Przejdź do treści
JakiToGrzyb

Gąsówka fioletowawa

Lepista nuda

Jadalny
Jadalny
Wymaga obróbki
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Na surowo trujący

Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.

Gąsówka fioletowawa (Lepista nuda) to charakterystyczny, późnojesienny grzyb z rodziny Clitocybaceae, wyróżniający się fioletowym zabarwieniem owocników. Występuje pospolicie w lasach, parkach i ogrodach na bogatym w próchnicę podłożu. Jest cenionym grzybem jadalnym o wyrazistym aromacie, jednak wymaga bezwzględnej obróbki termicznej przed spożyciem. Ze względu na swój niezwykły wygląd od wieków budziła zainteresowanie zbieraczy, a współcześnie bywa stosowana m.in. w barwierstwie i ogrodnictwie.

Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.

Grzybiarz

Budowa owocnika

Typ budowy
Owocnik ma kapelusz i trzon.
Barwa grzybni u podstawy owocnika
Grzybnia u podstawy trzonu może być fioletowa lub fioletowobrązowa.

Kapelusz

Kształt
Kapelusz może mieć kształt płaski lub wklęsły; u młodych owocników — wypukły.
Powierzchnia
Powierzchnia kapelusza jest matowa.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia kapelusza jest gładka.
Lepkość i śluzowatość
W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
Kolor
Środek kapelusza może być ciemnofioletowobrązowy.
U młodych owocników kapelusz może być liliowy lub fioletowy, a u starych owocników może być brązowy, szarobrązowy, szarofioletowy lub ochrowy.
Ułożenie brzegu
U młodych owocników brzeg kapelusza może być zagięty do wewnątrz, a u starych owocników może być odgięty ku górze.
Obrys brzegu
U dojrzałych owocników obrys brzegu jest falisty.
Średnica
Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 150 milimetrów.
Środek
Kapelusz ma garbek.
Higrofaniczność kapelusza
Kapelusz jest higrofaniczny.
Układ stref i smug barwnych kapelusza
Na kapeluszu występuje strefowanie o nieokreślonym układzie. Strefowanie jest słabo widoczne.

Spód kapelusza

Typ
Hymenofor ma budowę blaszkową.

Blaszki przy trzonie

Połączenie z trzonem
Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
Profil przy trzonie
Blaszki są wycięte przy trzonie.
Zbieganie hymenoforu po trzonie
Blaszki zbiegają ząbkiem po trzonie.
Barwa
Hymenofor może być brązowy lub szarofioletowy, a u młodych owocników może być fioletowy.
Rozstaw
Blaszki mogą być gęste lub średnio gęste.

Trzon i podstawa

Kształt
Trzon jest walcowaty.
Podstawa
Podstawa trzonu może być maczugowata lub bulwiasta.
Kolor
Trzon może być fioletowy, szaroniebieski lub szarawy, a u starych owocników może być białawy.
Pokrycie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest włóknista. Elementy pokrycia trzonu mają barwę białawą.
Wnętrze
Trzon jest pełny.
Długość
Trzon może mieć długość od 50 do 120 milimetrów.
Grubość
Trzon może mieć grubość od 10 do 30 milimetrów.

Miąższ

Barwa
U młodych owocników miąższ jest fioletowy.
Zapach
Zapach miąższu może być silny; może być owocowy, a przy tym przyjemny.
Smak
Smak miąższu jest łagodny.

Gdzie i kiedy rośnie

Siedlisko
Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych, w parkach i ogrodach, w sadach, na łąkach lub w lasach mieszanych.
Podłoże
Bezpośrednim podłożem wzrostu może być ściółka lub próchnica.
Sposób wyrastania
Owocniki mogą wyrastać w grupach, szeregami, kręgami lub pojedynczo.
Częstość
Gatunek jest pospolity.
Owocnikowanie
Owocniki mogą pojawiać się od września do grudnia.
Głównie od września do listopada.
Niekiedy owocniki mogą pojawiać się w maju.
Obszar występowania
Potwierdzono występowanie w Polsce.

Jadalność i kuchnia

Jadalność
Jadalny
Wymagana obróbka
Wymaga obróbki
Spożycie na surowo
Na surowo trujący

Prawo

Ochrona
W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
Handel
W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.

Z czym można pomylić

FAQ

Czy gąsówka fioletowawa jest grzybem jadalnym?

Tak, jest to ceniony grzyb jadalny, ale wymaga bezwzględnego gotowania lub smażenia przez co najmniej 15 minut przed spożyciem.

Czy gąsówkę fioletowawą można jeść na surowo?

Nie, w stanie surowym grzyb jest trujący. Zawiera substancje hemolityczne niszczące krwinki czerwone oraz wywołuje silne zaburzenia trawienne.

W jakich miesiącach pojawia się gąsówka fioletowawa?

Główny okres występowania to późna jesień, od końca września do listopada lub grudnia, a przy łagodnej zimie nawet do stycznia.

Gdzie najczęściej rośnie ten gatunek?

Rośnie w lasach iglastych, liściastych i mieszanych, a także w parkach, ogrodach i na pryzmach kompostowych bogatych w próchnicę.

Dlaczego gąsówka fioletowawa tworzy tzw. czarcie kręgi?

Grzybnia rozrasta się równomiernie promieniście od środka na zewnątrz podłoża, wytwarzając owocniki na obwodzie okręgu.

Jaki smak i zapach ma gąsówka fioletowawa?

Charakteryzuje się przyjemnym, lekko słodkawym smakiem oraz intensywnym, specyficznym, korzenno-kwiatowym aromatem.

Czy po ugotowaniu gąsówki fioletowawej należy wylać wodę?

Tak, zaleca się odlanie wywaru z pierwszego gotowania, aby usunąć rozłożone toksyny oraz złagodzić specyficzny aromat grzyba.

Czy gąsówkę fioletowawą można wykorzystać do barwienia tkanin?

Tak, w farbiarstwie rzemieślniczym używa się jej do barwienia wełny i jedwabiu na odcienie zieleni, szarości i błękitu.

Czy gąsówka fioletowawa może wywołać alergię lub niestrawność?

Tak, u części osób wykazuje indywidualną nietolerancję pokarmową, dlatego warto najpierw spróbować niewielkiej ilości.

Jak nazywana jest gąsówka fioletowawa w innych krajach europejskich?

W Wielkiej Brytanii tradycyjnie nazywa się ją blewit, natomiast we Francji znana jest powszechnie pod nazwą pied-bleu.