Атрутны
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.












Строчок вялікі — ранневясновы сумчаты грыб з масіўным бязформенным пладовым целам. Шапка хваліста-складкавая, мазгападобная, светла-вохрыстая ці жаўтлява-бурая. Ножка вельмі кароткая, тоўстая, часта амаль схаваная ў глебе альбо лясным подсціле. Мякаць далікатная, крохкая, са светлым адценнем і прыемным сырым водарам. Расце ў вільготных лясах каля гніючай драўніны бярозы і асіны.
Распазнаванне, асяроддзе пражывання і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка, ножка.
- Вышыня плодавага цела
- Вышыня плодавага цела: 28–200 mm.
- Шырыня плодавага цела
- Шырыня плодавага цела: 70–150 mm.
Шапка
- Форма капялюшыка
- Форма капялюшыка: няправільны.
Форма капялюшыка: спляшчаны (нязначна, часам).
Форма капялюшыка: лопасцевая.
Форма капялюшыка: яйкападобны (няроўны абрыс). - Рэльеф паверхні капялюшыка
- Рэльеф паверхні капялюшыка: гарбкаватая.
Рэльеф паверхні капялюшыка: жылкаватая.
Рэльеф паверхні капялюшыка: складкаватая. - Покрыва капялюшыка
- Покрыва капялюшыка: голая.
- Колер капялюшыка
- Колер капялюшыка: каштанавы.
Колер капялюшыка: вохрыста-карычневы.
Колер капялюшыка: аліўкава-жоўты.
у спелых пладовых цел: Колер капялюшыка: палевы.
у спелых пладовых цел: Колер капялюшыка: вохрысты.
у спелых пладовых цел: Колер капялюшыка: іржава-карычневы.
у маладых пладовых цел: Колер капялюшыка: мядовы.
у маладых пладовых цел: Колер капялюшыка: колеру слановай косці (на краі капялюшыка). - Злучэнне краю з ножкай
- Злучэнне краю з ножкай: Вольны ад ножкі.
- Вышыня капялюшыка
- Вышыня капялюшыка: 16–81 mm.
- Нутро галоўкі / шапачкі
- Нутро галоўкі / шапачкі: часткова запоўненая.
- Якасная даўжыня лопасцей галоўкі
- Якасная даўжыня лопасцей галоўкі: кароткі.
- Форма канцоў лопасцей галоўкі
- Форма канцоў лопасцей галоўкі: тупыя.
- Злучэнне галоўкі з ножкай
- Злучэнне галоўкі з ножкай: некалькі месцаў прымацавання.
- Шырыня галоўкі / шапачкі
- Шырыня галоўкі / шапачкі: 40–130 mm.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: складкаваты.
Ножка і аснова
- Колер ножкі
- Колер ножкі: колеру слановай косці.
Колер ножкі: жаўтаваты.
Колер ножкі: шэра-жоўты. - Рэльеф паверхні ножкі
- Рэльеф паверхні ножкі: баразнаваты.
- Унутраная будова ножкі
- Унутраная будова ножкі: пусты ўнутры.
- Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: 40–60 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: 30–50 mm.
- Пакрыццё ножкі галоўкай
- Пакрыццё ножкі галоўкай: амаль цалкам закрыты.
- Якасны дыяметр ножкі
- Якасны дыяметр ножкі: тоўсты.
- Якасная адносная даўжыня ножкі
- Якасная адносная даўжыня ножкі: кароткі.
- Каржакаватасць ножкі
- Каржакаватасць ножкі: крэпкі.
- Становішча ножкі адносна субстрату
- Становішча ножкі адносна субстрату: часткова заглыблены.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы.
Колер мякаці: шэра-жоўты. - Смак мякаці
- Смак мякаці: слабы.
- Устойлівасць мякаці да пералому або разрыву
- Устойлівасць мякаці да пералому або разрыву: крохкі.
- Тып кансістэнцыі мякаці
- Тып кансістэнцыі мякаці: воскападобны.
- Пах мякаці
- Пах мякаці: слабы.
Пах мякаці: прыемны (мякаць).
Пах мякаці: невыразны (мякаць). - Ацэнка прыемнасці смаку мякаці
- Ацэнка прыемнасці смаку мякаці: прыемны.
- Катэгорыя таўшчыні мякаці
- Катэгорыя таўшчыні мякаці: тонкі.
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: лісцевы лес.
Месцапражыванне: хвойны лес.
Месцапражыванне: змешаны лес.
Месцапражыванне: Лясная паляна. - Субстрат
- Субстрат: мёртвая драўніна.
Субстрат: закапаная драўніна.
Субстрат: глеба. - Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: паасобку.
Характар росту пладовых цел: рассеяныя групы. - Частата знаходак
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з сакавіка да мая.
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Ядомасць
- Атрутны
Права
- Ахова
- У Польшчы від не падлягае відавой ахове.
- Гандаль
- У Польшчы від не дапушчаны да гандлю або вытворчасці грыбной прадукцыі.
З чым можна паблытаць
FAQ
Ці змяшчае строчак вялікі гірамітрын?
Так, ён можа змяшчаць гірамітрын, хоць часта ў меншых канцэнтрацыях, чым звычайны строчак.
Як нейтралізаваць магчымыя таксіны ў строчку вялікім?
Патрабуецца шматразовае адварванне са зліваннем вады альбо працяглае сушэнне на працягу месяцаў.
Калі пачынаецца сезон строчка вялікага?
Пладаносіць ранняй вясной, адразу пасля раставання снегу, з красавіка да канца мая.
Каля якіх дрэў расце гэты від?
Аддае перавагу лісцевым лясам з бярозай, асінай, але сустракаецца і ў змяшаных хвойніках.
Які субстрат неабходны для росту строчка вялікага?
Глеба, багатая на гнілую драўніну, старыя пні, карані і лясны прэлы подсціл.
Які смак мае гэты грыб пасля апрацоўкі?
Ён мае прыемны насычаны смак і вельмі далікатую, мяккую структуру мякаці.
Ці дазволены гэты від да ўжывання ў Заходняй Еўропе?
У многіх краінах Заходняй Еўропы ён лічыцца атрутным і забаронены да продажу.
Ці можна выкарыстоўваць строчак для афарбоўкі тканіны?
Так, адвар пладовых цел афарбоўвае воўну і лён у цёплыя карычневыя і вохрыстыя тоны.
Чаму строчак вялікі мае мазгападобную форму?
Складкавая структура павялічвае паверхню спараноснага пласта для рассейвання спор.
Ці можна есці строчак вялікі ў сырым выглядзе?
Катэгарычна не, у сырым выглядзе ён вельмі небяспечны і выклікае цяжкае атручэнне.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Obowiązująca nazwa krajowa
- piestrzenica olbrzymia
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Maublancomyces gigas
- Inne nazwy krajowe
- piestrzenicha olbrzymia, babie uszy
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: белы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны. Форма споры: верацёнападобны (амаль). Форма споры: эліпсоідны.
- Паверхня споры
- Паверхня споры: арнаментаваны. Паверхня споры: арнаментаваны.
- Памеры споры
- Даўжыня 25–34,5 µm, шырыня 11,5–14 µm.
- Памеры споры
- Даўжыня 18–24 µm, шырыня 8–10 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Экалогія і распаўсюджанне
- Урадлівасць глебы
- Урадлівасць глебы: урадлівая.
- Вільготнасць глебы
- Вільготнасць глебы: Вільготная.
- Змест гумусу
- Змест гумусу: багатая на перагной.
- Лісцевыя дрэвы ў наваколлі
- Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: бяроза.
Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: Populus tremula.
Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: ліпа.
Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: граб.
Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: дуб.
Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: бук.
Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: Carpinus betulus і Fraxinus excelsior. - Хвойныя дрэвы ў наваколлі
- Хвойныя дрэвы ў наваколлі: елка.
Хвойныя дрэвы ў наваколлі: Picea abies.
Хвойныя дрэвы ў наваколлі: Abies alba.
Хвойныя дрэвы ў наваколлі: лістоўніца.
Хвойныя дрэвы ў наваколлі: Pinus sylvestris. - Кусты ў наваколлі
- Кусты ў наваколлі: Corylus avellana, Sambucus nigra, Acer platanoides, Prunus avium, Fraxinus excelsior і Euonymus europaeus.
- Расліны травянога яруса паблізу
- Расліны травянога яруса паблізу: Acer platanoides, Sambucus nigra, Rubus plicatus, Rubus idaeus, Impatiens parviflora, Urtica dioica, Mycelis muralis, Stachys sylvatica, Alliaria petiolata, Dactylis glomerata, Chelidonium majus, Geum urbanum, Geranium robertianum, Adoxa moschatellina, Torilis japonica, Poa nemoralis, Anemone nemorosa, Aegopodium podagraria, Ranunculus acris, Veronica chamaedrys, Deschampsia caespitosa, Brachypodium sylvaticum, Convolvulus arvensis, Oxalis acetosella і Scrophularia nodosa.
- Тып жыўлення
- Тып жыўлення: сапратрофны.
- Вышынныя паясы
- Геахімічны характар геалагічнага субстрату
- Геахімічны характар геалагічнага субстрату: кіслы.
Геахімічны характар геалагічнага субстрату: шчолачны.
Некулінарнае прымяненне
Строчак вялікі мае гістарычнае прымяненне ў народных промыслах як сыравіна для атрымання натуральных фарбавальнікаў. Пры выварванні пладовых цел з рознымі мінеральнымі солямі і квасцамі атрымліваюць цёплыя адценні карычневага, аліўкава-вохрыстага і хакі колераў, якія выкарыстоўваліся для афарбоўвання воўны, льнянога палатна і драўляных вырабаў.
У даўнія часы высушаныя і расцёртыя ў парашок строчкі выкарыстоўваліся ў якасці прыроднага інсектыцыднага сродку для адпужвання молі ад ваўнянога адзення і футра пры сезонным захоўванні. Таксама ў некаторых рэгіёнах губчатая маса пладовага цела прымянялася як вільгацеўтрымлівальны кампанент пры вырабе хатніх прылад для догляду за скураным абуткам і конскай збруяй дзякуючы яе мяккасці і здольнасці раўнамерна аддаваць вадкасць.
Гісторыя і культура
Строчак вялікі займае адметнае месца ў традыцыйным календары збіральніцтва лясных рэгіёнаў Еўропы як адзін з першых свежых дароў прыроды пасля доўгай зімы. Яго з'яўленне супадала з пачаткам веснавога адраджэння лесу і ў сялянскай традыцыі сімвалізавала канчатковы адыход халадоў. У дарэвалюцыйнай літаратуры і старых гаспадарчых дапаможніках ён нярэдка згадваўся пад назвамі «смаржок» альбо «веснавы губаты грыб», што часта прыводзіла да блытаніны паміж сапраўднымі смаржкамі і строчкамі.
У скандынаўскай і славянскай культурах веды пра падрыхтоўку гэтых грыбоў перадаваліся з пакалення ў пакаленне як важны элемент выжывання і харчовай культуры ў перыяд веснавой нястачы харчу. Асаблівая форма шапкі з яе звілінамі параўноўвалася ў народнай творчасці з мазгамі, што спарадзіла разнастайныя прымаўкі пра грыбную мудрасць лесу. Адначасова з гэтым існавала і насцярожанае стаўленне да яго, зафіксаванае ў фальклорных папярэджаннях пра небяспеку веснавога «чарадзейнага» дурману.
Ядомасць і бяспека
Пытанне бяспекі спажывання строчка вялікага застаецца супярэчлівым з-за рызыкі ўтрымання гірамітрыну — небяспечнага таксіну, які выклікае цяжкае паражэнне печані і нервовай сістэмы. У параўнанні з іншымі прадстаўнікамі роду колькасць таксіну ў гэтым відзе часта істотна меншая ці мінімальная, аднак яна моцна вагаецца ў залежнасці ад рэгіёна, тэмпературы паветра і канкрэтных умоў росту. Таму грыб патрабуе абавязковай дбайнай апрацоўкі: доўгага адварвання ў вялікай колькасці вады з наступным дбайным прамываннем і зліваннем адвару, альбо працяглага сушэння на адкрытым паветры на працягу некалькіх месяцаў.
Смакавыя якасці правільна падрыхтаванага грыба лічацца вельмі высокімі дзякуючы пяшчотнай мякаці і глыбокаму прыемнаму паху. Ва Усходняй Еўропе і Скандынавіі існуе даўняя традыцыя спажывання гэтага віду пасля выварвання альбо сушкі. У той жа час у шэрагу краін Заходняй Еўропы строчкі цалкам забароненыя да ўжывання і гандлю з-за непрадказальнасці таксічнасці асобных папуляцый і рызыкі недастатковай тэрмічнай нейтралізацыі гірамітрыну.
Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне
Строчок вялікі з'яўляецца тыповым прадстаўніком веснавой мікабіёты ўмеранага і барэальнага паясоў Еўразіі. Грыб прымеркаваны да лісцевых і мяшаных лясоў з прысутнасцю бярозы, асіны, алешыны, а таксама радзей сустракаецца ў хваёвых і яловых лясах з дамешкам лісцевых парод. Галоўным субстратам для яго развіцця служаць глебы, багатыя на драўняныя рэшткі, паўраскладзеныя пні, карані і пагружаная ў зямлю гнілая драўніна лісцевых дрэў, асабліва бярозавы валежнік.
Сезон пладанашэння пачынаецца вельмі рана — з сярэдзіны або канца красавіка, непасрэдна пасля раставання снегу, і цягнецца да канца мая альбо першых дзён чэрвеня. Тэмпы і тэрміны развіцця істотна залежаць ад рэгіянальнага клімату і характару вясны: у цёплыя гады першыя асобнікі з'яўляюцца ўжо на пачатку красавіка, тады як у паўночных раёнах тайгі ці ў горных масівах актыўны рост прыпадае на канец мая. Грыб аддае перавагу добра прагрэтым сонцам узлескам, высечкам, лясным прагалам і абочынам старых лясных дарог, дзе дастатковая колькасць вільгаці спалучаецца з вясновым цяплом.
Крыніцы
- příroda Vysočiny, Gyromitra gigas (Krombh.) Cooke – ucháč obrovský v Kraji Vysočina
- retained-915083ea745adef0
- Carbone 2018 — polski opis materiału i metod oraz źródłowe wyniki G.gigas
- Ekologia.pl — Piestrzenica olbrzymia, atlas internetowy
- Golis i Konatowska 2013 — stanowisko G.gigas w Parku Krajobrazowym Promno, druk142–145
- Karg i Kujawa 2011 — stanowisko G.gigas w Lesie Rąbiń, druk108–109
- Lasy Państwowe 2019 — Nietypowy grzyb znaleziony w bieszczadzkich lasach
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Атрутны — źródło oznaczenia
Dirks i in.2023 — Not all bad: rozkład gyromitryny i metoda UHPLC · Dirks2023, tabela2 і дыскусія PDF9–13: Toxic для еўрапейскага G.gigas, ацэнка аўтара заснавана на старэйшай літаратуры. Не з'яўляецца вынікам уласнага станоўчага testu2023 гэтай разнавіднасці віду. Badanie2024 дае чатыры вынікі невыяўлення і не вызначае бяспекі спажывання.
Lasy Państwowe2019 — Nietypowy grzyb znaleziony w bieszczadzkich lasach · Інфармацыя LP2019: не рэкамендуе спажывання, разглядае гірамітрын і рызыку памылкі. Другасная ацэнка, а не аналітычнае вызначэнне.
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Maublancomyces gigas
Навуковыя назвы і таксанамія
Страчок гіганцкі належыць да сямейства дысцынавых (Discinaceae). У філагеномнай рэвізіі Дзіркса і суаўтараў ад 2025 года еўрапейскі таксон быў класіфікаваны як Maublancomyces gigas (Krombh.) Herter, 1950. Даследчыкі падзялілі сямейства Discinaceae на дзесяць родаў, прыняўшы назву Maublancomyces як найбольш раннюю даступную для групы, тыпавым відам якой з'яўляецца менавіта M. gigas. Пад гэтай назвай таксон фігуруе таксама ў сістэме NCBI Taxonomy.
Навуковыя назвы і таксанамія
Наменклатурныя падыходы ў мікалагічных базах застаюцца супярэчлівымі. У Index Fungorum у якасці пераважнай назвы пададзена Discina gigas (Krombh.) Eckblad, 1968, тады як у спісе Species Fungorum камбінацыя Maublancomyces gigas прызнана яе сінонімам. Гэта розныя сістэматычныя інтэрпрэтацыі таго ж еўрапейскага грыба, а не асобныя таксоны, якія адрозніваюцца афарбоўкай ці памерамі. База NCBI Taxonomy упарадкоўвае секвенсныя даныя і не з'яўляецца вырашальным таксанамічным аўтарытэтам.
Навуковыя назвы і таксанамія
Базанімам віду з'яўляецца апісаны ў 1834 годзе Helvella gigas Krombh. У літаратуры сустракаюцца таксама камбінацыі Gyromitra gigas, Discina gigas, Neogyromitra gigas і Mitrophora gigas. У выпадку назвы Gyromitra gigas аўтарства камбінацыі часам падаецца па-рознаму: Index Fungorum паказвае (Krombh.) Quél., 1873, у сваю чаргу NCBI падае (Krombh.) Cooke, 1878.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Europejskie G.gigas sensu stricto, epityp TUR-A208088 z2018, w ujęciu rodzaju Maublancomyces przyjętym w2025. Rozdzielenie kompleksu w2022 wymaga odrębności G.ussuriensis, G.americanigigas, G.montana i G.ticiniana. Dawne szerokie użycia nazwy w Ameryce oraz nierozpoznane kliniczne próbki nie otrzymują wstecznego współczesnego oznaczenia. Rozbieżności preferencji rejestrów i autorstwa historycznych kombinacji zachowane.
[16] [12] [10] [14] [26] [18] [20] [21] [31]
Экалогія і распаўсюджанне
- Частата знаходак
- Еўрапейскія зборы, апісаныя ў працы Карбонэ і інш. (2018): Частата знаходак: не вельмі часты. [15]
Лабараторная дыягностыка
Dane ustrukturyzowane
Сумкі
- Колькасць спор у сумцы
- Колькасць спор у сумцы: 8. [15]
- Паходжанне асновы сумкі
- Паходжанне асновы сумкі: Утвараецца з кручкоў. [15]
- Спосаб адкрывання сумкі
- Спосаб адкрывання сумкі: адкрываецца вечкам. [15]
- Агульная даўжыня сумкі
- Агульная даўжыня сумкі: 290–330 µm. [15]
- Наяўнасць сумак
- Наяўнасць сумак: наяўны. [15]
- Форма сумкі
- Форма сумкі: цыліндрычны. [15]
- Шырыня сумкі
- Шырыня сумкі: 19–21 µm. [15]
Астатнія лабараторныя прыкметы
- Дыяметр клетак эксцыпулума
- Дыяметр клетак эксцыпулума: да 35 µm. [15]
- Перагародкі гіфаў эксцыпулума
- Перагародкі гіфаў эксцыпулума: з перагародкамі. [15]
- Форма гіфаў эксцыпулума
- Форма гіфаў эксцыпулума: цыліндрычны. [15]
Форма гіфаў эксцыпулума: цыліндрычны або булавападобны. [15] - Якасная таўшчыня сценак гіфаў эксцыпулума
- Якасная таўшчыня сценак гіфаў эксцыпулума: танкасценны. [15]
Якасная таўшчыня сценак гіфаў эксцыпулума: таўстасценны. [15] - Таўшчыня сценкі гіфы эксцыпулума
- Таўшчыня сценкі гіфы эксцыпулума: 0,8 µm (сярэдняе значэнне). [15]
- Шырыня гіфаў эксцыпулума
- Шырыня гіфаў эксцыпулума: 7–25 µm. [15]
- Аптычны выгляд элементаў эксцыпулума
- Аптычны выгляд элементаў эксцыпулума: гіялінавы. [15]
Аптычны выгляд элементаў эксцыпулума: гіялінавы. [15]
Аптычны выгляд элементаў эксцыпулума: гіялінавы. [15] - Будова эксцыпулума
- Будова эксцыпулума: textura intricata. [15]
Будова эксцыпулума: textura globulosa. [15]
Будова эксцыпулума: textura angularis. [15]
Будова эксцыпулума: textura globulosa (амаль). [15] - Мікраскапічная афарбоўка парафізы
- Мікраскапічная афарбоўка парафізы: карычневы. [15]
- Размяшчэнне пігменту ў парафізах
- Размяшчэнне пігменту ў парафізах: верхняя частка парафізы. [15]
- Наяўнасць пігменту ў парафізах
- Наяўнасць пігменту ў парафізах: наяўны. [15]
- Перагародкі парафізы
- Перагародкі парафізы: з перагародкамі. [15]
- Форма парафізы
- Форма парафізы: цыліндрычны. [15]
- Уздуцце парафізы
- Уздуцце парафізы: патоўшчаная. [15]
- Шырыня парафізы
- Шырыня парафізы: да 11 µm. [15]
Паслядоўнасці ДНК
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938664; LK95.04.08
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; LSU nrDNA; MH938310; LK95.04.08
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938665; LY NV2007.04.20
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; LSU nrDNA; MH938311; LY NV2007.04.20
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938663; TUR-A208088
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; LSU nrDNA; MH938309; TUR-A208088
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938666; TUR-A208089
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938667; TUR-A208091
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; LSU nrDNA; MH938312; TUR-A208091
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938668; TUR-A208092
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; LSU nrDNA; MH938313; TUR-A208092
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; ITS; MH938669; TUR-A208093
- Паслядоўнасць
Gyromitra gigas; LSU nrDNA; MH938314; TUR-A208093
Споры
- Наяўнасць палярных вырастаў аскаспоры
- Наяўнасць палярных вырастаў аскаспоры: наяўны. [15]
- Распаўсюджванне палярных вырастаў па сценцы аскаспоры
- Распаўсюджванне палярных вырастаў па сценцы аскаспоры: не спускаюцца па сценцы. [15]
- Вышыня палярных вырастаў аскаспоры
- Вышыня палярных вырастаў аскаспоры: да 2,5 µm. [15]
- Размяшчэнне палярных вырастаў аскаспоры
- Размяшчэнне палярных вырастаў аскаспоры: двухполюсныя. [15]
- Форма палярных вырастаў аскаспоры
- Форма палярных вырастаў аскаспоры: тупы. [15]
Форма палярных вырастаў аскаспоры: усечаны. [15] - Колер спор пад мікраскопам
- Колер спор пад мікраскопам: гіялінавы. [4]
- Наяўнасць ліпідных цельцаў
- Наяўнасць ліпідных цельцаў: наяўны. [15]
- Размяшчэнне ліпідных цельцаў
- Размяшчэнне ліпідных цельцаў: цэнтральны і на полюсах. [15]
- Колькасць ліпідных кропель у споры
- Колькасць ліпідных кропель у споры: 3. [15]
- Дыяметр ліпідных кропель
- Дыяметр ліпідных кропель: да 3 µm (кропля каля полюса). [15]
Дыяметр ліпідных кропель: 9–10 µm (кропля ў цэнтры). [15] - Форма арнаментацыі споры
- Форма арнаментацыі споры: рабрыстая. [15]
Форма арнаментацыі споры: бародаўчатая. [4]
Форма арнаментацыі споры: рабрыстая. [25] - Злучэнне элементаў арнаментацыі
- Злучэнне элементаў арнаментацыі: няпоўная сетачка. [15]
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры: 2,1–2,75. [15]
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны. [15]
Форма споры: верацёнападобны (амаль). [15]
Форма споры: эліпсоідны. [4] - Паверхня споры
- Паверхня споры: арнаментаваны. [15]
Паверхня споры: арнаментаваны. [4]
Паверхня споры: арнаментаваны. [25] - Сіметрыя споры
- Сіметрыя споры: нераўнабаковы ў профілі. [15]
- Таўшчыня сценкі споры
- Таўшчыня сценкі споры: да 1 µm. [15]
Матэрыял і метады даследаванняў
Даследаванне складу і актыўнасці — матэрыял і абмежаванні
Матэрыял: Гістарычныя тры еўрапейскія ўзоры, вызначаныя як G. gigas, Viernstein/Jurenitsch/Kubelka 1980, прачытаныя выключна праз дыскусію Дзіркса 2023. Два дадатныя вынікі 0,05 і 0,74 мг/кг свежага матэрыялу; газавая храматаграфія паводле цытуючага аўтара. Нумароў узораў, ДНК і поўнага арыгінала не атрымана.
Ахоп прачытання: Фрагменты крыніц.
Прачытаны фрагмент крыніцы; поўны тэкст і метады не былі правераныя.
Абмежаванні: Вторычнае прачытанне старэйшых вынікаў; першасная праца 1980 не прачытаная. Гістарычнае вызначэнне без рэтраспектыўнага пацвярджэння ідэнтычнасці ДНК. Два асобныя паведамленыя вынікі, без канверсіі на сухую масу і без вывядзення сучаснага дыяпазону віду. Трэці гістарычны вынік невыяўлення не з'яўляецца нулявой канцэнтрацыяй; вынікі не выконваліся паўторна аўтарамі 2023.
Даследаванне складу і актыўнасці — матэрыял і абмежаванні
Матэрыял: Чатыры высушаныя ўзоры G. gigas з Германіі/Баварыі: MICH345132 (ITS PP188425, LSU PP188416), MICH345140 (ITS PP188427, LSU PP188418), MICH345141 (ITS PP188428, LSU PP188419), MICH345151 (ITS PP188429, LSU PP188420). Вызначэнне гірамітрыну qTOF LC/MS; табліца 1 і §2–3 Lagrange 2024.
Ахоп прачытання: Поўны тэкст.
Абмежаванні: Ні ў адным з чатырох узораў злучэнне не выяўлена; ім не прыпісана нулявая канцэнтрацыя. У прачытаным выніку не пазначаны лікавы LOD, які не пераносіўся з іншай працы. Гэта не гарантыя адсутнасці ва ўсім відзе, не польская проба і не вынік бяспекі спажывання.
Archiwalny opis siedliska
W środkowoeuropejskich lasach owocnikom towarzyszą najczęściej brzozy, osiki, świerki, lipy, graby oraz dęby.
W skali europejskiej piestrzenica olbrzymia jest grzybem spotykanym niezbyt często, choć w sprzyjających sezonach potrafi pojawiać się lokalnie w dużej liczbie owocników.
- Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня споры
- 18–24 µm [9]
Materiał badania: Materiał świeży i suszony europejskiego Gyromitra gigas sensu stricto z opracowania Carbone i in.(2018). Opis zbiorczy; epityp TUR-A208088, Těptín w Czechach,27.04.2018, ITS MH938663 i LSU MH938309. Podsumowania nie przypisano w całości jednemu okazowi ani Polsce. 27–32 µm (skrajnie 25–34,5 µm) [15] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Шырыня споры
- Materiał badania: Materiał świeży i suszony europejskiego Gyromitra gigas sensu stricto z opracowania Carbone i in.(2018). Opis zbiorczy; epityp TUR-A208088, Těptín w Czechach,27.04.2018, ITS MH938663 i LSU MH938309. Podsumowania nie przypisano w całości jednemu okazowi ani Polsce. 12–13 µm (skrajnie 11,5–14 µm) [15]
8–10 µm [9]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał świeży i suszony europejskiego Gyromitra gigas sensu stricto z opracowania Carbone i in.(2018). Opis zbiorczy; epityp TUR-A208088, Těptín w Czechach,27.04.2018, ITS MH938663 i LSU MH938309. Podsumowania nie przypisano w całości jednemu okazowi ani Polsce.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: woda. Opis metody w źródle: Carbone2018, druk188/PDF2: mikroskopia świetlna OlympusCX31 i CX41, obiektywy10×,40×,60× i100× immersyjny. Preparaty w wodzie do pomiarów i pigmentacji. W pracy używano także odczynnika Melzera, błękitu bawełnianego, czerwieni Kongo i5%KOH; bez dopisywania konkretnego niepodanego odczynnika do pojedynczej obserwacji.
Średnica komórek ekscypulum — zapis źródłowy: „hyaline cells up to35µm in diameter; no lower bound” [15]
Przegrody strzępek ekscypulum — zapis źródłowy: „medullary hyphae septate” [15]
Kształt strzępek ekscypulum — zapis źródłowy: „hyaline cylindrical septate hyphae” [15]
Kształt strzępek ekscypulum — zapis źródłowy: „external hyphae cylindrical to clavate; alternatives, no combined shape inferred” [15]
Jakościowa grubość ścian strzępek ekscypulum — zapis źródłowy: „external hyphae thin-walled; not the medullary mean wall value” [15]
Jakościowa grubość ścian strzępek ekscypulum — zapis źródłowy: „Carbone2018, druk192/PDF6: excipulum_hypha_wall_class” [15]
Grubość ściany strzępki ekscypulum — zapis źródłowy: „Medullary excipulum: av.0.8µm thick-walled; średnia0,8µm, nie zakres ani ściana zarodnika.” [15]
Szerokość strzępek ekscypulum — zapis źródłowy: „medullary hyphae7–12µm broad, sometimes inflated up to25µm” [15]
Wygląd optyczny elementów ekscypulum — zapis źródłowy: „hyaline source-described elements” [15]
Budowa ekscypulum — zapis źródłowy: „Medullary excipulum of textura intricata” [15]
Budowa ekscypulum — zapis źródłowy: „Ectal excipulum of a textura globulosa to subglobulosa/angularis” [15]
Budowa ekscypulum — zapis źródłowy: „Carbone2018, druk192/PDF6: excipulum_structure” [15]
Barwa mikroskopowa wstawki — zapis źródłowy: „brown pigment in upper part; not whole-cell brown or chemical response” [15]
Położenie pigmentu we wstawkach — zapis źródłowy: „brown pigment in the upper part of the paraphysis” [15]
Obecność pigmentu we wstawkach — zapis źródłowy: „paraphyses containing brown pigment in the upper part” [15]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „wall up to0.8–1µm; only upper ceiling1 encoded, literal upper band retained” [15]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał świeży i suszony europejskiego Gyromitra gigas sensu stricto z opracowania Carbone i in.(2018). Opis zbiorczy; epityp TUR-A208088, Těptín w Czechach,27.04.2018, ITS MH938663 i LSU MH938309. Podsumowania nie przypisano w całości jednemu okazowi ani Polsce.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: woda. Opis metody w źródle: Carbone2018, druk188/PDF2: mikroskopia świetlna OlympusCX31 i CX41, obiektywy10×,40×,60× i100× immersyjny. Preparaty w wodzie do pomiarów i pigmentacji. W pracy używano także odczynnika Melzera, błękitu bawełnianego, czerwieni Kongo i5%KOH; bez dopisywania konkretnego niepodanego odczynnika do pojedynczej obserwacji.
Przegrody wstawki; Kształt wstawki; Szerokość wstawki — zapis źródłowy: „Wstawki cylindryczne, z przegrodami; szczyt do 11 µm szerokości, z brązowym pigmentem.” [15]
Nabrzmienie wstawki — zapis źródłowy: „Carbone2018, druk192/PDF6: paraphyses enlarged at the top. Nabrzmienie szczytu osobno od cylindrycznego kształtu wstawki, bez dopisania stopnia lub maczugowatości.” [15]
Obecność polarnych wyrostków askospory; Zasięg polarnych wyrostków na ścianie askospory; Wysokość polarnych wyrostków askospory; Położenie polarnych wyrostków askospory; Kształt polarnych wyrostków askospory — zapis źródłowy: „Na obu biegunach tępe, czasem ścięte, niezbiegające apikule, do 2,5 µm wysokości. Nie zastąpiono pojęcia niezbiegające pojęciem zlania wypustek.” [15]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Carbone et al. 2018: (25–)27–32(–34,5) × (11,5–)12–13(–14) µm; najczęściej 27–30 × 12–13 µm; n>50 w opisie. Metodyka co najmniej 25–30 wolnych dojrzałych zarodników/kolekcję.” [15]
Forma ornamentacji zarodnika; Połączenie elementów ornamentacji; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Niskie grzbiety tworzące przeważnie niepełną siateczkę; widoczne także bez błękitu bawełnianego przy obiektywie immersyjnym 100× (nie całkowite powiększenie 100×).” [15]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Iloraz długości i szerokości Q: (2,1–)2,2–2,5(–2,75); osobny pomiar, nie nowy opis tej samej długości.” [15]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Elipsoidalne do prawie wrzecionowatych, czasem nierównoboczne.” [15]
Symetria zarodnika — zapis źródłowy: „Carbone2018, druk192/PDF6: sometimes inequilateral. Zmienność jawnie źródłowa, bez dopisania częstości liczbowej lub równoboczności pozostałych zarodników.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Gyromitra gigas sensu stricto Carbone et al.2018", {}, null, null]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Hialinowe zarodniki.” [4]
Metody i zapisy źródłowe — M.Snowarski GRej Gyromitra gigas
Metody i zapisy źródłowe — Materiał świeży i suszony europejskiego Gyromitra gigas sensu stricto z opracowania Carbone i in.(2018). Opis zbiorczy; epityp TUR-A208088, Těptín w Czechach,27.04.2018, ITS MH938663 i LSU MH938309. Podsumowania nie przypisano w całości jednemu okazowi ani Polsce.
Identyfikacja kropli: lipidowa (potwierdzona).
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: woda. Opis metody w źródle: Carbone2018, druk188/PDF2: mikroskopia świetlna OlympusCX31 i CX41, obiektywy10×,40×,60× i100× immersyjny. Preparaty w wodzie do pomiarów i pigmentacji. W pracy używano także odczynnika Melzera, błękitu bawełnianego, czerwieni Kongo i5%KOH; bez dopisywania konkretnego niepodanego odczynnika do pojedynczej obserwacji.
Rozmieszczenie ciał lipidowych — zapis źródłowy: „one large central oil drop and two small polar oil drops, one at each pole — współwystępowanie w tej samej askosporze, Carbone2018 druk192/PDF6.” [15]
Liczba kropli lipidowych w zarodniku — zapis źródłowy: „one central plus two polar oil drops:1+2=3 per ascospore; not sample N” [15]
Średnica kropli lipidowych — zapis źródłowy: „large central oil drop9–10µm” [15]
Średnica kropli lipidowych — zapis źródłowy: „two small polar oil drops, up to3µm; no lower bound given” [15]
Obecność ciał lipidowych — zapis źródłowy: „one large central oil drop and two small polar oil drops” [15]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Gyromitra gigas sensu grzyby.pl", {}, null, null]
Metody i zapisy źródłowe — Historycznie oznaczony G.gigas, Lohja/Torhola, Finlandia,6.06.1972, H.Harmaja, zielnik H. Wysuszony na powietrzu fragment hymenium; nie materiał polski i nie rozpoznanie molekularne.
Metoda źródłowa. Technika: skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM). Opis metody w źródle: Skaningowa mikroskopia elektronowa JSM-U3, fragment hymenium wysuszony na powietrzu i pokryty złotem. Rycina9: G.gigas przy3900×. Bez dopisania niepodanego wymiaru ornamentacji.
Forma ornamentacji zarodnika; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „SEM: raised ridges, frequently in G.gigas tending to form an indistinct reticulate pattern; własny fiński okaz, druk6 i9.” [25]
Назвы і межы віду
Польская назва: Асноўнай назвай застаецца piestrzenica olbrzymia, якая выкарыстоўваецца ў польскіх апісаннях месцазнаходжанняў і атласе Снаварскага. Piestrzenicha olbrzymia і babie uszy маюць пацвярджэнне ў незалежным інтэрнэт-атласе; гэта дакументацыя народных назваў без доказаў іх выключнасці для аднаго віду. Непацверджаная больш ранняя piestrzenica wielka застаецца нявырашанай.
Навуковая назва: Прынятая філагеномная трактоўка Дзіркса і інш. (2025) абгрунтоўвае назву Maublancomyces gigas і прыярытэт родавай назвы Hertera з 1950 г. Гэтая камбінацыя была створана не толькі ў 2025 г. Discina gigas з'яўляецца больш ранняй камбінацыяй для таго ж тыпу і застаецца пераважнай назвай у частцы рэестраў; разыходжанні рэестраў не схаваныя.
Гістарычныя вызначэнні: Вынікі для паўночнаамерыканскіх грыбоў, якія раней называліся G. gigas, не пераносіліся аўтаматычна на еўрапейскі від. Мілер і інш. (2022) на аснове ITS і LSU раздзяляюць G. gigas s.s., G. ussuriensis і новы G. americanigigas. Больш даўняя сінанімізацыя G. ussuriensis у працы 2018 такім чынам не з'яўляецца безумоўна актуальным аб'яднаннем відаў.
Матэрыял і метады мікраскапічнага апісання
Матэрыял: Апісанне Carbone і інш. (2018) ахоплівае свежы і высушаны матэрыял з еўрапейскіх калекцый. Эпітып TUR-A208088 паходзіць з Цяпціна (Těptín) у Чэхіі, ад 27 красавіка 2018 г.; яму адпавядаюць паслядоўнасці ITS MH938663 і LSU MH938309. Зводнае апісанне не прыпісвалася цалкам гэтаму аднаму ўзору. Профіль карткі для Польшчы не азначае польскага паходжання гэтага матэрыялу.
Назіранне: Выкарыстоўваліся светлавыя мікраскопы OlympusCX31 і CX41, а таксама аб'ектывы 10 × ,40 × ,60 × і 100 × з імерсіяй. Вымярэнні і пігментацыю назіралі ў вадзе; у працы таксама ўжываліся рэактыў Мельцэра, баваўняны сіні, конга чырвоны і 5% KOH. Да выніку не дапісвалі рэактыў, які аўтар не прыпісаў яму адназначна, і мікраскапічнае выкарыстанне KOH не ператваралі ў макраскапічны каляровы тэст.
Вымярэнні спор: Метады патрабуюць як мінімум 25–30 натуральна вызваленых спор з кожнай спелай калекцыі. Апісанне віду прыводзіць n > 50 і звычайныя памеры 27–32 × 12–13 мкм з крайнімі значэннямі 25–34,5 × 11,5–14 мкм; Q звычайна 2,2–2,5, у крайніх выпадках 2,1–2,75. Межы кожнай восі захаваныя, без вылічэння Q з незалежных краёў. Найбольш часты дыяпазон 27–30 × 12–13 мкм застаецца дадатковай крынічнай інфармацыяй.
Атласнае разыходжанне: Снаварскі прыводзіць 18–24 × 8–10 мкм. Гэта асобнае атласнае апісанне, без задакументаванай у прачытаным артыкуле колькасці, спеласці і методыкі вымярэння. Яго не лічылі другой спробай таго ж даследавання і не прыпісвалі розніцу канкрэтнай прычыне. Першапачатковае апісанне 2018 і больш старыя атласныя значэнні захоўваюць асобныя крыніцы і кантэксты.
Падзел прыкмет: Крынічнае subfusoid запісана як верацёнападобная форма з асобным указаннем набліжэння. Часам няроўнабаковы профіль і пашырэнне верхавіны парафізы з'яўляюцца асобнымі назіраннямі. Прыведзеная сярэдняя таўшчыня сценкі гіф сэрцавіны 0,8 мкм не з'яўляецца таўшчынёй сценкі споры або дыяпазонам min–max. Для падоўжаных клетак вонкавага пласта запіс да 40 × 55 мкм не называе восей; ім адвольна не надаваліся пазнакі даўжыні і шырыні.
Ліпідныя целы: У той самай аскаспоры прысутнічае адна вялікая цэнтральная ліпідная кропля і дзве меншыя кроплі каля палюсоў. Колькасць кропель складае 3; дыяметр цэнтральнай кроплі — 9–10 мкм, а палярных — да 3 мкм. Запіс размяшчэння паказвае на сумесную прысутнасць у адной споры.
Польшча: аснова прававога выніку
Ахова: У дзеючай пастанове ад 2014 г. няма страчка вялікага пад яго польскай назвай і праверанымі навуковымі назвамі. Згаданыя Gyromitra ambigua і G. fastigiata датычацца іншых відаў. Morchella gigas — гэта назва пры смаржку напаўвольным, а не Gyromitra gigas. Чырвоны спіс і прапанова LC не з'яўляюцца пералікам прававой аховы.
Гандаль: Правераны дадатак 1 адзінага тэксту, абвешчанага 3 сакавіка 2026 г., пазіцыі 1–72. Ён не ахоплівае даследаваны таксон ці сукупна яго род. Вынік датычыцца польскага допуску да абароту і перапрацоўкі; ён не вырашае ўсіх мясцовых забарон на збор.
Першаснае даследаванне SEM спор з 1976 года
Матэрыял і метад: Harmaja даследаваў у SEM матэрыял шасці экзэмпляраў пяці відаў. G. gigas прадстаўляў экзэмпляр з Torhola у ваколіцах Lohja у Фінляндыі, сабраны 6 чэрвеня 1972 г. аўтарам і які захоўваецца ў гербарыі H. Высушаны на паветры фрагмент гіменія пакрылі золатам і назіралі ў мікраскоп JSM-U3 у Хельсінкі. Гістарычнае вызначэнне не верыфікавалася ў гэтай працы паслядоўнасцямі ДНК; гэта не польскі матэрыял.
Вынік і ахоп: Споры даследаванага G. gigas мелі арнаментаваную паверхню з прыўзнятымі рэбрамі, якія часта ўтваралі невыразную сеткаватую структуру. Рысунак 9 паказвае гэты экзэмпляр пры павелічэнні 3900×. Гэта назіранні ў сканавальным электронным мікраскопе. Вынік застаецца ў Badacz і не замяняе апісання паверхні, бачнай у светлавым мікраскопе; з выявы не выводзілася не пазначаная лікава вышыня арнаментацыі.
Мяжа інтэрпрэтацыі: Невыразная тэндэнцыя да сеткаватасці не вырашае, ці замыкаюць элементы арнаментацыі ячэйкі. Гэтае апісанне не пацвярджае ні поўнай, ні няпоўнай сеткі ў значэнні асобна адрозных прыкмет будовы.
Крынічная дакументацыя
Высновы крыніцы: Кісліцына і суаўтары (2021) даследавалі матэрыял, вызначаны як Gyromitra gigas, з Кіраўскага рэгіёна. Вышыня пладовых целаў складала 28–113 мм, у сярэднім 60,2 ± 3,5 мм; вышыня шапкі 16–81 мм, ножкі 7–50 мм, а дыяметр апатэцыя 21–132 мм. Крыніца паведамляе таксама пра магчымасць дасягнення ўсім пладовым целам дыяметра 300 мм. Маса складала 3–219 г, у сярэднім 63,1 ± 8,03 г, CV = 37%. Не прыведзены аб'ём выбаркі, вызначэнне знака ± і свежы ці сухі стан матэрыялу; гэтыя даныя не дадумваліся.
Верыфікацыя распаўсюджання — абсяг і абмежаванні
Матэрыял: Polskie publikowane stanowiska: trzy owocniki LasRąbiń 17.04.2011 i stanowisko Promno 25.04.2013. Opisy oznaczone przez autorów, bez współczesnego potwierdzenia DNA.
Абсяг прачытання: Поўны тэкст.
Дата агляду: 18.10.2026.
Абмежаванні: Пацвярджэнне апублікаваных месцазнаходжанняў, а не поўны актуальны атлас арэала 2026 ці доказ прысутнасці на кожным даўнім месцазнаходжанні. Поўны тэкст нацыянальнага агляду Kujawa 2012 не чытаўся; яго анатацыя не замяняе ўласных апісанняў месцазнаходжанняў.
Верыфікацыя распаўсюджання — абсяг і абмежаванні
Матэрыял: Opublikowany polski zbiór z województwa świętokrzyskiego.
Абсяг чытання: Фрагменты крыніц.
Прачытаны фрагмент крыніцы; поўны тэкст і метады не правяраліся.
Дата прагляду: 21.10.2026.
Абмежаванні: Крынічнае вызначэнне і абсяг паняцця захаваны. Не дэкларавалася новае даследаванне ўзораў або чытанне ўсіх публікацый, цытаваных крыніцай.
Абсяг распрацоўкі
Патрабаваныя праверкі ўрэгуляваны.
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Аналітычныя вынікі
Склад і лабараторная актыўнасць
- Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле
- Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,05 mg/kg (гірамітрын, вызначэнне паводле гістарычнай крыніцы, у пераліку на свежую масу, прыведзенае значэнне). [19] [33]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,74 mg/kg (гірамітрын, вызначэнне паводле гістарычнай крыніцы, у пераліку на свежую масу, прыведзенае значэнне). [19] [33]
Гірамітрын: вынікі даследаванняў і межы доказаў
Больш ранні вынік: Дзіркс і інш. (2023) прыводзяць вызначэнне Фірнштайна і інш. (1980): гірамітрын выяўлены ў двух з трох еўрапейскіх узораў, вызначаных як G. gigas, у колькасці 0,05 і 0,74 мг/кг свежага матэрыялу. Гэта другаснае прачытанне. Арыгінал працы 1980 не быў атрыманы, таму вызначэнне віду, поўныя даныя і няпэўнасці або дакладны пратакол не былі незалежна верыфікаваныя. Гэтыя значэнні не звязваліся з сухой масай.
Абсяг працы 2023: Табліца 2 у працы Дзіркса прыводзіць для G. gigas ацэнку Toxic і Present, заснаваную на цытаванай літаратуры. Уласная серыя 66 узораў і 105 тэстаў не з'яўляецца новым станоўчым вызначэннем еўрапейскага G. gigas s.s. Вынікі для іншых прадстаўнікоў былога комплексу gigas не пераносіліся на гэты від. Ацэнка аўтара запісана асобна ад аналітычных вынікаў.
Чатыры вынікі 2024: Лагранж і інш. (2024) даследавалі высушаныя нямецкія ўзоры G. gigas метадам qTOF LC/MS. У чатырох узорах MICH345132, MICH345140, MICH345141 і MICH345151 гірамітрын не быў выяўлены. Табліца 1 прыводзіць для іх ITS адпаведна PP188425, PP188427, PP188428, PP188429 і LSU PP188416, PP188418, PP188419, PP188420. Вынік невыяўлення не з'яўляецца нулявой канцэнтрацыяй, гарантыяй адсутнасці ва ўсіх узорах або доказам бяспекі спажывання. Непазначаная лікавая мяжа выяўляльнасці не дапісвалася.
Карэкціроўка матэрыялу ALS: У працы 2024 паўторнае вызначэнне французскіх узораў, звязаных з ранейшай гіпотэзай ALS, паказала G. esculenta і G. venenata, а не G. gigas. Сувязь гэтых узораў з кластарам захворвання не прыпісвалася да piestrzenica olbrzymia. Вынікі NAT2 датычацца людзей і не з'яўляюцца хімічнай уласцівасцю грыба.
Паведамленні пра атручванні: Прачытаны арыгінал Кубічкі (1966): чатыры выпадкі з 1965 г. ахоплівалі агулам 13 чалавек і адзін смяротны выпадак. Смерць у выпадку № 1 звязвалі з G. esculenta; лабараторыя выявіла яе спелыя споры. Меркаваная Neogyromitra gigas датычылася асобнага выпадку № 2: два мужчыны і паведамленні пра вялікія, шэра-карычневыя грыбы з тоўстай ножкай. Грыбы з гэтага здарэння не даследаваліся пад мікраскопам. Шпіталізаванага мужчыну пасля паляпшэння выпісалі праз 10 дзён; далейшы лёс другога зборшчыка аўтар не высветліў. Выпадак № 2 не з'яўляецца апісаннем смерці або пэўным вызначэннем сучаснага G. gigas s.s.
Абмежаванні гістарычнага апісання: Кубічка адзначае адсутнасць хімічных і бактэрыялагічных даследаванняў гэтых здарэнняў. Меркаванні пра мікраарганізмы і ўтварэнне таксічных прадуктаў з'яўляюцца гістарычнымі гіпотэзамі аўтара. Яны не ўяўляюць сабой аналітычнай ідэнтыфікацыі гірамітрыну ў меркаванай G. gigas або эксперыменту, які дэманструе механізм атручвання гэтым відам.
Выснова з агляду: Больш раннія другасна працытаваныя станоўчыя вынікі і чатыры сучасныя вынікі невыяўлення не ўстанаўліваюць адзінага зместу для ўсяго віду. У даследаваннях і іх інтэрпрэтацыі захаваны матэрыял, дата, ідэнтычнасць, метад і абмежаванні. Крынічная класіфікацыя «атрутны» не падмянялася даведзеным смяротным зыходам або пацверджанай ядомасцю.
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Dirks і суаўтары (2023) прадставілі метад UHPLC і даследаванні многіх матэрыялаў Discinaceae. Яны адзначылі патрэбу ў далейшых даследаваннях еўрапейскіх папуляцый.
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Таксікалагічны агляд з 2020 года паказваў на адсутнасць доказаў прысутнасці гірамітрыну ў G. gigas, аднак пазнейшыя працы супастаўляюць як гістарычныя станоўчыя вынікі, так і навейшыя адмоўныя.
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Гірамітрын зазнае ў арганізме і водным асяроддзі гідроліз да таксічных вытворных: N-метыл-N-фармілгідразіну і манаметылгідразіну.
Агляд ужыванняў і геномных даных
Пазакулінарныя ўжыванні: Правераны публікацыі і запыты датычна зёлкавага, лячэбнага, тэхнічнага, фарбавальнага ўжывання, экстрактаў і біялагічнай актыўнасці пад назвамі Gyromitra gigas, Discina gigas і Maublancomyces gigas. У прачытаным матэрыяле не знойдзена пацверджанай практыкі або выніку, уласцівага гэтаму віду, які б абгрунтоўваў дапаўненне кароткай секцыі «Ужыванне». Гэта вынік гэтага агляду, а не доказ неіснавання іншых прац.
Высновы пра трофію: Філагеноміка 2025 ахоплівае 75 геномаў і 1542 аднакопійныя арталогі. Аўтары выводзяць з геномаў перадумовы сапратрофіі большасці Discinaceae, акрамя Hydnotrya. Гэта параўнальная выснова; яна не ператворана ў пацверджанае вопытам харчаванне канкрэтнага экзэмпляра G. gigas або ў мікарызу з кожнай раслінай наваколля.
Экалагічныя даследаванні
Распаўсюджанне і плоданашэнне ў Польшчы
Апублікаваныя месцазнаходжанні: Карг і Куява апісалі тры пладовыя целы, знойдзеныя 17 красавіка 2011 г. у лесе Рамбінь (Las Rąbiń), у каля 35-гадовых пасадках лістоўніцы з чаромхай позняй (амерыканскай). Месцазнаходжанне было адносна сухім. Голіс і Канатоўска апісалі пладовае цела ад 25 красавіка 2013 г. каля лясной дарогі каля возера Бжостэк у ландшафтным парку Промна (Park Krajobrazowy Promno). Гэта апублікаваныя вызначэнні аўтараў, без дапісанага сучаснага пацвярджэння ДНК.
Тэрмін: Дыяпазон для Польшчы сакавік–май прыведзены непасрэдна ў публікацыі Карга і Куявы. Голіс і Канатоўска паказваюць красавік–сярэдзіну мая ў апісальнай частцы, якая адсылае да больш ранняй літаратуры. Дзве даты адзінкавых знаходак самі па сабе не вызначаюць сезон. Замежнае падаўжэнне сезона ў Альпах да чэрвеня не выкарыстоўвалася як польскі тэрмін.
Расліннасць наваколля: Спіс з Промна складзены 3 ліпеня 2013 г., гэта значыць пасля даты знаходкі пладовага цела. Захаваны апісаныя аўтарамі ярусы: дрэвы, кусты і покрыва. Хвоя звычайная, граб і ясень утвараюць ярус дрэў, а ляшчына і чарэшня сустракаюцца ў ярусе кустоў. Крапіва двухдомная (звычайная) з'яўляецца часткай травяністага яруса. Гэтыя сувязі не даказваюць мікарызы або непасрэднага субстрату росту.
Узровень крыніц: Урадлівыя груды і поймавыя лясы (łęgi) — гэта відавое апісанне ва ўводзінах Голіс і Канатоўскай, а не вымярэнне ўрадлівасці каля пладовага цела. Вільготныя глебы апісваюцца ў інфармацыі Дзяржаўных лясоў (Lasy Państwowe), а гумусавы субстрат — у атласе Ekologia.pl. Гэта даступныя апісальныя даныя з захаваным узроўнем верыфікацыі. Сухое месцазнаходжанне 2011 не было пераўтворана ў агульную перавагу сухіх глеб.
Ацэнка пагрозы: Анатацыя Куявы і інш. (2012) прыводзіць 40 тагачасных месцазнаходжанняў і прапануе LC. Больш старая катэгорыя V з чырвонага спіса 2006 і аўтарская прапанова 2012 захоўваюць даты і характар. Ніводная з іх не з'яўляецца вынікам актуальнага падліку месцазнаходжанняў 2026 або асновай юрыдычнай аховы. Поўны артыкул 2012 не прачытаны.
Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне
Асяроддзе пражывання, рэгіён і пара года
Carbone і суаўтары называюць лісцевыя, іглічныя лясы і лясныя паляны, падгорныя і горныя раёны. Від сустракаецца як на шчолачным, так і на кіслым геалагічным субстраце, часта каля старых пнёў, бярвення і іншай мёртвай драўніны.
Асяроддзе пражывання, рэгіён і пара года
Carbone і суаўтары паведамляюць пра з'яўленне пладовых цел ад другой паловы сакавіка да сярэдзіны красавіка і іх захаванне да пачатку мая. З'яўленне і далейшае захаванне пладовых цел — гэта два дыяпазоны гэтага апісання.
Асяроддзе пражывання, рэгіён і пара года
У Альпах, на вялікіх вышынях або пасля снежных зім, паводле Carbone і суаўтараў, пладовыя целы можна знаходзіць да першай паловы чэрвеня. Гэта апісанне не падае пачатку асобнага альпійскага перыяду.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Утварэнне пладовых цел | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Польшча | Апісанне страчка гіганцкага ў Праграме аховы прыроды надлясніцтва Гідле (2018) (III–IV); Свентакшыскае ваяводства | III–V |
|
Матэрыялы
Гербарныя калекцыі
- TUR-A208088
Чэхія; Central Bohemia, Těptín near Kamenice u Prahy; 2018-04-27; V.Klener; 460 м н.у.м.
[15]- LY NV2005.05.12
FR; Isère, Lans-en-Vercors, combe de Servagnet; 2005-05-12; E.Mazet; 1210 м н.у.м.
[15]- LY NV2007.04.20
FR; Aude, Belcaire, clos de la Plaine; 2007-04-30; J.-P.Vidonne; 980 м н.у.м.
[15]- LY NV2010.05.17
FR; Alpes-de-Haute-Provence, Verdaches, Haut-Bès; 2010-05-02; G.Doublet; 1100 м н.у.м.
[15]- Калекцыя
FR; Savoie, Méribel-les-Allues, altiport; 2010-05-23; E.Armada; 1760 м н.у.м.
[15]- LY NV2010.06.22
FR; Alpes-de-Haute-Provence, Colmars, Ratery; 2010-06-08; N.VanVooren; 1700 м н.у.м.
[15]- Калекцыя
FR; Alpes-de-Haute-Provence, Colmars, col des Champs; 2010-06-08; Y.Mourgues; 2000 м н.у.м.
[15]- LY NV2013.05.02
FR; Ain, Hauteville-Lompnes, col de la Berche; 2013-05-03; D.Bouveret; 865 м н.у.м.
[15]- LY NV2013.05.03
FR; Savoie, Ugine, la Mollette; 2013-05-03; O.Lussiana; 1000 м н.у.м.
[15]- LY NV2016.05.01
FR; Ain, Innimond, plaine du Bief; 2016-05-07; F.Armada & A.Bidaud; 900 м н.у.м.
[15]- LK95.04.08
HU; Budapest, Csúcs-hegy; 1995-04-08; Z.Lukács; 180 м н.у.м.
[15]- TUR-A208089
Італія; Friuli-Venezia Giulia, Paularo (UD); 2006-05-22; G.Dose; 1300 м н.у.м.
[15]- TUR-A208090
Італія; Valle d’Aosta, Saint Rhemy en Bosses (AO); 2008-05-08; M.Carbone; 1700 м н.у.м.
[15]- TUR-A208091
Італія; Valle d’Aosta, Morgex (AO), Fraz.Arpy; 2009-05-31; F.Calledda, G.Boerio & M.Carbone; 1600 м н.у.м.
[15]- TUR-A208092
Італія; Abruzzo, Prato Selva, Fano Adriano (TE); 2018-04-22; B.DeRuvo; 1450 м н.у.м.
[15]- TUR-A208093
Італія; Abruzzo, Colle dell’Asino, Pietracarmela (TE); 2018-04-25; B.DeRuvo; 1400 м н.у.м.
[15]
Крыніцы
- Kislitsina et al., Edible spring fungi in southern taiga communities, IOP Conference Series: Earth and Environmental Science 848 (2021)
- retained-915083ea745adef0
- src-dirks-2023
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014, Dz.U. 2014 poz. 1408. (także [32])
- Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia grzybów dopuszczonych do obrotu. (także [34])
- M.Snowarski GRej Gyromitra gigas (także [23])
- Index Fungorum record236474
- Lagrange et al. 2024 eNeurologicalSci35:100502 (także [28])
- NCBI Taxonomy1032678
- src-speciesfungorum-maublancomyces
- Carbone 2018 — polski opis materiału i metod oraz źródłowe wyniki G.gigas (także [18])
- Dirks et al. 2025 Mol Phylogenet Evol205:108286, DOI 10.1016/j.ympev.2025.108286 (także [20])
- Kujawa i in. 2012 — występowanie G.gigas w Polsce, abstrakt wydawcy
- Dirks i in. 2023 — Not all bad: rozkład gyromitryny i metoda UHPLC
- Ekologia.pl — Piestrzenica olbrzymia, atlas internetowy
- Golis i Konatowska 2013 — stanowisko G.gigas w Parku Krajobrazowym Promno, druk142–145
- Harmaja H. 1976 — Another poisonous species discovered in the genus Gyromitra: G.ambigua, Karstenia15:36–37
- Harmaja H. 1976 — Scanning electron microscopy of the spores of Gyromitra subg.Gyromitra and subg.Discina, Karstenia16:6–9
- Karg i Kujawa 2011 — stanowisko G.gigas w Lesie Rąbiń, druk108–109
- Kubička J. 1966 — Čtyři případy otravy ucháčem (Gyromitra), Česká Mykologie20(3): 178–181
- Lasy Państwowe 2019 — Nietypowy grzyb znaleziony w bieszczadzkich lasach
- Piestrzenica olbrzymia — aktualne polskie wykazy ochrony i handlu,18.10.2026
- Miller i in. 2022 — gatunki kryptyczne kompleksu Gyromitra gigas
- Piestrzenica olbrzymia — udokumentowane występowanie w Polsce, przegląd 18.10.2026