z.z., príloha4
- Державне агентство лісових ресурсів України — Najczęściej żądane informacje
- Compendium of Lithuanian macroscopic fungi and lichens (2024)
- Myko Atlas: Hydnum rufescens (także [65])
- Lesní zákon289/1995 Sb., §19, MZe
- Snowarski / GRej: Hydnum rufescens
- Aplinkos ministro order D1-184 (2012), Dūkštų ąžuolynas and Dūkštos river valley management plan
- Лесной кодекс Российской Федерации от04.12.2006 №200-ФЗ, art.11
- V.P. Heluta et al. (eds. V.P. Heluta), Гриби Правобережного Полісся України, National Academy of Sciences of Ukraine / M.G. Kholodny Institute of Botany, 2024
- 114/1992 Sb., §16, MZe
- GBIF: iNaturalist research-grade observations — Belarus
- BArtSchV Anlage1
- Лісовий кодекс України, art.66
- Zákon543/2002 Z.z., wersja 2026-01-01
- S.Yu. Bolshakov et al., Aphyllophoroid fungi of Mordovsky Nature Reserve (annotated checklist), BIN RAN, 2015
- Jednolity tekst rozporządzenia grzybowego, Dz.U. 2026 poz. 258
- Nahuby.sk Atlas húb, record 227718
- Nahuby.sk Atlas húb, specimen/photo record 95353
- Aliaño-González, M. J., Barea-Sepúlveda, M., Espada-Bellido, E., Ferreiro-González, M., López-Castillo, J. G., Palma, M., Barbero, G. F. & Carrera, C. (2022). Ultrasound-Assisted Extraction of Total Phenolic Compounds and Antioxidant Activity in Mushrooms. Agronomy, 12, 1812.
- Alessandro Francolini, AMINT, Rufescens / Rufescentis, Glossario Illustrato Micologico, hasło 1689
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014, Dz.U. 2014 poz. 1408
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia 13.02.2026, Dz.U. 2026 poz. 258; tekst jednolity rozporządzenia 17.05.2011
- Grebenc, T., Martín, M. P. & Kraigher, H. (2009). Ribosomal ITS diversity among the European species of the genus Hydnum. Anales del Jardín Botánico de Madrid, 66(S1), 121–132.
- Tuula Niskanen i współautorzy 2018, Identifying and naming the currently known diversity of the genus Hydnum, Mycologia110(5): 890–918, DOI 10.1080/00275514.2018.1477004
- Ostrow, H. & Beenken, L. (2004). Hydnum ellipsosporum spec. nov. (Basidiomycetes, Cantharellales) – ein Doppelgänger von Hydnum rufescens Fr. Zeitschrift für Mykologie, 70(2), 137–156.
- Wikimedia Commons, File:Hydnum_rufescens_a1.JPG
- Ribeiro, B. et al. (2009). Fatty acid composition of wild edible mushrooms species: A comparative study. Microchemical Journal, 93, 29–35.
- Severoğlu, Z., Sumer, S., Yalcin, B., Leblebici, Z. & Aksoy, A. (2013). Trace metal levels in edible wild fungi. International Journal of Environmental Science and Technology, 10, 295–304.
- Species Fungorum, Hydnum rufescens Pers., rekord 296549
- Marek Snowarski, Hydnum rufescens — kolczak rudawy
- Xu, Y.-H., Zeng, L., Xu, T.-M., Song, C.-G., Shen, L.-L., Sun, Y.-F. & Cui, B.-K. (2026). Supplementary spreadsheet (Supplementary material 1) for: Multi-gene phylogeny and taxonomy of Hydnum (Hydnaceae, Cantharellales) including a global phylogeny of ITS sequences for the genus. IMA Fungus, 17.
- Yıldız, S., Gürgen, A. & Can, Z. (2017). In vitro bioactive properties of some wild mushrooms collected from Kastamonu province. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 17(3), 523–530.
- Paweł Zarzyński 2021, Grzyby polskich lasów, CILP, porównanie kolczaka rudawego w haśle Kolczak obłączasty, druk190–191