Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.



Gąsówka fioletowawa (Lepista nuda) to charakterystyczny, późnojesienny grzyb z rodziny Clitocybaceae, wyróżniający się fioletowym zabarwieniem owocników. Występuje pospolicie w lasach, parkach i ogrodach na bogatym w próchnicę podłożu. Jest cenionym grzybem jadalnym o wyrazistym aromacie, jednak wymaga bezwzględnej obróbki termicznej przed spożyciem. Ze względu na swój niezwykły wygląd od wieków budziła zainteresowanie zbieraczy, a współcześnie bywa stosowana m.in. w barwierstwie i ogrodnictwie.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu może być fioletowa lub fioletowobrązowa.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt płaski lub wklęsły; u młodych owocników — wypukły.
- Powierzchnia
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Kolor
- Środek kapelusza może być ciemnofioletowobrązowy.
U młodych owocników kapelusz może być liliowy lub fioletowy, a u starych owocników może być brązowy, szarobrązowy, szarofioletowy lub ochrowy. - Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza może być zagięty do wewnątrz, a u starych owocników może być odgięty ku górze.
- Obrys brzegu
- U dojrzałych owocników obrys brzegu jest falisty.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 150 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
- Układ stref i smug barwnych kapelusza
- Na kapeluszu występuje strefowanie o nieokreślonym układzie. Strefowanie jest słabo widoczne.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają ząbkiem po trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być brązowy lub szarofioletowy, a u młodych owocników może być fioletowy.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być gęste lub średnio gęste.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być maczugowata lub bulwiasta.
- Kolor
- Trzon może być fioletowy, szaroniebieski lub szarawy, a u starych owocników może być białawy.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista. Elementy pokrycia trzonu mają barwę białawą.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 50 do 120 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 30 milimetrów.
Miąższ
- Barwa
- U młodych owocników miąższ jest fioletowy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być silny; może być owocowy, a przy tym przyjemny.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych, w parkach i ogrodach, w sadach, na łąkach lub w lasach mieszanych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być ściółka lub próchnica.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać w grupach, szeregami, kręgami lub pojedynczo.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do grudnia.
Głównie od września do listopada.
Niekiedy owocniki mogą pojawiać się w maju. - Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy gąsówka fioletowawa jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to ceniony grzyb jadalny, ale wymaga bezwzględnego gotowania lub smażenia przez co najmniej 15 minut przed spożyciem.
Czy gąsówkę fioletowawą można jeść na surowo?
Nie, w stanie surowym grzyb jest trujący. Zawiera substancje hemolityczne niszczące krwinki czerwone oraz wywołuje silne zaburzenia trawienne.
W jakich miesiącach pojawia się gąsówka fioletowawa?
Główny okres występowania to późna jesień, od końca września do listopada lub grudnia, a przy łagodnej zimie nawet do stycznia.
Gdzie najczęściej rośnie ten gatunek?
Rośnie w lasach iglastych, liściastych i mieszanych, a także w parkach, ogrodach i na pryzmach kompostowych bogatych w próchnicę.
Dlaczego gąsówka fioletowawa tworzy tzw. czarcie kręgi?
Grzybnia rozrasta się równomiernie promieniście od środka na zewnątrz podłoża, wytwarzając owocniki na obwodzie okręgu.
Jaki smak i zapach ma gąsówka fioletowawa?
Charakteryzuje się przyjemnym, lekko słodkawym smakiem oraz intensywnym, specyficznym, korzenno-kwiatowym aromatem.
Czy po ugotowaniu gąsówki fioletowawej należy wylać wodę?
Tak, zaleca się odlanie wywaru z pierwszego gotowania, aby usunąć rozłożone toksyny oraz złagodzić specyficzny aromat grzyba.
Czy gąsówkę fioletowawą można wykorzystać do barwienia tkanin?
Tak, w farbiarstwie rzemieślniczym używa się jej do barwienia wełny i jedwabiu na odcienie zieleni, szarości i błękitu.
Czy gąsówka fioletowawa może wywołać alergię lub niestrawność?
Tak, u części osób wykazuje indywidualną nietolerancję pokarmową, dlatego warto najpierw spróbować niewielkiej ilości.
Jak nazywana jest gąsówka fioletowawa w innych krajach europejskich?
W Wielkiej Brytanii tradycyjnie nazywa się ją blewit, natomiast we Francji znana jest powszechnie pod nazwą pied-bleu.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Gąsówka fioletowawa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Lepista nuda
- Inne nazwy krajowe
- Gąsówka fioletowa, Gąska fioletowa, Gąsówka naga
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników może mieć barwę różową lub białą.
- Odcień wysypu
- Może występować kremoworóżowy, cielistoróżowy lub biały odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako ornamentowaną.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6 do 9 mikrometrów i szerokość od 4 do 5,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Gąsówka fioletowawa znajduje praktyczne, pozakulinarne zastosowanie w rzemiośle tekstylnym do naturalnego barwienia włókien. W tradycyjnym i współczesnym farbiarstwie mykologicznym owocniki tego gatunku służą do barwienia wełny oraz jedwabiu. W zależności od użytych zapraw metalicznych, takich jak ałun, sole żelaza czy miedzi, rękodzielnicy uzyskują zróżnicowane barwy: od stonowanych szarości i beżów, przez oliwkowe zielenie, po chłodne błękity i zgaszone fiolety. Metoda ta jest kultywowana w warsztatach rzemiosła artystycznego w Europie i Ameryce Północnej.
Drugim udokumentowanym obszarem jest ogrodnictwo ekologiczne oraz permakultura. Grzybnia tego gatunku bywa celowo wprowadzana przez ogrodników do przydomowych kompostowników oraz na pryzmy opadłych liści i zrębków. Służy jako naturalny czynnik przyspieszający rozkład twardych odpadów organicznych i przekształcanie ich w dojrzałą próchnicę glebową. Ponadto, ze względu na trwałość i intensywną barwę, świeże owocniki bywają wykorzystywane florystycznie w dekoratorstwie naturalistycznym oraz jako pomoce dydaktyczne na wystawach i warsztatach przyrodniczych.
Historia i kultura
Gąsówka fioletowawa zajmuje wyraziste miejsce w europejskiej kulturze mykologicznej i tradycji ludowej. Ze względu na częstą skłonność do tworzenia regularnych kręgów owocników na polanach i pastwiskach, w wierzeniach folklorystycznych wielu rejonów germańskich i słowiańskich wiązano ją ze zjawiskiem tzw. czarcich kręgów. Niezwykła, zimna barwa grzyba w połączeniu z geometrycznym układem sprawiała, że w dawnych podaniach przypisywano jej powstawanie nocnym tańcom leśnych duchów, elfów lub czarownic podczas jesiennych sabatów.
W tradycji brytyjskiej grzyb ten znany jest od stuleci pod ludową nazwą blewit (wywodzącą się ze staroangielskiego określenia błękitnego kapelusza). Zapisał się trwale w wiejskiej kulturze angielskiej, stanowiąc istotny element lokalnego handlu targowego w hrabstwach Midlands w XIX i na początku XX wieku. Z kolei we Francji owocnik pod nazwą pied-bleu stał się w XIX stuleciu symbolem wykwintności na paryskich halach targowych; wzmianki o nim pojawiały się w ówczesnych kronikach miejskich i traktatach kulinarno-kulturalnych.
W literaturze przyrodniczej przełomu XIX i XX wieku gatunek ten bywał symbolem późnej jesieni i nostalgii, uosabiając ostatnie tchnienie życia lasu przed nadejściem zimy.
Jadalność i bezpieczeństwo
Gąsówka fioletowawa jest grzybem jadalnym, cenionym za zwartą konsystencję miąższu oraz silny, korzenno-kwiatowy aromat i lekko słodkawy smak. Cieszy się dużą popularnością kulinarną we Francji, gdzie stanowi tradycyjny przysmak, a także w Wielkiej Brytanii i Hiszpanii, podczas gdy w części krajów Europy Środkowo-Wschodniej bywa traktowana z rezerwą ze względu na nietypowy zapach i barwę.
Spożycie tego gatunku wiąże się ze specyficznym ryzykiem w stanie surowym lub niedogotowanym. W surowych owocnikach obecne są substancje wywołujące rozpad krwinek czerwonych oraz ostre zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Z tego względu bezwzględnym warunkiem bezpiecznego spożycia jest dokładna, długa obróbka termiczna – grzyb wymaga co najmniej piętnastominutowego gotowania lub intensywnego smażenia przed dalszym użyciem. Wywar z pierwszego gotowania zaleca się wylać. Ponadto u niektórych osób, nawet po prawidłowej obróbce cieplnej, grzyb ten może wywoływać indywidualne reakcje nietolerancji pokarmowej lub reakcje alergiczne, dlatego zaleca się ostrożność przy pierwszym spożyciu. Nie należy również spożywać owocników starych ani przemarzniętych, które uległy wielokrotnemu rozmarzaniu.
Siedlisko i występowanie
Gąsówka fioletowawa jest gatunkiem szeroko rozprzestrzenionym w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Występuje powszechnie w całej Europie, w Ameryce Północnej oraz w umiarkowanych strefach Azji, a także została zawleczona do Australii.
Gatunek ten rozwija się w zróżnicowanych typach lasów – zarówno iglastych (ze szczególnym udziałem świerka i sosny), liściastych (zwłaszcza bukowych i dębowych), jak i mieszanych. Często pojawia się także poza zwartymi drzewostanami: w parkach miejskich, zagajnikach, zaroślach, starych sadach, ogrodach oraz na przyleśnych zaroślach pokrzywowych. Kluczowym czynnikiem obecności jest gruba warstwa materii organicznej; grzyb wyrasta na glebach bogatych w próchnicę, grubej ściółce z opadłych liści lub igliwia, a także na rozkładających się pryzmach kompostu, słomy czy zrębków drzewnych. Nie tworzy wyłącznej mikoryzy z określonym gatunkiem drzewa, lecz zasiedla zasobne w substancje odżywcze podłoża organiczne.
Główny sezon owocnikowania przypada na późną jesień, zazwyczaj od końca września do listopada lub grudnia, trwając nierzadko do nadejścia pierwszych silniejszych mrozów. W cieplejszych rejonach Europy Zachodniej i Południowej owocniki pojawiają się także przez całą zimę, aż do stycznia. Sporadycznie, przy długotrwałej chłodnej i deszczowej pogodzie, pojedyncze owocniki bywają notowane również późną wiosną.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Snowarski — pełna karta i kolekcja odczytane w Chrome · TRESC-9325:jadalny; wymóg obróbki zapisany osobno, nie jako nowa klasa jadalności.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Paweł Zarzyński, Grzyby polskich lasów, CILP (2021) · Paweł Zarzyński, Grzyby polskich lasów (2021), druk s.144–145/PDF s.142–143, Lepista nuda: jadalna po obróbce cieplnej.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Paweł Zarzyński, Grzyby polskich lasów, CILP (2021) · Paweł Zarzyński (2021), Grzyby polskich lasów, druk s.144/PDF s.142, Właściwości użytkowe: „Surowe owocniki są trujące”. Atlasowa klasyfikacja, nie eksperyment kliniczny.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Lepista nuda
W rejestrze Species Fungorum obowiązuje nazwa Collybia nuda (Bull.) Z.M. He & Zhu L. Yang. Kombinację tę opublikowano w 2023 r. na łamach czasopisma „Fungal Diversity” (tom 123, s. 35). Takson zaliczany jest do rodziny Clitocybaceae w rzędzie Agaricales. Spotykana w dawniejszych opracowaniach przynależność do rodziny Tricholomataceae stanowi element historii badań taksonomicznych i nie oznacza odrębnego gatunku.
[30] [28] [27]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Wpis rejestru142 zachowuje species_id lepista_nuda i nazwę Lepista nuda(Bull.)Cooke wskazaną przez właściciela i zaakceptowaną w GBIF5242048. Species Fungorum847252 przyjmuje kombinację Collybia nuda(Bull.)Z.M.He&ZhuL.Yang2023; rodzinę Clitocybaceae potwierdza Vizzini i in.2024. He i in.2023 wskazali pięć subkladów etykietowanych L.nuda i nie ustalili,który odpowiada właściwej linii tej nazwy. Dawne opisy atlasowe i analizy materiału tureckiego lub marokańskiego zachowują własne oznaczenie i zakres; nie są molekularnym potwierdzeniem jednej linii. Zmiana kombinacji nie tworzy nowego numeru gatunku ani nie scala rozróżnianych odmian.
[12] [26]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest pospolity. [13]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Zarodniki
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Opis gatunku Lepista nuda w źródle atlasowym.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Odczyt atlasowy, nie własny eksperyment ani potwierdzenie jednej linii molekularnej.
[6]Badanie składu i aktywności — materiał i ograniczenia
Materiał: Źródłowo oznaczony L. nuda z Lisar High Plateau, Maçka, Trabzon, VIII–IX 2004; suszony sproszkowany materiał grzybowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Historyczne oznaczenie, bez przypisania do jednej linii z rewizji 2023. Trzy równoległe oznaczenia nie są trzema niezależnymi zbiorami. Białko N×6,25; metale: mean ± SD; Tabela 3 nie definiuje jednoznacznie rodzaju±.
[17]Materiał: Źródłowo oznaczony Lepista nuda, Turcja 2004, suszony materiał grzybowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Nieoznaczenie nie jest wykryciem, wynikiem zerowym lub biologiczną nieobecnością.
[17]Materiał: Suszony ekstrakt metanolowy z owocników Koudiat Taifour Forest, I 2018.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Oznaczenie źródłowe L. nuda bez weryfikacji linii molekularnej. Wyniki in vitro ekstraktu nie są skutecznością leczenia ani efektem zjedzenia grzyba. Źródło podaje n=3; nie przeliczono tego na 9 niezależnych kolekcji.
[18]Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis mikroskopii Lepista nuda według grzyby.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „TRESC-9323:Zarodniki. spore_colour_microscopy” [13]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „TRESC-9323:Zarodniki. spore_length” [13]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „TRESC-9323:Zarodniki. spore_ornamentation” [13]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „TRESC-9323:Zarodniki. spore_shape” [13]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „TRESC-9323:Zarodniki. spore_surface” [13]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „TRESC-9323:Zarodniki. spore_width” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis mikroskopii Lepista nuda według cms.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis:Výtrusy. spore_length” [6]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „Popis:Výtrusy. spore_ornamentation” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Popis:Výtrusy. spore_shape” [6]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Popis:Výtrusy. spore_surface” [6]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis:Výtrusy. spore_width” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis mikroskopii Lepista nuda według barakaldo.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Caracteres microscópicos:esporas,Q. spore_length” [5]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „Caracteres microscópicos:esporas,Q. spore_ornamentation” [5]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Caracteres microscópicos:esporas,Q. spore_q” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Caracteres microscópicos:esporas,Q. spore_shape” [5]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Caracteres microscópicos:esporas,Q. spore_surface” [5]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Caracteres microscópicos:esporas,Q. spore_width” [5]
Nazwy i granice oznaczenia
Współczesne ujęcie: Species Fungorum przyjmuje Collybia nuda (Bull.) Z.M.He&ZhuL.Yang 2023. Rejestr zachowuje numer 142 i species_id lepista_nuda. He i współautorzy wyróżnili pięć subkladów etykietowanych L. nuda i nie rozstrzygnęli, który odpowiada właściwej linii tej nazwy. Historyczne próbki oraz zdjęcia zachowują oznaczenie źródłowe; nie potwierdzono im tożsamości molekularnej z jedną linią.
Dwa opisy wysypu: Snowarski opisuje wysyp różowy, kremoworóżowy lub różowocielisty. ČMS podaje biały. Zarzyński wymienia biały lub lekko różowawy. Zachowano te źródłowe oceny; nie udawano, że są pomiarem tej samej próbki ani że sam brak zgodności rozstrzyga oznaczenie.
[26] [14] [13] [6] [25]Datowane znaleziska i sezon źródłowy
Polska: Snowarski wskazuje okolice Twardogóry, 1 października 2001, pod świerkami na resztkach organicznych blisko cieku, leg.det.MarekSnowarski. Kupon KRAM57529 dotyczy Lasu Wolskiego, 15 października 2005, lasu bukowego i gleby. Katalog Komorowskiej i współautorów wymienia Bór Harklowski, 22 września 1966 i 6 października 1970, KRAMF-25763/F-32237. Nazw źródłowych nie zamieniono samodzielnie we współrzędne lub granice administracyjne.
Czechy: ČMS wskazuje Středočeský kraj z datami 4 listopada 2026,8 listopada 2020 i 21 października 2017. Kynšt podaje dla Střížovickiego vrchu 30 listopada 2009,3 listopada 2010 i 26 listopada 2011. Są to lokalne stwierdzenia; nie wyznaczono z nich całego sezonu krajowego. MiesiąceIX–XI i czasemV pochodzą z opisu BOTANY.cz; określenie ČMS„do mrozów”zachowano bez wymyślania końcowego miesiąca.
[13] [22] [20] [6] [21] [15]Skład próbek i ograniczenia analiz
Materiał turecki: Colak i współautorzy (2007) analizowali materiał z Lisar High Plateau, Maçka, Trabzon, VIII–IX 2004. Wyniki metali dotyczą suchej masy, mean ± SD trzech równoległych oznaczeń. W tabeli składu suchego materiału±nie ma jednoznacznie określonego typu błędu; zachowano go jako nieokreślony. Białko wyznaczano jakoN×6,25. Co oznaczoneND oznacza„could not be determined”, nie nieobecność ani zero. Energia 425,76±15 kcal/100 g i woda 85,48±5%pozostają w źródle; nie pomylono energii z masą ani nie narzucono wodzie mianownika suchej masy.
Materiał marokański: Erbiai i współautorzy (2023) badali owocniki z Koudiat Taifour Forest w północno-zachodnim Maroku, I 2018, po suszeniu i ekstrakcji metanolem. Fenole 25,52±0,56 mgGAE/g suchego ekstraktu i flawonoidy 19,02±0,80 mgCE/g ekstraktu są wynikami wzorcowymi metod kolorymetrycznych, nie zawartością pojedynczej czystej substancji w świeżym grzybie. Kwas askorbinowy 1,31±0,03 mgAAE/g oraz taniny 2,26±0,19 mgCE/g mają własne źródłowe mianowniki. HPLC-MS i GC-MS są odrębnymi oznaczeniami; wyniki ekstraktu nie dowodzą skuteczności leczenia ani bezpieczeństwa porcji żywności.
Gleby koreańskie: Badanie z 2005 r.obejmowało siedem stanowisk w Korei. Tabela 1 podaje średnie pH4,48±0,69, a abstrakt 4,75 i zakres 3,6–5,20; tabela zawiera stanowiskowe maksimum 5,60. Różnią się też średnie materii organicznej: 34,14%w tabeli i 32,1%w abstrakcie. Zachowano rozbieżność. Próba pH obejmowała 10 g gleby i 50 ml wody po godzinie mieszania; wilgotność oznaczano po suszeniu 105 °C przez 48 h. To charakterystyka gleb stanowiskowych, nie pH owocnika ani uniwersalne optimum.
[17] [18] [24]Doświadczenia uprawowe
Votýpka 1971: Trzy szczepy badano na podłożach organicznych, w tym liściach, igliwiu i odchodach, w warunkach sterylnych i półsterylnych. SzczepI w półsterylnym doświadczeniu na przygotowanych liściach buka dał owocniki po 124 i 155 dniach. Pierwszy miał kapelusz 10 cm i trzon 10×2,5 cm; drugiemu opisano wzrost pod kloszem. Nie podano masy. Autor wykluczył przerastanie korzeni do komory i wnioskował o braku obligatoryjnej mikoryzy tego szczepu; nie jest to test wszystkich populacji.
Okrywy i plon: Abstrakt Jablonskiego i Dědečkovej (1983) porównuje kompost, słomę i okrywy; zawiązki powstawały po 72–123 dniach. Nie podano ilości plonu ani pełnego protokołu. Castro i współautorzy (2014) uzyskali z 10 skrzynek na liściach oliwnych 750 g łącznie, 55–120 g na skrzynkę, średnio 75 g; 350 g dotyczyło kapeluszy netto. To plon skrzynek, nie masa pojedynczego dzikiego owocnika. Niespójne proporcje substratu i inokulum w tekście pozostają przy oryginale.
[23] [19] [16]HPLC-MS — wyniki niewykrycia i liczba oznaczeń
W tabeli 2 Erbiai i in. (2023), w kolumnie L. nuda, Rutin, Vanillin, Rosmarinic acid, Salicylic acid i Quercetin mają zapis „nd”, objaśniony przez autorów jako „not detected”. Nie jest to stężenie zerowe ani biologiczna nieobecność składnika. Wartości liczbowe tej tabeli są średnimi ± SD trzech niezależnych oznaczeń; jednostkę µg/g dw zachowano dosłownie, bez rozstrzygania niejasnego obiektu mianownika.
[18]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowy opis krajowy i nazwane datowane kolekcje.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenie atlasowe, nie ponowne badanie molekularne ani pełny spis stanowisk.
[13]Materiał: Źródłowy opis krajowy i nazwane datowane kolekcje.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenie atlasowe, nie ponowne badanie molekularne ani pełny spis stanowisk.
[6]Materiał: Źródłowy opis krajowy i nazwane datowane kolekcje.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenie atlasowe, nie ponowne badanie molekularne ani pełny spis stanowisk.
[13]Materiał: Źródłowy opis krajowy i nazwane datowane kolekcje.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenie atlasowe, nie ponowne badanie molekularne ani pełny spis stanowisk.
[6]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Zarejestrowane informacje źródłowe oczekują na rozstrzygnięcie.
Informacje oczekujące na rozstrzygnięcie: 1
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Lepista nuda, Clitocybe nuda, Collybia nuda i polskie nazwy gatunku nie figurują w załącznikach ochrony gatunkowej grzybów. Nie rozstrzyga to ograniczeń terenu ani prawa własności.
[1]Podstawa informacji o handlu
Gąsówka fioletowawa figuruje w załączniku1, pkt12, jako Clitocybe nuda(Bull.)H.E.Bigelow&A.H.Sm. Wpis nie zwalnia z wymogów atestów i innych warunków obrotu.
[2]Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Zawartość azotu w badanym materiale wynosi 7,08 grama na sto gramów suchej masy (średnia) (w źródle: ±0,1 grama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość białka w badanym materiale wynosi 44,2 grama na sto gramów suchej masy (średnia) (w źródle: ±3 grama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); oszacowanie białka z użyciem współczynnika 6,25; liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość tłuszczu w badanym materiale wynosi 9,04 grama na sto gramów suchej masy (średnia) (w źródle: ±0,1 grama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość węglowodanów w badanym materiale wynosi 41,9 grama na sto gramów suchej masy (średnia) (w źródle: ±5,7 grama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość kwasu askorbinowego w badanym materiale wynosi 0,01 grama na sto gramów suchej masy (średnia) (w źródle: ±0,001 grama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość popiołu w badanym materiale wynosi 5,4 grama na sto gramów suchej masy (średnia) (w źródle: ±0,3 grama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość cynku w badanym materiale wynosi 36,5 miligrama na kilogram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 2,2 miligrama na kilogram); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość manganu w badanym materiale wynosi 100 miligramów na kilogram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 5,2 miligrama na kilogram); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość żelaza w badanym materiale wynosi 44,9 miligrama na kilogram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 3,5 miligrama na kilogram); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość miedzi w badanym materiale wynosi 19,3 miligrama na kilogram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,2 miligrama na kilogram); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość ołowiu w badanym materiale wynosi 0,2 miligrama na kilogram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 miligrama na kilogram); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17]
Zawartość kadmu w badanym materiale wynosi 1,5 miligrama na kilogram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,2 miligrama na kilogram); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [17] - Wynik wykrywania składnika w materiale
- W badaniu nie oznaczono kobaltu. [17]
W badaniu nie oznaczono niklu. [17] - Stężenie EC50 w określonym teście przeciwutleniającym
- Po ekstrakcji metanolem stężenie EC50 w teście DPPH wynosi 0,98 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 miligrama na mililitr). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Suchy ekstrakt metanolowy (DME) z owocników,Erbiai 2023”. [18]
Po ekstrakcji metanolem stężenie EC50 w teście β-karoten/linolan wynosi 0,39 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 miligrama na mililitr). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Suchy ekstrakt metanolowy (DME) z owocników,Erbiai 2023”. [18] - Stężenie przy absorbancji 0,5 w teście siły redukującej
- Po ekstrakcji metanolem stężenie przy absorbancji 0,5 w teście siły redukującej wynosi 0,48 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0 miligramów na mililitr). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Suchy ekstrakt metanolowy (DME) z owocników,Erbiai 2023”. [18]
- Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu
- Po ekstrakcji metanolem zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu wynosi 25,52 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,56 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Suchy ekstrakt metanolowy (DME) z owocników,Erbiai 2023”. [18]
- Zawartość flawonoidów w oznaczeniu zbiorczym
- Po ekstrakcji metanolem w oznaczeniu flawonoidów uzyskano 19,02 miligrama równoważnika katechiny na gram suchej masy ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,8 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Suchy ekstrakt metanolowy (DME) z owocników,Erbiai 2023”. [18]
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- Gallic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 131,7 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 1,11 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Protocatechuic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 97,28 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 1,1 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Chlorogenic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 327,6 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 3,68 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Catechin
- Wynik oznaczenia wynosi 400,2 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 6,13 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- p -Hydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 587,9 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 4,89 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Caffeic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 77,37 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,66 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Vanillic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 23,53 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 1,1 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Syringic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 8,57 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,49 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Ellagic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 362,6 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 2,8 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- p -Coumaric acid
- Wynik oznaczenia wynosi 124,2 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 2,73 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Ferulic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 27,3 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,53 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Methylparaben
- Wynik oznaczenia wynosi 271,6 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 3,21 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Cinnamic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 274,3 µg/g dw. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 1,0 µg/g dw (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: HPLC-MS; source-reported dry-weight denominator; precise weighed object unresolved.[18]
- Sugar compositions
- Wynik oznaczenia wynosi 22,88 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS relative abundance; group share, not nutrient mass.[18]
- Fatty acids
- Wynik oznaczenia wynosi 29,72 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS relative abundance; group share, not nutrient mass.[18]
- Amino acids
- Wynik oznaczenia wynosi 18,29 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS relative abundance; group share, not nutrient mass.[18]
- Organic acids
- Wynik oznaczenia wynosi 11,11 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS relative abundance; group share, not nutrient mass.[18]
- Other groups
- Wynik oznaczenia wynosi 17,97 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS relative abundance; group share, not nutrient mass.[18]
- Linolelaidic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 21,13 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS; extract peak/group abundance as reported in §2.4,not food composition.[18]
- Leucine
- Wynik oznaczenia wynosi 9,05 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS; extract peak/group abundance as reported in §2.4,not food composition.[18]
- Mannitol
- Wynik oznaczenia wynosi 5,05 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: GC-MS; extract peak/group abundance as reported in §2.4,not food composition.[18]
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- pH — Table1
- Wynik oznaczenia wynosi 4,48. Niepewność: 0,69 (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: 10gsoil in50mlwater,one-hour mixing,pH-meter; Table1.[24]
- pH — abstract
- Wynik oznaczenia wynosi 4,75. Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Authors abstract; inconsistent with Table1,not independently corrected.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,51 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,06 ppm (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Acid digestion followed by AAS; source-reported soil basis.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 2,02 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 1,45 ppm (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Acid digestion followed by AAS; source-reported soil basis.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 183,25 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 67,65 ppm (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Acid digestion followed by AAS; source-reported soil basis.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 21,88 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 28,1 ppm (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Acid digestion followed by AAS; source-reported soil basis.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 1024,06 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 199,75 ppm (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Acid digestion followed by AAS; source-reported soil basis.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,46 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,11 ppm (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Acid digestion followed by AAS; source-reported soil basis.[24]
- Wilgotność gleby — średnia stanowisk
- Wynik oznaczenia wynosi 29,7 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 10,02 % (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Tabela1; średnia±SD, N=7 stanowisk.[24]
- Materia organiczna gleby — średnia stanowisk
- Wynik oznaczenia wynosi 34,14 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 7,77 % (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Tabela1; średnia±SD, N=7 stanowisk.[24]
- Azot całkowity gleby — średnia stanowisk
- Wynik oznaczenia wynosi 0,74 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,02 % (odchylenie standardowe). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Tabela1; średnia±SD, N=7 stanowisk.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 38,9 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,92 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 39,85 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 2,3 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,74 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,02 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 4,09. Niepewność: 0,03 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,59 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 2,07 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 109,64 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,18 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 6,76 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,03 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 767,7 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,09 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,38 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 22,4 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,39 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 34,6 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 1,53 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,39 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,03 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 3,6. Niepewność: 0,06 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,39 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 0,3 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 180,13 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 1,67 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 4,23 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 1099,73 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,5 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,29 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 18,84 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,52 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 39,67 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 2,77 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,81 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 4,15. Niepewność: 0,07 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,52 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 3,03 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 129,46 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,16 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 12,53 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,03 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 802,61 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,16 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,38 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 25,9 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,2 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 22,93 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,36 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,55 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 4,47. Niepewność: 0,13 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,51 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 0,21 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 256,81 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,12 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 4,78 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,02 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 1280,52 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,16 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,56 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 43,05 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,17 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 32,3 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 1,74 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,95 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,03 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 4,99. Niepewność: 0,12 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,56 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 2,05 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 157,88 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,72 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 35,08 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,04 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 1211,61 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,72 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,57 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 37,99 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,04 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 35,47 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 1,4 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,98 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,04 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 5,6. Niepewność: 0,1 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,51 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 4,31 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 154,8 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,52 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 80,84 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,33 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 910,69 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,04 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,51 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Wilgotność gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 20,46 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,03 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Materia organiczna gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 20,15 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 1,75 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Azot całkowity gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 0,74 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,02 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- pH gleby
- Wynik oznaczenia wynosi 5,07. Niepewność: 0,03 (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Pomiar gleby; Table1, wiersz stanowiska.[24]
- Mg
- Wynik oznaczenia wynosi 0,48 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,02 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Ca
- Wynik oznaczenia wynosi 2,2 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- K
- Wynik oznaczenia wynosi 294,04 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,2 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Mn
- Wynik oznaczenia wynosi 8,95 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,01 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 1095,55 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,28 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
- Zn
- Wynik oznaczenia wynosi 1,56 ppm. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 0,0 ppm (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Metoda według źródła: Mineralizacja i AAS; Table2, wiersz stanowiska.[24]
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- Wilgotność materiału
- Wynik oznaczenia wynosi 85,48 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Niepewność: 5,0 % (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Suszenie 110°C dla wilgotności; energia obliczona: białko i węglowodany×4, tłuszcz×9 kcal/g. Rodzaj ± niepodany.[17]
- Energia obliczona
- Wynik oznaczenia wynosi 425,76 kcal/100 g. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 15,0 kcal/100 g (rodzaj niepewności niepodany w źródle). Statystyka: średnia. Metoda według źródła: Suszenie 110°C dla wilgotności; energia obliczona: białko i węglowodany×4, tłuszcz×9 kcal/g. Rodzaj ± niepodany.[17]
Najważniejsze substancje i ich działanie
Badania filogenetyczne zespołu He i współautorów z 2023 r., oparte na sekwencjonowaniu ITS, sześciu loci molekularnych oraz 485 pojedynczych ortologicznych genów jądrowych, doprowadziły do rewizji granic rodzajowych w obrębie rodziny Clitocybaceae. W efekcie taksonomowie przenieśli ten gatunek do rodzaju Collybia, tworząc nową kombinację Collybia nuda.
[28] [30]W analizach chemicznych przeprowadzonych w ramach szerokiego badania rodziny Clitocybaceae (He i in., 2023) przebadano 32 gatunki, wykrywając obecność muskaryny u 18 z nich.
[28]W czeskim atlasie ČMS odnotowano, że grzyb ten sprzyja diabetykom, obniżając poziom cukru we krwi.
[27]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Gąsówka fioletowawa jest grzybem saprotroficznym, rozkładającym materię organiczną w ściółce. Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych (m.in. w buczynach i świerczynach), a także w parkach, sadach, ogrodach, na żyznych łąkach oraz w sąsiedztwie pryzm kompostowych.
[31] [27] [32]W Czechach gatunek opisywany jest jako bardzo pospolity, pojawiający się od września aż do nadejścia mrozów, sporadycznie również wiosną. W czeskich rejestrach mykologicznych odnotowano m.in. zbiory w kraju środkowoczeskim z 21 października 2017 r. oraz 8 listopada 2020 r. W opisach anglojęzycznych sezon ujmowany jest jako letnio-jesienny z rzadkim pojawem wiosennym.
[27] [31]Zasięg geograficzny obejmuje strefę umiarkowaną półkuli północnej, z udokumentowanymi wzmiankami również z Afryki i Australii. Zarówno w Polsce, jak i w Europie Środkowej gatunek należy do pospolitych grzybów jesiennych.
[32]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | kraj środkowoczeski | V, IX–XI |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło | V, IX–XII |
|
Źródła
- 2014/1408
- 2026/258
- Sociedad Micológica Barakaldo — Lepista nuda
- ČMS — Lepista nuda (także [27])
- GBIF exact Lepista nuda — starsze ujęcie rodziny
- Snowarski — pełna karta i kolekcja odczytane w Chrome
- Snowarski — publiczny oryginał HTML
- Věra Svobodová, BOTANY.cz
- Castro et al., Anales de Biología 36:11–17 (2014), DOI 10.6018/analesbio.36.3
- Colak et al., Asian Journal of Chemistry 19(3): 2193–2199 (2007)
- Erbiai et al., Molecules 28(3): 1123 (2023), DOI 10.3390/molecules28031123
- Ivan Jablonský & Věra Děderová, The effect of the substrate composition and the casing soil on mycelial growth and fruit body development in Lepista nuda, Česká Mykologie 37(2), 1983
- Komorowska et al. 2023, katalog Agaricomycotina
- Matěj Kynšt, Mykologický průzkum makromycetů na lokalitě Střížovický vrch, 2012
- RCIN/KRAM herbarium record 57529
- Jindřich Votýpka, Experiments with the fructification of Lepista nuda (Bull. ex Fr.) Cooke in vitro, Česká Mykologie 25(4): 203–210 (1971), DOI 10.33585/cmy.25404
- Lee, Yang-Suk; Joo, Eun-Young; Kim, Jong-Bong; Kim, Nam-Woo (2005). Soil Properties of the Habitat of Lepista nuda. Journal of Ecology and Environment 28(1): 25–29. DOI:10.5141/JEFB.2005.28.1.025.
- Paweł Zarzyński, Grzyby polskich lasów, CILP (2021) (także [32])
- Vizzini i in. 2024, DOI 10.3114/sim.2024.107.02
- He Z.M., Chen Z.H., Bau T., Wang G.S., Yang Z.L. 2023, Fungal Diversity123:1–47, DOI 10.1007/s13225-023-00527-2
- Species Fungorum, Collybia nuda, rekord 847252
- Marek Snowarski, Lepista nuda — gąsówka fioletowawa; zmiana 31.10.2025