Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.



Grzybnik czosnkowy (Mycetinis alliaceus, dawniej twardzioszek czosnkowy) to drobny grzyb leśny o intensywnej woni czosnku i sztywnym, niemal czarnym trzonie. Rośnie w lasach liściastych, głównie bukowych, rozkładając zagrzebane w ściółce gałązki. Ze względu na silny aromat jest cenionym grzybem przyprawowym, używanym jako naturalny dodatek do potraw.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt półkulisty, stożkowaty, płaski, dzwonkowaty lub wypukły; u młodych owocników — stożkowaty.
- Powierzchnia
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest pomarszczona.
- Kolor
- Kapelusz może być jasnobrązowy, szarobrązowy, ochrowobrązowy lub białawy, a po wyschnięciu może być brudnokremowy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest zagięty w dół.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu może być falisty lub karbowany.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- W wilgotnych warunkach brzeg kapelusza jest bruzdkowany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 5 do 60 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza jest wypukły.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki mogą być wolne od trzonu lub przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Liczba pełnych blaszek
- Liczba pełnych blaszek może wynosić od 18 do 24.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Naturalna barwa powierzchni blaszki
- Powierzchnia blaszki może być biaława, jasnokremowa, brudnobiaława, brązowa, biała lub żółtawa.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być rzadkie, blisko rozstawione lub gęste.
- Grubość blaszek
- Blaszki są cienkie.
- Szerokość
- Wysokość blaszek może wynosić do 2 milimetrów.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
- Liczba szeregów długości blaszeczek
- Liczba szeregów długości blaszeczek może wynosić od 3 do 4.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub spłaszczony.
- Kolor
- Trzon może być ciemnobrązowy, czarnobrązowy lub czarny, a u młodych owocników może być jasnobrązowy.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być zamszowa, oprószona lub filcowata.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest matowa.
- Wnętrze
- Trzon jest pusty.
- Konsystencja
- Trzon może być łykowaty / odporny na rozerwanie; może być twardy i włóknisty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 40 do 200 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 1 do 5 milimetrów.
- Wygięcie osi
- Trzon jest prosty.
- Korzenienie się trzonu
- Trzon się korzeni.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest białawy.
- Zapach
- Zapach miąższu jest silny, czosnkowy, a przy tym nieprzyjemny.
- Grubość
- Miąższ jest cienki.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb występuje w lasach liściastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być martwe drewno, drewno zagrzebane lub ściółka.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać w grupach lub pojedynczo.
- Częstość
- Gatunek jest umiarkowanie częsty.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od maja do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
- Stan rozkładu drewna podłoża
- Podłożem jest rozkładające się drewno.
- Grupa drewna podłoża
- Podłożem jest przeważnie drewno drzew liściastych.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
FAQ
Czy grzybnik czosnkowy jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to grzyb jadalny o wyrazistych walorach przyprawowych, używany ze względu na silny aromat czosnku. Do celów spożywczych zbiera się głównie kapelusze.
Czy trzon grzybnika czosnkowego nadaje się do jedzenia?
Trzony są twarde, zdrewniałe i łykowate, dlatego zazwyczaj odrzuca się je przed przygotowaniem, pozostawiając jedynie miękkie kapelusze.
Pod jakimi drzewami najczęściej rośnie grzybnik czosnkowy?
Gatunek ten rośnie głównie w lasach liściastych z przewagą buka zwyczajnego, rozwijając się na opadłych gałązkach i szczątkach drewna bukowego.
W jakich miesiącach można spotkać owocniki tego gatunku?
Owocniki pojawiają się od czerwca do listopada, a najintensywniejszy okres ich wyrastania przypada na późne lato i wczesną jesień po deszczach.
Czy aromat grzybnika czosnkowego zachowuje się po wysuszeniu?
Tak, charakterystyczny czosnkowy aromat utrzymuje się po wysuszeniu owocników, dzięki czemu grzyb ten doskonale sprawdza się jako całoroczna przyprawa.
Dlaczego nie powinno się jeść tego grzyba w dużych ilościach na raz?
Bardzo wysoka koncentracja ostrych substancji aromatycznych może u osób o wrażliwym żołądku wywołać zgagę lub lekkie podrażnienie układu pokarmowego.
Czy grzybnik czosnkowy rośnie również w lasach iglastych?
Zdecydowanie preferuje lasy bukowe i inne liściaste; w czystych drzewostanach iglastych pojawia się sporadycznie, zwykle tam, gdzie obecna jest domieszka buka.
Do czego poza kuchnią wykorzystywano dawniej ten grzyb?
Suszone i świeże owocniki służyły w gospodarstwach jako środek odstraszający owady i gryzonie w spiżarniach oraz jako myśliwski środek maskujący ludzki zapach.
Jaką rolę grzybnik czosnkowy odgrywał w dawnych wierzeniach ludowych?
Z powodu czosnkowego zapachu przypisywano mu moc ochronną przed złymi duchami, czarami i leśnymi demonami w tradycji słowiańskiej i karpackiej.
Kiedy grzybnik czosnkowy został po raz pierwszy opisany naukowo?
Gatunek został opisany naukowo w 1773 roku przez botanika Nikolausa Josepha von Jacquina w publikacji dotyczącej flory Austrii.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Grzybnik czosnkowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Mycetinis alliaceus
- Pozostałe nazwy
- twardzioszek czosnkowy
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
- Odcień wysypu
- Może występować biały lub kremowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny, niemal kulisty, łezkowaty, jajowaty lub niemal migdałowaty (słabo zaznaczony obrys).
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 7 do 12 mikrometrów i szerokość od 4,5 do 9 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Poza sztuką kulinarną grzybnik czosnkowy znajdował i nadal znajduje szereg praktycznych zastosowań, wynikających przede wszystkim z jego trwałego, ostrego zapachu.
W tradycyjnym gospodarstwie wiejskim świeże i wysuszone owocniki były stosowane jako naturalny środek odstraszający uciążliwe owady oraz gryzonie. Pęczki tego grzyba zawieszano w spiżarniach, spichlerzach i piwnicach, aby chronić zapasy mąki, ziarna i wędlin przed szkodnikami magazynowymi, które unikały drażniącej woni allilowej. W podobnym celu grzyb ten wykorzystywano w pomieszczeniach dla zwierząt gospodarskich – oborach i stajniach – gdzie służył do ograniczania obecności much i gzów.
W tradycji leśnej i myśliwskiej roztarte kapelusze grzybnika czosnkowego bywały dawniej używane jako naturalny preparat do maskowania zapachu człowieka. Myśliwi oraz traperzy nacierali dłonie i odzież świeżo zebranymi owocnikami, aby stłumić woń potu podczas podchodzenia czujnej zwierzyny płowej.
Współcześnie susz z grzybnika czosnkowego zyskuje zainteresowanie w zielarstwie rzemieślniczym i domowej produkcji naturalnych zapachowych odstraszaczy komarów i moli odzieżowych. Grzyb ten bywa składnikiem ekologicznych saszetek i mieszanek odstraszających owady, stanowiąc biodegradowalną alternatywę dla syntetycznych repelentów.
Historia i kultura
Grzybnik czosnkowy zajmuje szczególne miejsce w europejskiej tradycji ludowej i mykologicznej. Przez stulecia jego niezwykła woń w sercu lasu budziła zaciekawienie i stała się źródłem wierzeń etnograficznych. W folklorze karpackim i słowiańskim roślinom oraz grzybom pachnącym czosnkiem przypisywano właściwości apotropaiczne, czyli zdolność do odpędzania złych mocy, demonów leśnych czy uroków. Wierzono, że zapach ten oczyszcza przestrzeń i stanowi barierę chroniącą wędrowców przed nieprzychylnymi siłami przyrody.
W historii nauki gatunek ten zaistniał wyraźnie w XVIII wieku dzięki pracom botaników opisujących florę Europy Środkowej. Nikolaus Joseph von Jacquin formalnie wprowadził go do literatury przyrodniczej w 1773 roku, dokumentując jego obecność w lasach habsburskich pod łacińską nazwą nawiązującą do czosnku. W kolejnych dekadach postać tego grzyba przewijała się w regionalnych przewodnikach florystycznych i zapiskach podróżników jako osobliwość botaniczna bukowych ostępów.
W tradycji wiejskiej grzyb ten symbolizował zaradność i spryt mieszkańców terenów podgórskich, którzy potrafili odnaleźć w leśnym runie namiastkę cennych roślin uprawnych. Obecność gatunku w tradycyjnym nazewnictwie – określającym go mianem leśnego czosnku lub twardzioszka czosnkowego, obok współcześnie rekomendowanego grzybnika czosnkowego – stanowi trwałe świadectwo jego zakorzenienia w świadomości i kulturze społeczności wiejskich dawnej Europy.
Jadalność i bezpieczeństwo
Grzybnik czosnkowy jest uznawany za grzyb jadalny o specyficznym przeznaczeniu przyprawowym. Cechuje się intensywnym, ostrym i trwałym smakiem oraz aromatem czosnku, który nie zanika nawet po wysuszeniu. Z uwagi na łykowatą konsystencję trzonów do spożycia wykorzystuje się niemal wyłącznie same kapelusze.
Bezpieczne użytkowanie tego gatunku wymaga umiaru. Silne stężenie substancji odpowiedzialnych za ostry zapach może u osób o wrażliwym przewodzie pokarmowym wywołać podrażnienia żołądka, zgagę lub przejściowy dyskomfort trawienny w przypadku zjedzenia zbyt dużej ilości surowego surowca. Z tego względu zaleca się stosowanie owocników w formie rozdrobnionej, wysuszonej lub poddanej krótkiej obróbce termicznej, która łagodzi surową ostrość, nie niszcząc pożądanego bukietu zapachowego.
Preferencje konsumpcyjne różnią się w zależności od tradycji regionalnych. W Europie Środkowej i Wschodniej, w tym w Polsce, Czechach i na Słowacji, grzyb ten traktowany jest tradycyjnie jako ceniony, naturalny zamiennik czosnku. Z kolei w krajach Europy Zachodniej i Północnej grzybnik czosnkowy bywa często pomijany ze względu na znikomą masę owocników lub postrzegany z rezerwą z powodu nazbyt dominującego, przenikliwego aromatu, który może przytłaczać inne walory smakowe.
Siedlisko i występowanie
Grzybnik czosnkowy występuje przede wszystkim w strefie umiarkowanej kontynentu europejskiego, sięgając na wschód po Kaukaz. Jest gatunkiem ściśle powiązanym z lasami liściastymi oraz mieszanymi, w których kluczową rolę odgrywa buk zwyczajny (Fagus sylvatica). Najobficiej owocuje w dojrzałych buczynach, w tym w żyznej buczynie karpackiej oraz na siedliskach nawapiennych, gdzie wytwarza się gruba warstwa wilgotnej ściółki liściastej.
Podłożem niezbędnym do rozwoju grzybni są opadłe, często zagrzebane w glebie twarde szczątki roślinne – w szczególności drobne gałązki, fragmenty konarów, korzeni oraz zbutwiałe miseczki owocowe buka. Grzyb rzadziej kolonizuje szczątki innych drzew liściastych, takich jak dęby czy graby, a na siedliskach iglastych pojawia się sporadycznie, jedynie przy obecności domieszki liściastej.
Sezon owocowania tego gatunku przypada w Europie Środkowej na okres od wczesnego lata do późnej jesieni, zazwyczaj od czerwca do listopada, z wyraźnym szczytem pojawu po obfitych deszczach późnym latem i wczesną jesienią. W rejonach górskich i podgórskich, gdzie wilgotność powietrza i podłoża utrzymuje się na wysokim poziomie, owocniki pojawiają się regularnie i licznie. Na nizinach i obszarach o suchszym mikroklimacie występowanie grzybnika czosnkowego jest wyspowe i ograniczone do chłodniejszych, zacienionych jarów oraz dolin rzecznych.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Niejadalny
Grzyby.pl full card readback — Mycetinis alliaceus · Grzyby.pl #TRESC-10260: the source calls it inedible due to unpleasant odor and sharp taste and states it has no poisonous action; Poland card assessment only.
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
ČMS Myko atlas — Mycetinis alliaceus · ČMS #TRESC-10260 / kitchen use: “Je omezeně jedlá, může být použita jako koření. Sbírají se pouze kloboučky.” The source says limited edible, usable as seasoning, cap-only collection; Czech atlas assessment only.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Mycetinis alliaceus
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Mycetinis alliaceus (Jacq.) Earle ex A.W. Wilson & Desjardin, Mycologia 97(3):677 (2005), w rodzinie Omphalotaceae. Basionim: Agaricus alliaceus Jacq., 1773. Starsze opisy Marasmius alliaceus zachowują zakres identyfikacji ich autorów; nie są ponownym oznaczeniem molekularnym. Historycznych wymiarów var. subtilis nie dołączono do zakresów typowej postaci gatunku.
[11] [13]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Kaulocystydy
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki na strzępkach tramy blaszek. [15]
Cystydy hymenialne
- Kształt szczytu cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szczyt cystydy hymenialnej jest zaokrąglony. [14]
- Długość cystydy hymenialnej
- Długość cystydy hymenialnej może wynosić od 45 do 72 mikrometrów na ostrzu blaszki, a od 36 do 44 mikrometrów na powierzchni blaszki. [14]
- Wygląd optyczny cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna jest hialinowa. [14]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Cystyda hymenialna może być walcowata, wrzecionowata lub niemal butelkowata na ostrzu blaszki, a jest wrzecionowata na powierzchni blaszki. [14]
- Grubość ściany
- Na powierzchni blaszki cystyda hymenialna jest cienkościenna. [14]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 7 do 20 mikrometrów na ostrzu blaszki, a od 9 do 12 mikrometrów na powierzchni blaszki. [14]
- Obecność pleurocystyd
- Stwierdzono obecność pleurocystyd. [14]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Obecność ryzomorf
- Stwierdzono obecność ryzomorf. [14]
Skórka kapelusza
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,51. [17]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [14]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,06 do 2,2. [14]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny, łezkowaty, niemal kulisty, jajowaty lub niemal migdałowaty (słabo zaznaczony obrys). [12] [5] [14]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [12]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Źródłowe wskazanie taksonu drewna jako podłoża, bez wnioskowania o mikoryzie.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Lista gatunkowych asocjacji podłoża, nie test preferencji ani rozpoznanie partnera mikoryzowego.
[12]Materiał: Źródłowe wskazanie taksonu drewna jako podłoża, bez wnioskowania o mikoryzie.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Lista gatunkowych asocjacji podłoża, nie test preferencji ani rozpoznanie partnera mikoryzowego.
[5]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Źródłowa statystyka Q zarodników w opisie Petersen i Hughes 2017; nie obliczono jej z niezależnych skrajnych wymiarów.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Nie podano n przy tym zbiorczym opisie.
[17]- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 7–11 µm [12]
Materiał badania: Petersen i Hughes2017 — mikroskopia źródłowo rozdzielonych struktur Mycetinis alliaceus; fotografie TFB11451 i TFB4737, nie przypisano całego opisu pojedynczej kolekcji. Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 9,86 mikrometra. [14]
9–12 µm [5]
7,5–11,5 µm [14]
Metody i zapisy źródłowe — Petersen i Hughes2017 — mikroskopia źródłowo rozdzielonych struktur Mycetinis alliaceus; fotografie TFB11451 i TFB4737, nie przypisano całego opisu pojedynczej kolekcji.
Liczba sterygm jednej podstawki — zapis źródłowy: „Description: basidia4-sterigmate; liczba sterygm, bez wnioskowania o liczbie zaobserwowanych zarodników.” [14]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Description: basidia39–43(–54)×10–14µm; pełny min–max.” [14]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Description: basidia clavate.” [14]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Description: basidia39–43(–54)×10–14µm.” [14]
Długość kaulocystyd — zapis źródłowy: „Description: upper stipe10–75µm,base10–110µm; pełne min–max kaulocystyd, obie części zachowano w dokumentacji.” [14]
Obecność kaulocystyd — zapis źródłowy: „Description: explicit caulocystidia from upper stipe and base.” [14]
Kształt kaulocystyd — zapis źródłowy: „Description: caulocystidia digitate,cylindrical.” [14]
Szerokość kaulocystyd — zapis źródłowy: „Description: upper stipe7–11µm,base7–13µm; pełne min–max kaulocystyd, obie części zachowano w dokumentacji.” [14]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia bluntly rounded apically.” [14]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Pleurocystidia36–44×9–12µm.” [14]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia45–72×7–20µm.” [14]
Wygląd optyczny cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia hyaline.” [14]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Pleurocystidia fusiform.” [14]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia cylindrical,cigar-shaped.” [14]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia occasionally fusiform.” [14]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia sublageniform.” [14]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Pleurocystidia thin-walled.” [14]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Description: Cheilocystidia45–72×7–20µm; at widest point.” [14]
Długość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Description: Pileipellis inflated cells30–45(–60)×12–23µm; pełne minimum–maksimum.” [14]
Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Description: Pileipellis inflated cells30–45(–60)×12–23µm; widest point.” [14]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Description: Pleurocystidia36–44×9–12µm; jawny opis tej struktury.” [14]
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Opis zawiera ryzomorfy; ich domniemane położenie i wymiary pozostają opisem źródła.” [14]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Description: hyaline.” [14]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Description: (7.5–)9.5–11.5 ×(4.5–)5.5–6(–9)µm; pełne krańce długości.” [14]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Description: Lm=9.86µm.” [14]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Description: Q=1.06–2.20; Qm1.51 nie jest krańcem.” [14]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Description: subglobose.” [14]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Description: ovate.” [14]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Description: subtly amygdaliform; przybliżenie zapisane osobno.” [14]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Description: (7.5–)9.5–11.5 ×(4.5–)5.5–6(–9)µm; pełne krańce szerokości.” [14]
Metody i zapisy źródłowe — Mycetinis alliaceus TFB4731(TENN50328),Halland,Sweden; zbadany materiał komentarza rewizji.
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „TFB4731: nie zaobserwowano dojrzałych pleurocystyd; niezidentyfikowane niedojrzałe struktury pozostają nierozstrzygnięte.” [14]
Metody i zapisy źródłowe — Snowarski — atlasowy opis zarodników Mycetinis alliaceus, bez określonego medium i próby.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-10257: 7–11 ×6–8µm; opis atlasowy.” [12]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-10257: szerokoelipsoidalne.” [12]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-10257: do prawie kulistych.” [12]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „#TRESC-10257: gładkie.” [12]
Metody i zapisy źródłowe — ČMS — atlasowy opis zarodników Mycetinis alliaceus, bez określonego medium i próby.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: Výtrusy9–12×5–8µm.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: Výtrusy jsou eliptické.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: Výtrusy kapkovité.” [5]
Nazwa i zakres danych
Nomenklatura: Mycetinis alliaceus (Jacq.) Earle ex A.W. Wilson & Desjardin, Mycologia 97(3):677 (2005), w rodzinie Omphalotaceae. Basionim: Agaricus alliaceus Jacq., 1773. Starsze opisy Marasmius alliaceus zachowują zakres identyfikacji ich autorów; nie są ponownym oznaczeniem molekularnym. Historycznych wymiarów var. subtilis nie dołączono do zakresów typowej postaci gatunku.
Dawne autorstwo: Nagłówek ČMS przytacza kombinację Earle’a z 1909 r. Index Fungorum wskazuje jej nieważność nomenklatoryczną i ważną kombinację Wilsona i Desjardina z 2005 r. Zachowano oba zapisy jako świadectwa źródeł, nie dwa odrębne gatunki.
[13] [11] [5]Różne oceny przydatności kulinarnej
Oceny atlasów: Snowarski określa gatunek jako niejadalny z powodu nieprzyjemnego zapachu i ostrego smaku; zarazem nie przypisuje mu działania trującego. ČMS dopuszcza wyłącznie kapelusze jako przyprawę. To różne oceny zastosowania kulinarnego, a nie dowód zatrucia lub wzajemnie wymienne wyniki badań toksykologicznych. Zachowano obie oceny i ich źródła.
[12] [5]Siedlisko, sezon i kolekcje
Kraj i sezon: Polski atlas podaje owocnikowanie od maja do listopada, a czeski od czerwca do października. Zakresy zapisano dla odpowiednich krajów; pojedyncze daty kolekcji nie są odrębnym sezonem. W Polsce opisano buczyny, leżące gałęzie i resztki drewna, zwykle zagrzebane, rzadziej ściółkę; źródłowa ocena częstości dotyczy własnego siedliska.
Polskie znaleziska: Osobno odczytane znaleziska Marka Snowarskiego z lasów milickich na Dolnym Śląsku: 19 października 1997 r., 20 września 1998 r. i 10 października 1998 r. Dwa późniejsze opisy wskazują drewno bukowe, w tym silnie rozłożone. Dolny Śląsk pozostaje nazwą regionu używaną przez źródło; nie zastąpiono go granicami województwa ani domyślnymi współrzędnymi.
Czeskie regiony: Atlas ČMS podaje kraj południowoczeski: 16 października 2022 r., oraz kraj zliński: 11 października 2019 r. i 20 września 2013 r. Są to źródłowe oznaczenia kolekcji, bez automatycznego potwierdzenia molekularnego.
[12] [5]Dokładne struktury i metody mikroskopii
Źródło pomiarów: Pomiary pochodzą z opublikowanego opisu Petersen i Hughes (2017), DOI10.3897/mycokeys.24.12846. Porównano plik PDF wydawcy i transkrypt tego samego opracowania w TreatmentBank. Ten ostatni wskazuje strony 5–12, podczas gdy pobrany PDF ma opis na stronach 12–20 i nieuzupełnione nagłówki części stron. Tekst pomiarów jest zgodny. Spór o podaną w opracowaniu datę bazionimu 1762 nie zmienia zapisu 1773 za aktualnym rejestrem nomenklatorycznym.
Zarodniki i podstawki: Opis podaje zarodniki(7,5–)9,5–11,5×(4,5–)5,5–6(–9)µm, Q1,06–2,20, Qm 1,51 i Lm 9,86 µm. Pełne krańce zachowano w polach min–max; wartości średnie nie są dodatkowymi granicami. Podstawki 39–43(–54)×10–14 µm są maczugowate, mają 4 sterygmy oraz sprzążki. Nie przypisano opisowi niepodanego n ani medium wszystkich pomiarów. Autorzy nazywają zarodniki nieamyloidalnymi; odczynniki i obrazy mikroskopowe należą do metody, nie do warunków ich kształtu.
Różne cystydy: Pleurocystydy 36–44×9–12 µm są wrzecionowate, cienkościenne, ze sprzążkami i zwykle z niewielkim sutkowatym zakończeniem. Cheilocystydy 45–72×7–20 µm mają trzoneczki 6–12×3–5 µm; są walcowate lub cygarowate, niekiedy wrzecionowate lub zbliżone do butelkowatych, tępo zaokrąglone, czasem z płatowatymi lub palczastymi wyrostkami. Kaulocystydy górnej części trzonu 10–75×7–11 µm są rozproszone; u podstawy 10–110×7–13 µm, bardzo gęsto skupione. Zapis łączny rozmiarów kaulocystyd zachowuje pełny min–max, a oba położenia i zakresy pozostają tutaj rozdzielone.
Skórka i strzępki: Skórkę kapelusza opisano jako mniej lub bardziej hymeniformną warstwę rozdętych komórek 30–45(–60)×12–23 µm, na trzoneczkach 7–40×4–6 µm. Części rozdęte mają kształt odwrotnie gruszkowaty do prawie kulistego, z widocznymi sprzążkami, bez wyraźnej śluzowej macierzy. W korze trzonu opisano żółtobrązowe strzępki o ścianach do 1 µm; kaulocystydy mają ściany do 1,5 µm. Sprzążki, barwa, ściana i zawartość dotyczą odpowiednich struktur; nie rozciągnięto ich na wszystkie komórki owocnika.
[17] [13]Badanie genetycznego zróżnicowania populacji
Materiał i metoda: Bošković, Galović i Karaman (2019), DOI10.2298/ABS190218025 B, badali przestrzenne rozmieszczenie genetów saprotroficznych grzybów w lasach Serbii i Czarnogóry. Dla Mycetinis alliaceus analizowali 10 owocników z góry Stara Planina i 13 z góry Tara. Z każdej próbki pobrano 20 mg wysuszonej tkanki do ekstrakcji DNA; to masa próbki laboratoryjnej, nie masa całego owocnika. Stosowano ISSR z primerami(GTG)5 i(GACA)4.
Wynik i zakres: Dziesięć owocników z góry Stara Planina przypisano do 9 genetów. Wszystkie 13 z góry Tara miało odmienne profile genetyczne. Liczby te opisują zbadane próbki i wynik genotypowania; nie są oceną liczebności całej populacji, geograficznym zasięgiem ani liczbą zarodników. Wyników dwóch pozostałych gatunków z tej samej pracy nie przypisano do tego rekordu.
[16]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Polska — dane ogólne.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Obserwacje atlasowe; nazwa źródłowa i wskazany region, bez wyznaczania współrzędnych lub pełnego zasięgu. Daty kolekcji nie zastępują sezonu atlasowego.
[12]Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Czechy — dane ogólne.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Obserwacje atlasowe; nazwa źródłowa i wskazany region, bez wyznaczania współrzędnych lub pełnego zasięgu. Daty kolekcji nie zastępują sezonu atlasowego.
[5]Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Obserwacje atlasowe; nazwa źródłowa i wskazany region, bez wyznaczania współrzędnych lub pełnego zasięgu. Daty kolekcji nie zastępują sezonu atlasowego.
[12]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Zarejestrowane informacje źródłowe oczekują na rozstrzygnięcie.
Informacje oczekujące na rozstrzygnięcie: 10
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Gatunek nie jest wymieniony w załącznikach1–4 rozporządzenia o ochronie gatunkowej grzybów (Dz.U.2014/1408).
[1]Podstawa informacji o handlu
Gatunek nie jest wymieniony w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów grzybowych (Dz.U.2026/258, załącznik1). Nie jest to ocena jego jadalności.
[2]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | kraj zliński; kraj południowoczeski | VI–X |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło | V–XI |
|
Źródła
- Dz.U. 2014/1408
- Dz.U. 2026/258
- ČMS Myko atlas — Mycetinis alliaceus
- GBIF — dokładne dopasowanie Mycetinis alliaceus
- Grzyby.pl full card readback — Mycetinis alliaceus
- Index Fungorum — Mycetinis alliaceus 101585
- Petersen & Hughes 2017, Plazi TreatmentBank XML for Mycetinis alliaceus (także [17])
- Sprzążki strzępek tramy blaszek — opis rewizji 2017
- Bošković, Galović i Karaman 2019 — przestrzenne rozmieszczenie genetów