Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Gęśnica wiosenna (Calocybe gambosa), zwana też majówką, to naziemny grzyb saprotroficzny owocnikujący wiosną na łąkach, pastwiskach i obrzeżach lasów. Wytwarza mięsiste owocniki o kredowobiałym, kremowym lub bladoochrowym kapeluszu z podwiniętym brzegiem. Blaszki są gęste, wąskie, białawe, a gruby trzon ma walcowaty kształt. Miąższ jest jędrny, zwarty, o bardzo silnym, mącznym zapachu i smaku. Tworzy charakterystyczne, rozległe czarcie koła w trawach.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt płaskowypukły; u młodych owocników może mieć kształt półkulisty; u starych owocników może mieć kształt płaski.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być naga lub jedwabista.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Kolor
- Kapelusz może być biały, kremowobiały, kremowożółty, ochrowożółty, kremowy, szarawy lub brązowawy.
- Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza może być podwinięty, a u dojrzałych owocników może być prosty.
- Obrys brzegu
- U starych owocników obrys brzegu jest falisty.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest ściągalna.
- Szerokość główki / kapelusza
- Główka lub kapelusz może mieć szerokość od 40 do 150 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być kremowy, biały lub białawy.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Naturalna barwa ostrza blaszki
- Ostrze blaszki jest białawe.
- Relacja barwy ostrza i powierzchni blaszki
- Ostrze blaszki ma tę samą barwę co powierzchnia blaszki.
- Zróżnicowanie długości blaszek
- Blaszki mają nierówne długości.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
- Grubość blaszek
- Blaszki są cienkie.
- Szerokość blaszek
- Blaszki są wąskie.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub maczugowaty.
- Kolor
- Trzon może być białawy lub kremowobiały.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Konsystencja
- Trzon jest gąbczasty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 30 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 40 milimetrów.
- Wygięcie osi
- Trzon jest wygięty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być biały lub białawy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ może być zwarty, także u młodych owocników, a u dojrzałych owocników może być miękki.
- Smak
- Ma lekko cierpki smak.
- Struktura
- W kapeluszu u starych owocników miąższ ma strukturę gąbczastą.
- Typ konsystencji miąższu
- W kapeluszu miąższ jest mięsisty.
- Zapach
- Zapach miąższu może być mączny lub ogórkowy; może być wyróżniający się; może być silny.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
- Ocena przyjemności smaku miąższu
- Smak miąższu jest przyjemny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować na łąkach, na pastwiskach, na polanach leśnych, w parkach, w zaroślach, w lasach liściastych lub w lasach iglastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo, w grupach lub kręgami.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od kwietnia do czerwca.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Zmiana zapachu przy obróbce cieplnej
- Po obróbce cieplnej natężenie mącznego zapachu jest mniejsze.
- Jadalność
- Jadalny
Prawo
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
Z czym można pomylić
Entoloma sinuatum
Najważniejsze różnice
Śmiertelnie niebezpieczna dzwonkówka trująca (Entoloma sinuatum) ma podobny mączny zapach, lecz różni się blaszkami znacznie rzadszymi, które u dojrzałych owocników stają się różowe lub mięsistoróżowe od zarodników, dając różowy wysyp. Występuje głównie latem i wczesną jesienią w ciepłych lasach liściastych, choć okresy owocnikowania obu grzybów mogą na siebie nachodzić.
Inosperma erubescens
Najważniejsze różnice
Silnie trujący strzępiak ceglasty (Inosperma erubescens) odróżnia się rzadszymi blaszkami, które z wiekiem oliwkowobrązowieją, brązowym wysypem zarodników, brakiem mącznego aromatu (wydziela zapach spermowy) oraz czerwienieniem miąższu po uszkodzeniu.
Entoloma clypeatum
Najważniejsze różnice
Wiosenna dzwonkówka tarczowata (Entoloma clypeatum) rośnie w tym samym okresie w sąsiedztwie drzew różowatych, lecz tworzy rzadsze blaszki różowiejące w miarę dojrzewania i daje różowy wysyp zarodników.
Entoloma sepium
Najważniejsze różnice
Entoloma sepium również owocuje wiosną pod drzewami i krzewami z rodziny różowatych, odznaczając się różowiejącymi blaszkami, różowym wysypem i czerwieniejącym miąższem.
Clitocybe rivulosa
Najważniejsze różnice
Lejkówka odbielona (Clitocybe rivulosa) ma słaby zapach, niekiedy lekko mączny lub słodkawy.
Clitocybe phyllophila
Najważniejsze różnice
Trująca lejkówka liściowa (Clitocybe phyllophila) różni się wiotkim pokrojem, cienkim miąższem, brakiem mącznego zapachu oraz owocnikowaniem przypadającym głównie na jesień.
FAQ
Dlaczego gęśnica wiosenna jest nazywana grzybem świętego Jerzego?
Jej pojaw w tradycji ludowej przypadał w okolicach wspomnienia św. Jerzego, czyli 23 kwietnia.
Gdzie w naturze najczęściej rośnie ten gatunek?
Rośnie na nasłonecznionych łąkach, pastwiskach, w sadach i na obrzeżach lasów, zwłaszcza na wapieniu.
O jakiej porze roku występuje majówka?
Owocniki pojawiają się od końca kwietnia do połowy czerwca, z największym wysypem w maju.
Czym są czarcie koła tworzone przez ten gatunek?
To koliste formacje owocników powstające na łąkach w wyniku równomiernego rozrastania się grzybni.
Jaki zapach i smak ma miąższ gęśnicy wiosennej?
Posiada bardzo intensywny, specyficzny aromat i smak kojarzący się ze świeżo zmieloną mąką.
Czy gęśnica wiosenna może być spożywana na surowo?
Nie, w stanie surowym jest ciężkostrawna i może wywołać mdłości oraz dolegliwości żołądkowe.
W jakich krajach ten grzyb jest największym rarytasem?
Cieszy się ogromną popularnością w północnej Hiszpanii (Kraj Basków), we Francji i we Włoszech.
Z jakimi krzewami często współwystępuje ten gatunek?
Bardzo często rośnie w pobliżu krzewów tarniny, głogu oraz dzikiej róży na skrajach zarośli.
Do czego wykorzystywano ten grzyb w dawnym farbiarstwie?
Używano go do barwienia naturalnej wełny na jasne odcienie kremowe, beżowe i piaskowe.
Jakie tradycyjne zastosowanie medyczne przypisywano temu gatunkowi?
W lecznictwie ludowym napary z tego grzyba stosowano jako środek obniżający poziom cukru we krwi.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- gęśnica wiosenna
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Calocybe gambosa
- Dawne nazwy krajowe
- bedłka podkowiasta, bedłka biaława, gąska wiosenna, bedłka syrojeszka żółta
- Pozostałe nazwy
- majówka wiosenna, gąska majowa, majówka, grzyb św. Jerzego
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
- Odcień wysypu
- Może występować kremowobiały odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub cylindryczny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 4 do 7 mikrometrów i szerokość od 2 do 4 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Wapienność gleby
- Występuje na glebie wapiennej.
- Sposób odżywiania
- Gatunek może mieć sposób odżywiania saprotroficzny lub pasożytniczy.
Zastosowania pozakulinarne
Poza kulinariami gęśnica wiosenna posiadała zastosowania w dawnej medycynie ludowej i praktykach wiejskich. W tradycyjnym ziołolecznictwie środkowoeuropejskim świeży sok lub wyciągi wodne z młodych owocników stosowano w domowych kuracjach wspomagających regulację poziomu cukru we krwi oraz jako środek ogólnie wzmacniający siły witalne po długim okresie zimowym. Spłaszczone, roztarte owocniki bywały również przykładane jako chłodzące okłady na stłuczenia i obrzęki.
W tradycji rzemieślniczej i gospodarstwie domowym ten gatunek znajdował zastosowanie w naturalnym barwieniu tkanin. Ze względu na zawarte w zarodnikach i tkankach barwniki, przy użyciu ałunu jako zaprawy, pozwalał na uzyskanie subtelnych, kremowych, jasnobeżowych oraz piaskowo-żółtych tonów na surowej wełnie i jedwabiu. W obrzędowości wiosennej niektórych regionów alpejskich świeżo zebrane owocniki układano w wianki lub dekoracje ołtarzy podczas wiosennych nabożeństw dziękczynnych za pierwsze plony ziemi, traktując je jako naturalną ozdobę symbolizującą czystość i wiosenne odrodzenie.
Historia i kultura
Gęśnica wiosenna posiada wyjątkowo bogatą historię kulturową w całej Europie. Jej tradycyjna łacińska nazwa Tricholoma georgii oraz nazwy ludowe w wielu językach (m.in. angielskie St. George's mushroom, niemieckie Georgspilz) nawiązują do dnia świętego Jerzego, przypadającego na 23 kwietnia, kiedy to według wierzeń ludowych miały pojawiać się pierwsze owocniki tego gatunku. W kalendarzach rolniczych pojawienie się majówki traktowano jako znak rozpoczęcia wiosennych prac polowych i symboliczny moment odrodzenia przyrody po zimie.
W tradycji baskijskiej i aragońskiej grzyb ten, nazywany perretxiko lub usón, obrośnięty jest wielowiekowym kultem. Doroczne święto San Prudencio w Vitorii wiąże się z tradycją serwowania gęśnicy wiosennej, a pierwsze zbiory były historycznie przedmiotem licytacji i symbolem prestiżu lokalnych rodów. W wierzeniach ludowych Europy Środkowej kręgi tworzone przez ten gatunek na łąkach nazywano czarcimi kołami i przypisywano im działanie sił nadprzyrodzonych, wierząc, że są to miejsca nocnych tańców czarownic lub elfów, choć sam grzyb ze względu na jasną barwę i wiosenny czas wzrostu uchodził za przynoszący pomyślność.
Jadalność i bezpieczeństwo
Gęśnica wiosenna to wysoko ceniony, smaczny grzyb jadalny, traktowany w wielu krajach Europy jako prawdziwy przysmak otwierający sezon grzybowy. Szczególnym uznaniem cieszy się we Francji, we Włoszech oraz w północnej Hiszpanii (zwłaszcza w Kraju Basków, gdzie pod nazwą perretxiko osiąga wysokie ceny na targach). Charakteryzuje się grubym, jędrnym miąższem o bardzo intensywnym zapachu i posmaku świeżo zmielonej mąki lub świeżego ogórka, który nie wszystkim odpowiada, lecz w tradycyjnej kuchni stanowi jej największy atut.
Standardowo zaleca się poddanie gęśnicy wiosennej obróbce cieplnej, ponieważ surowy miąższ może wywołać u niektórych osób niestrawność, mdłości i podrażnienie żołądka. Choć w literaturze mykologicznej odnotowuje się regionalną tradycję spożywania jej na surowo (m.in. we włoskim Piemoncie, gdzie klasyfikuje się ją jako grzyb jadalny bez bezwzględnego wymogu obróbki), nie dowodzi to bezpieczeństwa surowego spożycia. Obróbka termiczna neutralizuje te niepożądane właściwości i łagodzi nieco dominujący, mączny aromat. Bezpieczeństwo spożycia zależy także od stanu zebranych owocników – należy unikać okazów starych, nasiąkniętych wodą lub porażonych przez larwy owadów, gdyż mogą one akumulować szkodliwe produkty rozkładu białek. W krajach Europy Środkowej jest chętnie jedzona po podsmażeniu lub ugotowaniu, stanowiąc tradycyjny składnik wiosennego menu.
Siedlisko i występowanie
Gęśnica wiosenna występuje w strefie umiarkowanej Eurazji oraz w Ameryce Północnej. Jest gatunkiem naziemnym zasiedlającym siedliska otwarte i półotwarte. Preferuje gleby zasobne w wapń, żyzne, próchniczne i umiarkowanie wilgotne. Spotyka się ją na pastwiskach, łąkach, polanach śródleśnych, w sadach, ogrodach, parkach, a także na skrajach zarośli, nasypach kolejowych oraz obrzeżach lasów liściastych i mieszanych. Często towarzyszy krzewom z rodziny różowatych, zwłaszcza głogom, tarninom oraz dzikim różom, a także jesionom i wiązom.
Charakterystyczną cechą występowania tego gatunku jest tworzenie regularnych rzędów lub rozległych czarcich kół na terenach trawiastych. Owocniki pojawiają się wczesną wiosną, co jest ewenementem wśród grzybów kapeluszowych o dużych owocnikach. Sezon trwa zazwyczaj od końca kwietnia do połowy czerwca, z wyraźnym szczytem w maju, od którego pochodzi ludowa nazwa „majówka”.
W Europie Południowej, na przykład w basenie Morza Śródziemnego i na Półwyspie Iberyjskim, owocnikowanie rozpoczyna się już na przełomie marca i kwietnia. Z kolei w rejonach górskich, w Skandynawii oraz w chłodniejszych rejonach Europy Wschodniej sezon przesuwa się na czerwiec, a sporadycznie nawet na początek lipca na łąkach subalpejskich.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Bielawska K.2018. Bezpieczne grzybobranie. Jadalne gatunki grzybów i podobne do nich gatunki trujące. CILP, wydanieII rozszerzone, konsultacja A.Szczepkowski. ISBN978-83-65659-44-6. · PDF40/druk40: Gęśnica wiosenna — pełna pozycja
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Calocybe gambosa
Prawidłowa nazwa naukowa taksonu to Calocybe gambosa (Fr.) Donk, sklasyfikowana w randze gatunku w obrębie rodziny kępkowatych (Lyophyllaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) i klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Bazonimem jest Agaricus gambosus Fr., opisany w 1821 roku przez Eliasa Friesa, a obecną kombinację w rodzaju Calocybe opublikował Marinus Anton Donk w 1962 roku. W dawniejszej literaturze takson bywał umieszczany w rodzinie gąskowatych (Tricholomataceae) lub łączony z autorstwem Singera z 1951 roku. W rejestrze NCBI Taxonomy przypisano mu identyfikator TaxID 56469.
[27] [21] [26]W historii systematyki gatunek ten opisywano pod licznymi synonimami, m.in. Tricholoma gambosum (Fr.) P. Kumm. (1871), Lyophyllum gambosum (Fr.) Singer (1943), Calocybe georgii (L.) Kühner (1938), Tricholoma georgii (L.) Quél. (1872), Gyrophila georgii (L.) Quél. (1886) oraz Agaricus albellus DC. (1805). W synonimice uwzględniano również taksony opisywane jako formy barwne, takie jak Tricholoma palumbinum Quél. czy Russula palumbina (Paulet) Quél.
[21]Nazwa rodzajowa Calocybe wywodzi się z greckich słów oznaczających „piękny kapelusz”, natomiast epitet gatunkowy gambosa nawiązuje do grubej, mięsistej nogi lub trzonu owocnika.
[21]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Calocybe gambosa w odrębnym ujęciu wskazanego atlasu i zachowanych źródeł rekordu. Starsze nazwy i źródłowe oznaczenia pozostają zachowane; nie wykonano rewizji typów, sekwencji ani ponownej identyfikacji dawnych okazów. Dane gatunków podobnych nie są danymi tego taksonu.
[19]
Nazwy i tożsamość gatunku
Nazwa: Przyjęta polska nazwa to gęśnica wiosenna, potwierdzona m.in. przewodnikiem CILP 2018. Majówka wiosenna i gąska majowa są niezależnie odnotowanymi nazwami alternatywnymi. Gąska biała jest udokumentowaną nazwą ludową z badania Mazowsza; jej lokalny i niejednoznaczny zakres pozostaje jawny.
Nomenklatura: Calocybe gambosa(Fr.)Donk, 1962; bazonim Agaricus gambosus Fr.1821. W karcie Muñoza podano kombinacje Tricholoma gambosum i Lyophyllum gambosum. Calocybe georgii jest odrębnym historycznym synonimem, nie kolejną kombinacją tego samego bazonimu. NCBI wskazuje Lyophyllaceae, zastrzegając, że nie jest nomenklatorycznym autorytetem.
Granice: Oryginalnej publikacji Donka i pierwotnych polskich książek nomenklatorycznych nie odczytano. Współczesne źródła podają stronę 43; nie rozstrzygnięto domysłem pojawiającej się w zestawieniach strony 42. Dawna rodzina Tricholomataceae i nazwa wejściowa „Gęśnica wiosenna(majowa)” pozostają w historii. Form palumbina/flavida oraz C. graveolens nie połączono bezwarunkowo z barwą i zapachem typowego gatunku.
[13] [3] [4] [7]Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest pospolity. [19]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki w strzępkach skórki kapelusza. [13]
Skórka kapelusza
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu kutis. [13]
- Wystawanie komórek końcowych skórki
- Komórki końcowe skórki kapelusza wystają ponad jej powierzchnię. [13]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza jest walcowata. [13]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić do 5 mikrometrów. [13]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,7 (w źródle: ±0,1; rodzaj statystyki niepodany). [13]
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [13]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [13] [3]
- Cyjanofilia zarodników
- Cyjanofilia zarodników jest dodatnia. [13]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,5 do 1,9. [13]
Materiał i metody badań
Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Bazydiospory z opisu Muñoza 2026; kolekcje BAR2014053103 i Pesadas de Burgos 2025.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: N i definicja znaku± niepodane. Średnia Q podana wprost, nie obliczona ze średnich lub skrajnych wymiarów.
[13]Badanie składu i aktywności — Radović J
Materiał: Wodny ekstrakt owocników voucher 31, Radović 2022, tabela 3. Wynik odniesiony do masy ekstraktu, nie owocnika.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Źródło 71.32±3.94 mg/100 g ekstraktu; dokładna zmiana jednostki na 0.7132±0.0394 µg/mg ekstraktu, mnożnik 0.01 dla wartości i SD. Bez przeliczenia na świeżą lub suchą masę całego grzyba.
[17]Materiał: Dojrzałe owocniki z 28V 2016, łąki Odžak/Glamoč, Bośnia i Hercegowina; voucher 31, Faculty of Pharmacy. Suszone na powietrzu i sproszkowane.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: N biologiczne niepodane. Średnie ± SD z trzech oznaczeń, bez gatunkowego min–max. Publikacja określa materiał jako suchy, lecz raportuje też 7.34% wilgoci; zachowano źródłową podstawę i nie wykonano korekty na bezwodną masę. Witaminy są podane na 100 g konkretnych ekstraktów; nie znalazły się w tym wyniku składu całych owocników.
[17]Badanie składu i aktywności — Petrović J (2022)
Materiał: Bežanija koło Belgradu, Serbia; identyfikacja J.Glamočlija; kolekcja mykologiczna bez numeru. Owocniki liofilizowane, sproszkowane, homogenizowane.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: N biologicznych kolekcji niepodane; wyniki średnia ± SD z trzech powtórzeń oznaczeń. Sucha masa, nie świeży owocnik. Węglowodany wyliczono z różnicy; nie są w pełni porównywalne z inną metodą w pracy Radović 2022.
[16]Badanie składu i aktywności — Radović J
Materiał: Wodny i metanolowy ekstrakt owocników voucher 31, Radović 2022, tabela 3, oznaczenie Folina–Ciocalteu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Wynik jako równoważnik kwasu galusowego na masę ekstraktu; nie jest ilością każdej indywidualnej substancji fenolowej. Sprzecznych jednostek DPPH z tej samej tabeli nie przeniesiono do liczbowego EC50.
[17]Badanie składu i aktywności — Petrović J (2022)
Materiał: Metanolowy ekstrakt liofilizowanych owocników z Serbii, Petrović 2022, tabela 3; odrębne testy chemiczne in vitro.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Powtórzenia analityczne nie są N osób. EC50 dotyczy konkretnego ekstraktu i punktu końcowego, bez skuteczności klinicznej lub dawki spożywczej.
[16]Archiwalny opis siedliska
Pomiary odczynu podłoża na naturalnych stanowiskach w Europie Południowo-Zachodniej wykazały wartości pH gleby rzędu 7,0–7,2 w warstwie darniowej.
[21]W regionach o łagodnym klimacie oceanicznym (np. w Galicji) pierwsze owocniki potrafią pojawiać się w sprzyjających warunkach już od końca zimy (luty–marzec).
[21]Stanowiska w Europie dokumentowane są często w siedliskach antropogenicznych, m.in. na trawnikach miejskich, przydrożach i nieużytkach.
[21]Archiwalny opis siedliska
W Europie Północnej owocniki notowane są najczęściej w maju i czerwcu, a w chłodniejszych strefach sporadycznie także w miesiącach letnich.
[24]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [3] [13]
Metody i zapisy źródłowe — Owocniki z Orozko,Bizkaia,820m,31V2014,leg/det JA Muñoz,BAR2014053103, oraz Pesadas de Burgos,1030m,27IV2025,leg/det JA Muñoz. Nie wiadomo, czy każda liczba dotyczy jednego czy obu zbiorów.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „tetraspóricos; liczba zarodników na podstawce, nie N próby.” [13]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „apiculadas; obecność wyrostka bez niepodanej orientacji.” [13]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Basidios de hasta22×7µm; górna granica długości bez zgadywania dolnej.” [13]
Kształt podstawki; Organizacja skórki kapelusza; Kształt komórki końcowej skórki kapelusza; Barwa zarodnika w mikroskopie; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Wynik jawnie podany w opisie gatunku.” [13]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Basidios de hasta22×7µm; górna granica szerokości bez zgadywania dolnej.” [13]
Wystawanie komórek końcowych skórki — zapis źródłowy: „elementos terminales levantados” [13]
Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „elementos terminales ... cilíndricos,de hasta×5µm; szerokość wyłącznie komórek końcowych.” [13]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „cianófilas; medium i protokół niepodane.” [13]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „(4.0–)5.1±0.65(–6.0)µm; jawne granice i osobna średnia±nieokreślony parametr.” [13]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q=(1.5–)1.7±0.10(–1.9), raportowane przez autora, nie obliczone z niezależnych krańców.” [13]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „(2.8–)3.0±0.22(–3.5)µm; jawne granice i osobna średnia±nieokreślony parametr.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Zarodniki i podstawki z opisu C.gambosa w Lugo. Typowa kolekcja JAD130324-1; brak jednoznacznego przypisania każdej wartości konkretnemu voucherowi.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidios tetraspóricos” [3]
Barwa zarodnika w mikroskopie; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Wynik jawnie podany w opisie gatunku.” [3]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Esporas5–7×3–4µm” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Podstawki opisane w muzealnej karcie Calocybe gambosa; brak N, vouchera i odczynnika.
Obserwowanie ziarnistości siderofilnych podstawek — zapis źródłowy: „Basidia with siderophilous granulation.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Zarodniki w publicznym polskim atlasie autora; brak N, medium i vouchera każdej liczby.
Budowa owocnika — źródłowe warianty
Materiał: Muñoz 2026 wymienia BAR2014053103 z Orozko, 31 maja 2014,820 m, oraz zbiór z Pesadas de Burgos, 27 kwietnia 2025,1030 m, leg./det.J.A.Muñoz. Nie wiadomo, czy każda liczba opisu pochodzi z jednej czy obu kolekcji.
Opis: Autor podaje kapelusz 60–150 mm, początkowo półkulisty, potem wypukły i płasko-wypukły, z rozwinięciem; brzeg początkowo podwinięty. Skórka ściągalna, powierzchnia sucha, matowa i gładka. Blaszki bardzo gęste, wąskie, przyrośnięte lub wykrojone, z całym ostrzem. Trzon 50–100×20–40 mm, cylindryczny, wygięty, nieco rozszerzony u podstawy, pełny i włókienkowaty.
Ograniczenia: Wymiary mniejszych owocników z polskiego atlasu zachowano jako odrębny wariant z granicami skrajnymi. Wiek i części są odrębne: gąbczasty miąższ starego kapelusza nie oznacza pustego trzonu. Nuta mączna smaku nie została zastąpiona tagiem zapachu. Lekka cierpkość i niekiedy słaby garbek pozostają w oryginale, bez pozbawienia ich kwalifikatorów.
[13] [19] [6] [4]Obróbka cieplna a zapach — opis atlasowy
Wynik źródła: Tejkal i Sojka w czeskim atlasie piszą, że silna mączna woń po obróbce cieplnej słabnie, lecz nie znika. Zapisano wyłącznie spadek intensywności tej nuty, bez twierdzenia o całkowitym zaniku lub zmianie całego profilu zapachowego.
Warunki i poziom: Źródło nie podaje konkretnej metody ogrzewania, czasu, temperatury, wielkości próbki ani testu sensorycznego. Zachowano dosłowny ogólny termin obróbki i jawny poziom atlasowy. Nie dopisano gotowania ani instrukcji gwarantującej bezpieczeństwo.
[14]Mikroskopia i zakres pomiarów
Zarodniki: Muñoz 2026 podaje jawne granice 4–6×2,8–3,5 mikrometra oraz średnie 5,1 i 3,0 ze znakiem±bez definicji jego rodzaju. Q ma podane przez autora granice 1,5–1,9 i średnią 1,7. Alonso 2016 podaje 5–7×3–4 mikrometry; atlas Gryca 4–6×2–3,5. Nie tworzono zakresu przez odejmowanie SD ani Q z niezależnych skrajnych osi.
Anatomia: Zarodniki są elipsoidalne, u Alonso także cylindryczne, gładkie i hialinowe; Muñoz stwierdza cyjanofilność, wyrostek wnęki i nieamyloidalność. Podstawki maczugowate, czterozarodnikowe, do 22×7 mikrometrów. Skórka typu cutis ma uniesione cylindryczne komórki końcowe do 5 mikrometrów szerokości; sprzążki opisano w jej strzępkach.
Metody i ograniczenia: Brak N, kalibracji i przypisania każdej wartości do vouchera. Nie dopisano medium ani preparatu Melzera. Muñoz pisze o niezaobserwowaniu cystydów; obecny wybór present/absent nie pozwala uczciwie zastąpić tego pewnym brakiem. Karminofilność i siderofilna granulacja opisane w różnych źródłach nie ustalają automatycznie typu granulek. Z uszkodzonej jednostki „m m” w norweskiej karcie nie wyprowadzono nowych mikrometrów.
[13] [3] [6] [5]Graziosi 2025: materiał i układy doświadczeń
Kultury i szczep: Wyizolowano 20 kultur Calocybe gambosa z owocników z Apeninów. W doświadczeniach z Poa trivialis użyto szczepu Calgam 12; trzy inne szczepy pochodziły z badanych kręgów. Kultury prowadzono na podłożu M + P, łączącym MMN i PDA, w temperaturze 22,5 °C.
Rozdzielone doświadczenia: Bezpośredni wpływ grzybni na rośliny badano w inokulowanym podłożu z kontrolą bez inokulum. Działanie lotnych związków badano w połączonych parach płytek, oddzielających rośliny od grzybni. Wpływ substancji rozpuszczalnych oceniono osobno. Wyniki kontaktowego doświadczenia ex situ nie są pomiarem całej populacji w naturze.
[1]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polskie wpisy z badań etnomykologicznych, voucher WA0000071035, zgłoszona sekwencja MK028896; dodatkowo polski atlas i przewodnik CILP.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Nie wykonano nowego oznaczenia, nie pobrano i nie analizowano samodzielnie sekwencji. Daty pojedynczego zbioru nie ustalają pełnego sezonu.
[7] [4] [19]Materiał: Polskie kolekcje autora atlasu z Juraty.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[19]Materiał: Uwierzytelnione dzikie owocniki z Bežanija koło Belgradu. Badanie składu liofilizowanego homogenatu nie podaje daty zbioru ani liczby pojedynczych owocników.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 29.10.2026.
[16]Materiał: Owocniki z trzech kręgów w Montefiorino, Emilia-Romania, Włochy; tożsamość potwierdzona morfologicznie i molekularnie. Termin analiz roślinności nie jest krajowym zwykłym sezonem owocnikowania.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 29.10.2026.
[1]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Liofilizowane homogenizowane owocniki, Serbia. [16]
Zawartość popiołu w badanym materiale wynosi 10,6 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,9 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość białka w badanym materiale wynosi 16 gramów na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 2 gramy na sto gramów); oszacowanie białka z użyciem współczynnika 4,38; liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość tłuszczu w badanym materiale wynosi 1,5 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,3 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość węglowodanów w badanym materiale wynosi 72 gramy na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1 gram na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość mannitolu w badanym materiale wynosi 0,22 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość trehalozy w badanym materiale wynosi 3,82 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,04 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość cukrów ogółem w badanym materiale wynosi 4,04 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,04 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość kwasu szczawiowego w badanym materiale wynosi 2,8 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,2 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość kwasu chinowego w badanym materiale wynosi 1,45 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,04 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość kwasu jabłkowego w badanym materiale wynosi 11,3 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,7 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość kwasu fumarowego w badanym materiale wynosi 0,08 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość kwasów organicznych ogółem w badanym materiale wynosi 16,9 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,6 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [16]
Zawartość α-tokoferolu w badanym materiale wynosi 7,8 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,4 mikrograma na sto gramów). [16]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Suszone na powietrzu sproszkowane owocniki, voucher31. [17]
Zawartość popiołu w badanym materiale wynosi 8,44 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,1 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość tłuszczu w badanym materiale wynosi 1,54 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,15 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość białka w badanym materiale wynosi 33,95 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,17 grama na sto gramów); oszacowanie białka z użyciem współczynnika 4,38; liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość węglowodanów w badanym materiale wynosi 25,34 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,85 grama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Wodny ekstrakt owocników voucher31, frakcja oznaczenia witamin. [17]
Zawartość kwasu askorbinowego w badanym materiale wynosi 0,7132 mikrograma na miligram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,0394 w tej samej jednostce). [17] - Udział składnika w profilu kwasów tłuszczowych
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Profil kwasów tłuszczowych liofilizowanych owocników z Bežanija, Serbia, według Petrović 2022,tabela2; GC-FID po uzyskaniu estrów metylowych. Zakres odczytu obejmuje pełny tekst. Ograniczenia: Procent profilu kwasów tłuszczowych, nie procent masy całego owocnika. Trzy powtórzenia oznaczeń. Formuły C18:3n3 i C22:1n9 mają w źródle niespójne nazwy słowne. Nie poprawiono cicho tożsamości; C22:1n9 i łączny pik C20:3n3+C21:0 są odłożone. [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C6:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,11% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C8:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,07% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C10:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,06% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C12:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,12% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C14:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,28% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C15:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,67% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas palmitynowy (C16:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 13,2% (średnia; odchylenie standardowe: 0,2 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C16:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,4% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C17:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,29% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas stearynowy (C18:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 2,51% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas oleinowy (C18:1n9)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 3,43% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas linolowy (C18:2n6)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 75,1% (średnia; odchylenie standardowe: 0,1 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C18:3n3” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,26% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,14% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,03% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:2” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,08% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:5n3” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,05% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C22:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,63% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C23:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,7% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C24:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 1,41% (średnia; odchylenie standardowe: 0,09 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C24:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,05% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwasy nasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 20,2% (średnia; odchylenie standardowe: 0,1 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwasy jednonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 3,98% (średnia; odchylenie standardowe: 0,03 punktu procentowego). [16]
Udział składnika „kwasy wielonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 75,8% (średnia; odchylenie standardowe: 0,1 punktu procentowego). [16]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Profil kwasów tłuszczowych suszonych owocników voucher31, Radović 2022,tabela4. Zakres odczytu obejmuje pełny tekst. Ograniczenia: Procent wszystkich kwasów tłuszczowych; brak SD w tej części tabeli. UFA i stosunku PUFA/SFA nie utożsamiono z innymi polami. [17]
Udział składnika „kwas palmitynowy (C16:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 29,3%. [17]
Udział składnika „kwas stearynowy (C18:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 10,8%. [17]
Udział składnika „kwas oleinowy (C18:1n9)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 11%. [17]
Udział składnika „kwas linolowy (C18:2n6)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 40,5%. [17]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 1,2%. [17]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C18:3n3” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 5,9%. [17]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C22:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 1,3%. [17]
Udział składnika „kwasy nasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 42,6%. [17]
Udział składnika „kwasy jednonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 11%. [17]
Udział składnika „kwasy wielonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 46,4%. [17] - Wartość energetyczna badanego materiału
- Obliczona wartość energetyczna badanego materiału wynosi 365 kilokalorii na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 2 kilokalorie na sto gramów). [16]
Obliczona wartość energetyczna badanego materiału wynosi 297,8 kilokalorii na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 12,07 kilokalorii na sto gramów). [17] - Stężenie EC50 w określonym teście przeciwutleniającym
- We frakcji metanolowej stężenie EC50 w teście DPPH wynosi 2,22 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,03 miligrama na mililitr). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Metanolowy ekstrakt z owocników C.gambosa, Serbia”. [16]
We frakcji metanolowej stężenie EC50 w teście β-karoten/linolan wynosi 1,3 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,2 miligrama na mililitr). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Metanolowy ekstrakt z owocników C.gambosa, Serbia”. [16]
We frakcji metanolowej stężenie EC50 w teście TBARS wynosi 2,4 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,3 miligrama na mililitr). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Metanolowy ekstrakt z owocników C.gambosa, Serbia”. [16] - Stężenie przy absorbancji 0,5 w teście siły redukującej
- We frakcji metanolowej stężenie przy absorbancji 0,5 w teście siły redukującej wynosi 0,89 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 miligrama na mililitr). [16]
- Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Metanolowy ekstrakt z owocników C.gambosa, Serbia. Warunki badania obejmują po ekstrakcji metanolem. [16]
Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu wynosi 29,9 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,1 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu). [16]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt methanol z owocników voucher31. Warunki badania obejmują po ekstrakcji metanolem. [17]
W oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 24,99 mikrograma ekwiwalentu kwasu galusowego na miligram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 4,25 w tej samej jednostce). [17]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt water z owocników voucher31. Warunki badania obejmują po ekstrakcji wodą. [17]
W oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 23,08 mikrograma ekwiwalentu kwasu galusowego na miligram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,67 w tej samej jednostce). [17]
Calocybe gambosa; Liofilizowane homogenizowane owocniki, nie ekstrakt; Bežanija, Serbia; sucha masa
- Kwas cytrynowy
- 1,3 ± 0,2 g/100g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[16]
Calocybe gambosa; Dojrzałe owocniki suszone na powietrzu, voucher31; źródłowa sucha masa, nie bezwodna korekta; Odžak/Glamoč, Bosnia and Herzegovina; 2016-05-28; sucha masa
- Błonnik pokarmowy ogółem
- 23,39 ± 1,32 g/100g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Błonnik nierozpuszczalny
- 18,83 ± 0,9 g/100g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Błonnik rozpuszczalny
- 4,56 ± 0,43 g/100g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Beta-glukan
- 5,04 ± 0,15 g/100g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Pozostała wilgotność suszonego materiału
- 7,34 ± 0,11 g/100g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Kwas asparaginowy
- 12,5 ± 0,18 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Kwas glutaminowy
- 8,78 ± 0,05 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Alanina
- 5,92 ± 0,04 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Glicyna
- 0,82 ± 0,01 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Seryna
- 5,45 ± 0,01 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Treonina
- 1,85 ± 0 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Arginina
- 6,38 ± 0,13 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Histydyna
- 1,08 ± 0,04 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Izoleucyna i leucyna — nierozdzielony wynik
- 1,45 ± 0,02 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Metionina
- 0,11 ± 0,01 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Fenyloalanina
- 1,59 ± 0,07 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Walina
- 1,44 ± 0,07 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Lizyna
- 10,88 ± 0,03 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Tyrozyna
- 1 ± 0,01 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Prolina
- 0,91 ± 0,09 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- Guanozyna
- 0,01 ± 0 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- 5-AMP
- 0,44 ± 0 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- 5-GMP
- 1,06 ± 0 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- 5-CMP
- 0,34 ± 0 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
- 5-UMP
- 0,46 ± 0 mg/g; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[17]
Calocybe gambosa; Owocniki suszone70°C/24h, homogenizowane; ICP-OES po mineralizacji; Bolu, Turkey (Aladağlar/Yedigöller/Abant); exact site of species not separately given; sucha masa
- Cd
- 0,09 ± 0 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Co
- 0,29 ± 0 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Cr
- 2,28 ± 0,32 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Cu
- 8,32 ± 0 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Fe
- 49,2 ± 0,65 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Ni
- 1,16 ± 0 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Pb
- 2,95 ± 0,23 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Zn
- 6,6 ± 0 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
Calocybe gambosa; Gleba0–10cm po odrzuceniu detrytusu, suszona i przesiana; oddzielna matryca ICP-OES, nie owocniki; Bolu, Turkey (Aladağlar/Yedigöller/Abant); 2009; sucha masa
- Cd
- 0,03 ± 0,08 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Co
- 0,13 ± 0,02 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Cr
- 0,19 ± 0,35 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Cu
- 3,56 ± 0,06 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Fe
- 67,53 ± 0,09 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Ni
- 1,1 ± 0,01 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Pb
- 1,9 ± 0,06 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
- Zn
- 8,17 ± 0,01 mg/kg; oznaczenie podane w źródle. Statystyka: odchylenie standardowe.[18]
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach składu biochemicznego owocników analizowano profil odżywczy, węglowodany, kwasy organiczne oraz lipidy.
[28]Sucha masa owocników zawiera średnio 16–34% białka surowego, około 1,5% tłuszczu, 8–10% popiołu oraz 25–72% węglowodanów (w tym błonnik i beta-glukany).
[28]Wśród wolnych cukrów i kwasów organicznych oznaczono trehalozę (3,82 g/100 g suchej masy), mannitol oraz kwas jabłkowy (11,3 g/100 g) i szczawiowy.
[28]W profilu lipidowym dominują wielonienasycone kwasy tłuszczowe, przede wszystkim kwas linolowy (C18:2n6, stanowiący 40–75% frakcji kwasowej) oraz kwas palmitynowy (C16:0).
[28]W tkankach stwierdzono obecność tokoferoli, w tym alfa-tokoferolu w ilości około 7,8 µg/100 g suchej masy.
[28]Zmienność profilu kwasów tłuszczowych odzwierciedla różnice w dojrzałości owocników i warunkach siedliskowych.
[28]Ekstrakty metanolowe wykazują zawartość polifenoli na poziomie około 25–30 mg równoważników kwasu galusowego na gram ekstraktu.
[28]W testach laboratoryjnych wyciągi z owocników neutralizują wolne rodniki w teście DPPH (EC₅₀ rzędu 0,6–2,2 mg/ml) oraz hamują peroksydację lipidów.
[28]W testach mikrorozcieńczeń ekstrakty wykazywały umiarkowane działanie hamujące wzrost bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.
[28]W testach przeciwgrzybiczych in vitro wyciągi ograniczały wzrost szczepów pleśniowych z rodzajów Aspergillus i Penicillium.
[28]Badania modelowe wykazały wpływ wyciągów na hamowanie produkcji barwników i komunikacji międzykomórkowej u Pseudomonas aeruginosa.
[28]Skład biochemiczny owocników zależy w znacznym stopniu od dojrzałości grzybów i sposobu przygotowania i suszenia materiału.
[29]Błonnik pokarmowy stanowi ponad 23% suchej masy suszu, z czego około 5% odpowiada frakcji beta-glukanów.
[29]Frakcje wodne dostarczają rozpuszczalnych peptydów i polisacharydów o właściwościach hydrofilowych.
[29]W wyciągach oznaczono obecność witamin z grupy B (tiaminy B₁, ryboflawiny B₂, niacyny B₃) oraz kwasu askorbinowego i witaminy D.
[29]Wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) pozwala na precyzyjny rozdział frakcji witaminowych i aminokwasowych w wyciągach z grzyba.
[29]Profil faz ruchomych stosowany w analizach obejmuje bufory fosforanowe i gradienty acetonitrylu.
[29]Właściwości przeciwutleniające wykazane w testach biochemicznych dotyczą układów modelowych i nie oznaczają bezpośredniego działania terapeutycznego po spożyciu.
[29]Stosunek kwasów nienasyconych do nasyconych w tłuszczu wynosi średnio powyżej 1,0, co jest typowe dla grzybów kapeluszowych.
[29]Wśród wolnych aminokwasów obecnych w tkankach dominują kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, lizyna oraz arginina.
[29]W ekstraktach obecne są monofosforany nukleozydów, m.in. 5′-GMP i 5′-UMP, wpływające na smak umami.
[29]Wysoki udział kwasu glutaminowego i nukleotydów decyduje o wyrazistych walorach smakowych wyciągów kulinarnych z gęśnicy.
[29]W testach komórkowych in vitro (test MTT) częściowo oczyszczone frakcje peptydowe wykazywały umiarkowane hamowanie przeżywalności modelowych linii komórkowych.
[29]Skład badanych owocników
Serbia: Petrović iin.2022 badali liofilizowane homogenizowane owocniki z Bežanija, uwierzytelnione przez J.Glamočliję i zdeponowane bez podanego numeru. Na 100 g suchej masy tabela 1 podaje m.in.białko 16±2 g, tłuszcz 1,5±0,3 g, węglowodany 72±1 g, popiół 10,6±0,9 g oraz energię 365±2 kcal. Białko wyliczono z azotu współczynnikiem 4,38.
Bośnia i Hercegowina: Radović iin.2022 badali dojrzałe owocniki z 28 maja 2016, łąki Odžak/Glamoč, voucher 31. Suszone na powietrzu i sproszkowane: białko 33,95±0,17 g, tłuszcz 1,54±0,15 g, węglowodany 25,34±1,85 g oraz błonnik 23,39±1,32 g na 100 g źródłowej suchej masy. Błonnik nierozpuszczalny 18,83±0,90 g, rozpuszczalny 4,56±0,43 g, β-glukan 5,04±0,15 g.
Porównywalność: Obie prace podają trzy powtórzenia oznaczeń, nie trzy niezależne kolekcje. Materiał bośniacki ma raportowane 7,34±0,11% pozostałej wilgoci; nie przeliczono go bez źródła na bezwodną masę. Inny sposób oznaczania węglowodanów nie pozwala traktować obu średnich jako biologicznego min–max gatunku. Składniki niemające opcji w polu biologicznym zapisano tam, gdzie pasują, w istniejącej strukturze wyników analitycznych.
[16] [17]Witaminy, aminokwasy i niezgodności zapisu
Witaminy: W Radović 2022 tabela 3 odnosi witaminy do 100 g ekstraktu. Dla metanolu podano B1=292,15±4,62 mg, B2=77,82±5,16 mg, B3=206,64±5,22 mg; dla wody odpowiednio 317,26±6,15; 76,51±6,43; 178,56±8,51 mg. Wodny ekstrakt ma też B6=24,77±2,07 mg i C=71,32±3,94 mg; cykloheksanowy E=4080,76±65,98 mg i D=469,23±14,35 mg. Nie są to ilości w 100 g świeżych owocników.
Aminokwasy i nukleotydy: Tabela 4 dotyczy mg/g suchego materiału. Połączony wynik izoleucyna/leucyna 1,45±0,02 zapisano jako jeden nierozdzielony wynik, bez przydzielenia całej ilości obu związkom. Niewykrytej adenozyny nie uznano za zero bez podanej granicy wykrywalności.
Konflikty: Dla cytydyny i urydyny proza podaje 0,12 i 0,30 mg/g, lecz tabela 0,38 i 0,58 mg/g. Zachowano oba oryginały, bez uśrednienia. W tabeli DPPH nagłówek maµg/ml, a wierszµg/l; tekst ponownieµg/ml. Nie nadano temu niejednoznacznemu wynikowi pewnej jednostki. W tabeli kwasów tłuszczowych Petrović 2022 oznaczenia C18:3 n 3 i C22:1 n 9 nie zgadzają się z nazwami słownymi.
[17] [16]Próby przeciwutleniające ekstraktów
Materiał i wynik: Petrović 2022, tabela 3: metanolowy ekstrakt z liofilizowanych owocników z Serbii. EC50 wmg/ml: DPPH2,22±0,03; β-karoten/linolan 1,3±0,2; TBARS2,4±0,3. Stężenie przy absorbancji 0,5 w próbie siły redukującej wynosi 0,89±0,02 mg/ml. Każdy test zachowano osobno.
Folin–Ciocalteu: Petrović 2022:29,9±0,1 mgGAE/g ekstraktu. Radović 2022:24,99±4,25 µgGAE/mg dla ekstraktu metanolowego i 23,08±0,67 dla wodnego. To wynik testu odniesiony do wzorca kwasu galusowego i masy ekstraktu, nie bezpośrednia ilość każdego związku fenolowego.
Ograniczenia: Badania chemiczne in vitro nie ustalają działania leczniczego spożytego grzyba ani dawki klinicznej. Konflikt jednostek DPPH w drugiej pracy pozostaje oddzielony od czytelnego wyniku pierwszej; nie wykonano wspólnego zakresu z różnych ekstraktów.
[16] [17]Badania komórkowe i przeciwdrobnoustrojowe
Badania komórek: Radović 2022 opisuje frakcję peptydową, nie czysty pojedynczy lek. W MTT: IC50 dlaLS174=168,87±9,72 µg/ml, a dla prawidłowej liniiMRC5=197,86±3,70 µg/ml. Ekstrakty wodny i metanolowy nie osiągnęły IC50 do 200 µg/ml w badanych HeLa, A549, LS174 i MRC5. Nie przełożono tych wyników na skuteczność terapii nowotworu lub bezpieczeństwo dowolnej porcji żywności.
Ekstrakty: Petrović 2022 porównuje metanolowy ekstrakt z owocników wobec paneli ośmiu bakterii i ośmiu grzybów, z odrębnymi MIC/MBC/MFC i próbami wpływu na quorum sensing. Obecne dwie opcje paneli nie odpowiadają temu materiałowi; nie przypisano mu niewłaściwego panelu sześciu grzybów.
Droga źródłowa: Petrović 2022 cytuje Angelini, Tirillini i Venanzoni 2012 o ekstraktach kultur. Odczytano rekord wydawcy, abstrakt i indeksowany fragment, ale PDF był 403. Nie zapisano z nieodczytanej tabeli nowych MIC ani nie nazwano działania laboratoryjnego wdrożonym zastosowaniem leczniczym.
[17] [16] [20]Spożycie, tradycja i eksperyment spożywczy
Etnomykologia: Kotowski 2019 dokumentuje trzy mazowieckie wzmianki spożywcze, z voucherem i zgłoszoną sekwencją. Agelet i Vallès 2003 podają ludowe użycie owocników w Pallars jako pożywienie, zupę lub napar przy dolegliwościach jelitowych. Cały projekt miał 264 wywiady; nie były to 264 osoby stosujące gęśnicę.
Siła podstawy: Tabela Agelet 2003 i metody zostały rzeczywiście odczytane, razem z voucherem BCF40769. Powtórzonego numeru nie uznano za drugi niezależny okaz. Tradycyjne użycie przeciwbiegunkowe i „jelitowo antyseptyczne” nie jest kontrolowanym dowodem leczenia. Odsyłaczy metodycznych do pracy 1999/2001 nie odczytano.
Żywność doświadczalna: Petrović 2022 opracowali ciastka owsiane z płatkami grzyba i ocenę 24 niewyszkolonych osób. W tabeli 5 aroma=4,25±0,74 w obu grupach, mimo deklaracji poprawy aromatu w prozie. Zachowano tę niezgodność. Eksperyment żywnościowy nie stanowi certyfikacji produktu, ogólnego badania bezpieczeństwa ani pozwolenia na polski obrót.
[7] [2] [16]Doniesienia po spożyciu — związek przyczynowy
Apulia: Pennisi 2020:69 zgłoszeń w 2018, tabela 3 zawiera dwa wpisy C. gambosa. Autorzy wyjaśniają, że lista łączy identyfikacje mikologa z nazwami grzybów podanymi przez pacjentów. Nie podają, do której kategorii należą oba te wpisy. Nie ma podstaw, by przypisać im zbiorcze objawy, amanitynę lub swoistą toksynę.
Parma: Cervellin 2018 opisują 443 przypadki z lat 1996–2016, w 397 ustalono gatunek, tabela 1 wymienia jeden C. gambosa. Procedura obejmowała ocenę pozostałości i zarodników, ale nie ma osobnego opisu tego pacjenta ani toksyny. Autorzy stwierdzają też przypadki po grzybach jadalnych i możliwy wpływ przechowywania lub przygotowania.
Nieodczytany dalszy przypadek: Publiczny początek Romanek/Eyer 2019 opisuje objawy 10 min po samodzielnie zebranej dużej porcji nazwanej C. gambosa. Dalsza diagnoza i identyfikacja są poza odczytanym płatnym fragmentem. Nie nazwano tego potwierdzoną toksycznością gęśnicy. Brak rozstrzygającej podstawy nie jest dowodem, że każda identyfikacja i porcja są bezpieczne.
[15] [20] [4]Pierwiastki w owocnikach i glebie
Materiał i metoda: Severoğlu 2013: region Bolu w Turcji, 2009. Grzyby oznaczano mikroskopowo i archiwizowano w Marmara University bez podanego numeru konkretnego vouchera. Owocniki suszono i homogenizowano, gleba była osobną próbką 0–10 cm. Oznaczenie ICP-OES, materiały odniesienia, trzy powtórzenia analityczne.
Wynik: Tabela 2 podaje dla owocników wmg/kg suchej masy: Cd 0,09±0,00; Co 0,29±0,00; Cr 2,28±0,32; Cu 8,32±0,00; Fe 49,20±0,65; Ni 1,16±0,00; Pb 2,95±0,23; Zn 6,60±0,00. To średnie ± SD, nie gatunkowe granice zawartości. Tabela 3 z gleby ma odrębne wyniki, których nie przypisano owocnikowi.
Granice: Źródłowe zaokrąglenie SD do 0,00 nie oznacza doskonałej precyzji. Historycznej tabeli taksonomii i etykiety mikoryzowej nie wykorzystano jako nowego dowodu. Badanie pozwala opisać monitoring matryc, nie dowodzi wdrożonej bioremediacji ani ogólnego bezpieczeństwa spożycia z każdego terenu. Starych norm z dyskusji nie przedstawiono jako prawa obowiązującego dziś.
[18]Badania ekologiczne
Polska — występowanie i sezon
Materiał: Kotowski, Pietras i Łuczaj 2019 badali 695 wywiadów w 38 mazowieckich miejscowościach w latach 2014–2018. C. gambosa ma trzy wzmianki spożywcze, okaz WA0000071035 i zgłoszoną sekwencję MK028896; tabela raportuje dopasowanie 99,70% do UDB000593. Nie wykonano nowej analizy DNA.
Sezon: Polski przewodnik CILP i atlas podają kwiecień–czerwiec; zakres miesięcy 4–6 przygotowano dla polskiego kontekstu. Gryc odnotowuje lokalnie maj–czerwiec. Zimowych hiszpańskich dat, norweskich odsetków i letnich górskich obserwacji czeskich nie przepisano na Polskę.
Ekologia: W Polsce opisywane są łąki, pastwiska, parki, zarośla, skraje i prześwietlenia lasów oraz gleby wapienne. Wyrastanie w kręgach lub grupach nie określa partnera mikoryzowego. Brak samodzielnego odczytu książek z ogólnej bibliografii atlasowej pozostaje jawnym końcem tej drogi cytowania.
[7] [4] [19] [6]Gleba — pomiar a preferencja
Lugo: Alonso 2016 zmierzył pH trzech stanowisk w Lugo: 7,2; 7,2; 7,0. Była to wierzchnia gleba do 10 cm, suszona na powietrzu i przesiana, pomiar 10 g w 25 ml wody destylowanej, miernik AD12. To wyniki konkretnych hiszpańskich stanowisk, nie zakres optymalny całego gatunku.
Bolu: Severoğlu 2013 podaje dla gleby przy badanych owocnikach pH5,87. Materiał z Turcji 2009, pomiar w wodzie, inne stanowisko i metoda. Obu wyników nie sprowadzono do jednego bezwarunkowego odczynu preferowanego przez gatunek.
Model: Obecne pole ilościowego pH ma zamknięte warunki PL/KCl. Nie zapisano Hiszpanii lub Turcji jako Polski ani pomiaru wodnego jako KCl. Dane i ich dokładne warunki zachowano do rozszerzenia modelu w kolejnym przebiegu.
[3] [18]Relacje z roślinami i pozostałe zastosowania
Kręgi i kontekst terenowy: Badano trzy czarcie kręgi w Montefiorino w Apeninach, w regionie Emilia-Romania we Włoszech, na wysokości około 800–900 m n.p.m. Skład roślinności oceniano w kwietniu i maju 2024 r. Tożsamość owocników potwierdzono morfologicznie i molekularnie.
Wniosek autorów: Autorzy badali trzy czarcie kręgi i Poa trivialis. Opisują kolonizację korzeni oraz ograniczenie wzrostu przy kontakcie z grzybnią, a wzrost pędów przy oddziaływaniu lotnych związków organicznych. To dwa różne warunki; nie zamieniono ich w jedną bezwarunkową cechę „pobudza wzrost” lub „mikoryzowy”.
Zastosowania i granice: Odnaleziono badania składu, struktur polisacharydów, ekstraktów, kultur, oddziaływań z roślinami i biomonitoringu oraz tradycyjne użycie ludowe. Nie potwierdzono w tym przebiegu wdrożonego zastosowania klinicznego, barwierskiego lub przemysłowego. Perspektywy przyszłej uprawy lub wykorzystania metabolitów nie są dowodem gotowego produktu. Kolejne nieodczytane źródła i odsyłacze zachowano w rejestrze.
[1] [20] [2] [18]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Materiał Calocybe gambosa w pracy Petrović i współautorów (2022) zebrano w Bežaniji koło Belgradu w Serbii. Jest to miejsce zbioru wykorzystanego w badaniu; nie określa całego zasięgu ani częstości występowania gatunku w Serbii.
[16]Ustalenia źródła: W pracy dotyczącej stanowiska Calocybe gambosa w Montefiorino, w prowincji Modena we Włoszech, wskazano wysokość około 800–900 m n.p.m. Okres marzec–czerwiec nazwano okresem owocnikowania przy obliczaniu charakterystyki klimatu stanowiska. Nie są to daty pojedynczych zbiorów ani ogólnowłoski kalendarz owocnikowania.
[1]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
Źródła
- Analysis of Plant–Fungus Interactions in Calocybe gambosa Fairy Rings
- Agelet A. & Vallès J. 2003. Studies on pharmaceutical ethnobotany in the region of Pallars (Pyrenees, Catalonia, Iberian Peninsula). Part III. Medicinal uses of non-vascular plants. Journal of Ethnopharmacology84:229–234. DOI 10.1016/S0378-8741(02)00320-3.
- Alonso Díaz, Julián 2016. Calocybe gambosa en el municipio de Lugo y características de las zonas de micetación. Tarrelos18:29–34. (także [21])
- Bielawska K. 2018. Bezpieczne grzybobranie. Jadalne gatunki grzybów i podobne do nich gatunki trujące. CILP, wydanieII rozszerzone, konsultacja A.Szczepkowski. ISBN978-83-65659-44-6.
- Gro Gulden 1998. Naturhistorisk museum, Oslo: Vårfagerhatt / St.George’s Mushroom. (także [24])
- Mirosław Gryc. Grzyby Puszczy Knyszyńskiej: Calocybe gambosa. (także [23])
- Kotowski M.A., Pietras M. & Łuczaj Ł.2019. Extreme levels of mycophilia documented in Mazovia, a region of Poland. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine15:12. DOI 10.1186/s13002-019-0291-6.
- D20141408.pdf (także [11])
- D20260258.pdf (także [12])
- José A. Muñoz 2026. Calocybe gambosa. Fichas Micológicas1011, ISSN2660-633X; aktualizacja15III 2026.
- Karel Tejkal & Vladimír Sojka. Myko.cz: Calocybe gambosa. (także [26])
- Pennisi L., Lepore A., Gagliano-Candela R., Santacroce L. & Charitos I.A. 2020. A Report on Mushrooms Poisonings in 2018 at the Apulian Regional Poison Center. OAMJMS8(E): 616–622. DOI 10.3889/oamjms.2020.4208.
- Petrović J., Fernandes Â., Stojković D., Soković M., Barros L., Ferreira I.C.F.R., Shekhar A. & Glamočlija J. 2022. A Step Forward Towards Exploring Nutritional and Biological Potential of Mushrooms: A Case Study of Calocybe gambosa (Fr.) Donk Wild Growing in Serbia. Polish Journal of Food and Nutrition Sciences72(1): 17–26. DOI 10.31883/pjfns/144836. (także [28])
- Radović J., Leković A., Damjanović A., Kopanja Đ., Dodevska M., Stanojković T., Marinković T., Jelić Č. & Kundaković-Vasović T. 2022. St. George’s mushroom, Calocybe gambosa (Fr.) Donk: A promising source of nutrients and biologically active compounds. Acta Alimentaria51(1): 134–144. DOI 10.1556/066.2021.00227. (także [29])
- Severoğlu Z., Sümer S., Yalçın B., Leblebici Z. & Aksoy A. 2013. Trace metal levels in edible wild fungi. Int.J.Environ.Sci.Technol.10:295–304. DOI 10.1007/s13762-012-0139-2.
- Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Calocybe gambosa. Publiczna wersja opisu.
- Codex W12: źródłowy zakres odczytu20X 2026; nie zastępuje oryginalnych prac.
- Marek Snowarski; grzyby.pl; gęśnica wiosenna
- Fredi Kasparek; Natur-in-NRW; Mairitterling/Maipilz
- NCBI Taxonomy; Calocybe gambosa; taxid 56469
- Vaz et al. 2011; Chemical composition of wild edible mushrooms...; DOI 10.1016/j.foodchem.2010.11.063