Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.



Lakówka pospolita (Laccaria laccata) to pospolity, drobny grzyb kapeluszowy o niezwykle zmiennej barwie zależnej od stopnia wilgotności podłoża. Wytwarza niewielkie, różoworudawe lub mięsnobrązowe owocniki o szeroko rozstawionych, grubych blaszkach i włóknistym trzonie. Występuje powszechnie w lasach strefy umiarkowanej, tworząc mikoryzę z wieloma gatunkami drzew. Jest grzybem jadalnym, cenionym głównie w celach domowych i jako organizm modelowy w leśnictwie.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu jest biała.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt półkulisty lub płaskowypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza ma drobne łuseczki.
- Kolor
- Kapelusz może być cielisty, pomarańczowy, pomarańczowobrązowy, rdzawy lub winny.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest zagięty do wewnątrz.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu może być równy lub falisty.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 10 do 80 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza jest zagłębiony.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki mogą zbiegać po trzonie lub zbiegać ząbkiem.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Relacja barwy ostrza i powierzchni blaszki
- Ostrze blaszki ma tę samą barwę co powierzchnia blaszki.
- Naturalna barwa powierzchni blaszki
- Powierzchnia blaszki może być cielistoróżowa lub ciemnobrązoworóżowa.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być blisko rozstawione lub rzadkie.
- Grubość blaszek
- Blaszki mogą być cienkie lub grube.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub niemal maczugowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest nieco bulwiasta.
- Kolor
- Trzon może być rdzawy, cielisty, winny, pomarańczowy lub pomarańczowobrązowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest prążkowana.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista.
- Wnętrze
- Trzon może być pełny lub pusty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 25 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 5 do 14 milimetrów.
Miąższ
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy i ziołowy; może być zbliżony do zapachu rzodkwi.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych lub w lasach mieszanych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba lub próchnica.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Gatunek jest bardzo pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
FAQ
Czy lakówka pospolita jest grzybem trującym?
Nie, lakówka pospolita jest grzybem jadalnym i nieszkodliwym dla zdrowia po odpowiednim ugotowaniu, jednak surowa może wywołać dolegliwości żołądkowe.
Dlaczego w języku angielskim lakówka pospolita nazywana jest „the deceiver”?
Przydomek „zwodziciel” wynika z higrofaniczności grzyba – jego kapelusz radykalnie zmienia kolor z ciemnordzawego na bladobeżowy w zależności od wilgotności.
Które części owocnika lakówki pospolitej nadają się do jedzenia?
Do celów kulinarnych wykorzystuje się wyłącznie kapelusze. Trzony są twarde, łykowate i silnie włókniste, przez co uznaje się je za niejadalne.
W jakich lasach najczęściej występuje lakówka pospolita?
Rośnie w lasach iglastych, liściastych i mieszanych. Tworzy mikoryzę m.in. z sosną, świerkiem, bukiem oraz dębem, preferując wilgotne i piaszczyste podłoża.
Kiedy przypada szczyt sezonu na lakówkę pospolitą w Polsce?
Owocniki pojawiają się zazwyczaj od czerwca do listopada, a najobfitszy wysyp przypada na miesiące wczesnojesienne – wrzesień i październik.
Czy lakówka pospolita wymaga obróbki termicznej przed spożyciem?
Tak, wymaga gotowania lub duszenia. Poddanie jej obróbce cieplnej neutralizuje substancje mogące podrażniać przewód pokarmowy.
Jakie pozakulinarne zastosowanie ma lakówka pospolita w leśnictwie?
Wykorzystuje się ją w szkółkach leśnych do sztucznej inokulacji mikoryzowej sadzonek drzew przeznaczonych do zalesiania i rekultywacji terenów zdegradowanych.
Dlaczego lakówka pospolita bywa wykorzystywana w monitoringu środowiska?
Owocniki mają zdolność akumulacji pierwiastków śladowych i izotopów promieniotwórczych, dzięki czemu służą jako wskaźnik skażeń przemysłowych w lasach.
Jaki smak ma lakówka pospolita?
Charakteryzuje się bardzo łagodnym, subtelnym i neutralnym smakiem oraz niewyraźnym, delikatnym aromatem grzybowym.
W jakim kraju lakówka pospolita jest tradycyjnie ceniona jako grzyb jadalny?
Gatunek ten cieszy się tradycyjnym uznaniem w Meksyku, gdzie owocniki są regularnie zbierane przez lokalną ludność i sprzedawane na targach.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Lakówka pospolita
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Laccaria laccata
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników jest biały.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub szeroko elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako ornamentowaną.
- Wymiary korpusu zarodnika
- Zarodnik może mieć długość od 6 do 11 mikrometrów i szerokość od 4 do 9 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą jodły.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy brzoza.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą kasztany.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą buki.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy świerk pospolity.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą świerki.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy sosna zwyczajna.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą sosny.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy topole, w tym osika.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy daglezja zielona.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą dęby.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy choiny.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą Nothofagus i Salix lapponum. - Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Lakówka pospolita znajduje istotne zastosowanie praktyczne w nowoczesnym leśnictwie i gospodarce zadrzewieniowej. Wykorzystuje się ją powszechnie do sztucznej inokulacji sadzonek drzew leśnych w szkółkach kontenerowych i gruntowych. Szczepienie młodego materiału nasadzeniowego grzybnią tego gatunku stosuje się przy produkcji sadzonek sosny zwyczajnej, buka oraz świerka przeznaczonych do zalesiania terenów trudnych, gruntów porolnych oraz rekultywacji zwałowisk pokopalnianych i hałd poprzemysłowych.
W bioindykacji i monitoringu środowiskowym owocniki lakówki pospolitej służą jako organizm wskaźnikowy do oceny poziomu zanieczyszczenia środowiska leśnego. Wykorzystuje się je w programach kontroli skażenia gleb metalami ciężkimi, takimi jak kadm czy ołów, a także do śledzenia poziomu depozycji radiocezu (izotopu cez-137) na obszarach leśnych poddanych historycznemu opadowi promieniotwórczemu.
Kolejnym obszarem wykorzystania gatunku jest dydaktyka akademicka i edukacja przyrodnicza. Lakówka pospolita stanowi standardowy materiał pokazowy na uniwersyteckich kursach botaniki i mykologii, gdzie służy do nauczania budowy mikroskopowej hymenium oraz demonstracji zjawiska higrofaniczności u grzybów kapeluszowych.
Historia i kultura
Lakówka pospolita zapisała się w historii mykologii jako jeden z klasycznych przykładów wyzwań związanych z systematyką organizmów żywych. Gatunek ten został po raz pierwszy naukowo opisany w 1772 roku przez tyrolskiego przyrodnika Giovanniego Antonio Scopoliego pod nazwą Agaricus laccatus. Do osobnego rodzaju Laccaria przeniósł go w 1884 roku brytyjski mykolog Mordecai Cubitt Cooke, co stanowiło istotny krok w rozwoju taksonomii grzybów kapeluszowych.
W kulturze anglosaskiej gatunek ten zyskał wymowną nazwę zwyczajową „the deceiver” (zwodziciel, oszust). Przydomek ten odzwierciedlał tradycyjne przekonanie o zwodniczej naturze grzyba, którego wygląd drastycznie zmienia się pod wpływem wilgoci. W atlasach przyrodniczych z przełomu XVIII i XIX wieku, w tym na rycinach Jamesa Sowerby'ego, lakówka stała się klasycznym studium zmienności fenotypowej i trudności klasyfikacyjnych w świecie ożywionym.
W tradycji etnomykologicznej rdzennych społeczności Wyżyny Meksykańskiej lakówka pospolita funkcjonuje od pokoleń pod lokalnymi nazwami w językach indiańskich (m.in. nahuatl), stanowiąc element dziedzictwa kulturowego i tradycyjnej wiedzy o otaczającym środowisku. Z kolei w polskim folklorze wiejskim drobne owocniki tego typu nie posiadały indywidualnych legend ani kultowych znaczeń, symbolizując w powszechnej świadomości leśną pospolitość i tło przyrody.
Jadalność i bezpieczeństwo
Lakówka pospolita jest klasyfikowana jako grzyb jadalny, jednak w praktyce uznaje się ją za surowiec o przeciętnej lub niskiej wartości konsumpcyjnej. Owocniki charakteryzują się łagodnym, słabo wyczuwalnym smakiem i neutralnym zapachem. Spożywa się przede wszystkim kapelusze, ponieważ trzony są silnie włókniste, łykowate i trudne do przeżucia.
Warunkiem bezpiecznego spożycia tego gatunku jest poddanie go bezwzględnej obróbce termicznej – gotowaniu lub duszeniu. Spożycie owocników na surowo lub niedogotowanych stwarza ryzyko zaburzeń żołądkowo-jelitowych, w tym nudności i bólów brzucha. Z uwagi na zdolność owocników do akumulacji pierwiastków śladowych, bezpieczne spożycie wymaga pozyskiwania ich wyłącznie z terenów oddalonych od zakładów przemysłowych oraz dróg o dużym natężeniu ruchu.
Tradycje spożycia lakówki pospolitej wykazują wyraźne zróżnicowanie geograficzne. W Polsce oraz w wielu państwach Europy Środkowej grzyb ten jest rzadko zbierany i traktowany jako gatunek podrzędny, po który sięga się sporadycznie w okresach braku innych grzybów. Odmienne podejście spotyka się w niektórych regionach Meksyku, gdzie owocniki lakówki pospolitej są tradycyjnie cenione, regularnie pozyskiwane i obecne na lokalnych targowiskach. Na mniejszą skalę gatunek bywa konsumowany również w wybranych krajach Europy Południowej oraz w części regionów Ameryki Północnej.
Siedlisko i występowanie
Lakówka pospolita jest gatunkiem kosmopolitycznym, szeroko rozprzestrzenionym na kuli ziemskiej. Jej naturalny zasięg obejmuje niemal całą Europę, Amerykę Północną, znaczną część Azji, a także wybrane rejony Ameryki Południowej, Australii oraz Nowej Zelandii. W Polsce należy do najpospolitszych grzybów kapeluszowych i występuje na terenie całego kraju, od nizin po piętro subalpejskie w górach.
Gatunek ten zasiedla zróżnicowane typy lasów – zarówno bory iglaste, jak i lasy liściaste oraz mieszane. Spotyka się go także w parkach miejskich, zagajnikach, na torfowiskach i przydrożach. Lakówka pospolita tworzy relacje mikoryzowe z licznymi gatunkami drzew leśnych, przede wszystkim z sosną zwyczajną, świerkiem pospolitym, bukiem zwyczajnym, dębem oraz brzozą. Preferuje podłoża wilgotne, piaszczyste lub torfowe, często wyrastając bezpośrednio na nagiej ziemi, mchu lub w ściółce.
Sezon wegetacyjny w Europie Środkowej trwa od czerwca do listopada, a przy łagodnej aurze owocniki pojawiają się do grudnia. W strefie śródziemnomorskiej szczyt występowania przypada na okres od jesieni do wczesnej wiosny, natomiast na obszarach subarktycznych i w wysokich górach sezon ogranicza się do lipca i sierpnia.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
ČMS — Laccaria laccata, zakres atlasowy · Kuchyňské využití: jedlá houba, využíváme pouze klobouky; ocena atlasu.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Źródło bez opisu bibliograficznego · Jadalność i bezpieczeństwo, akapit 2: „Warunkiem bezpiecznego spożycia tego gatunku jest poddanie go bezwzględnej obróbce termicznej – gotowaniu lub duszeniu.”; zalecenie przygotowania.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Laccaria laccata
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Laccaria laccata (Scop.) Cooke,1884 w ujęciu typifikacji Dovana i in.2025,DOI10.3390/jof11080575: lektotyp Schaeffer1762,tab.XIII,fig.ii,MBT10026634 i epityp SingerC4083(BAFC),Femsjö17VIII1964,MBT10026635. Pomiary zbiorcze rewizji są podstawą mikroskopii. Starsze atlasy, zdjęcia i badania zachowują własne oznaczenia źródłowe; nie uznano ich za ponownie zidentyfikowane molekularnie. Nie połączono L.affinis,L.proxima ani var.pallidifolia na podstawie dawnej synonimii lub nazwy kladu proxima1.
[14] [18]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Wygląd optyczny podstawki
- Podstawka jest hialinowa. [18]
- Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi od 2 do 4. [18]
- Długość podstawki
- Długość podstawki może wynosić od 25 do 60 mikrometrów. [18]
- Kształt podstawki
- Podstawka jest maczugowata. [18]
- Szerokość podstawki
- Szerokość podstawki może wynosić od 7,5 do 16 mikrometrów. [18]
Cystydy hymenialne
- Obfitość cystyd
- Na ostrzu blaszki cystydy mogą być rozproszone, liczne lub nieobecne. [18]
- Obecność przewężeń cystydy
- Niekiedy cystyda ma przewężenia. [18]
- Długość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki długość cystydy hymenialnej może wynosić od 15 do 70 mikrometrów. [18]
- Wygląd optyczny cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna jest hialinowa. [18]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być walcowata lub wąsko maczugowata. [18]
- Grubość ściany
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna jest cienkościenna. [18]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 3 do 8 mikrometrów. [18]
- Rozgałęzienie
- Cheilocystydy rzadko się rozgałęziają. [18]
- Regularność kształtu
- Cheilocystydy mogą być powyginane. [18]
- Obecność pleurocystyd
- W badanym materiale nie zaobserwowano pleurocystyd. [18]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Ornamentacja ściany
- Strzępki skórki trzonu: Ściana badanej komórki jest inkrustowana. [18]
Skórka kapelusza
- Wygląd optyczny strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są hialinowe. [18]
- Układ strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są ułożone promieniście. [18]
- Kształt elementów skórki kapelusza
- Elementy skórki kapelusza mają kształt walcowaty. [18]
- Barwa strzępek skórki kapelusza
- Strzępki skórki kapelusza są żółtobrązowe. [18]
- Inkrustacja strzępek skórki
- Czasami inkrustacja strzępek skórki jest obecna. [18]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu kutis. [18]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być walcowata, wrzecionowata lub maczugowata. [18]
Zarodniki
- Długość zarodnika
- Zarodnik może mieć długość od 6 do 11 mikrometrów. Wartość dotyczy samego korpusu zarodnika. [18]
- Forma ornamentacji zarodnika
- Ornamentacja zarodnika jest kolczasta. [18]
- Wysokość ornamentacji zarodnika
- Wysokość ornamentacji zarodnika może wynosić od 0,3 do 1,5 mikrometra. [18]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1 do 1,65. [18]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub szeroko elipsoidalny. [18]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako ornamentowaną. [18]
- Szerokość zarodnika
- Zarodnik może mieć szerokość od 4 do 9 mikrometrów. Wartość dotyczy samego korpusu zarodnika. [18]
Skórka trzonu
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Opis smaku miąższu w rewizji typifikującej gatunek.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Brak protokołu sensorycznego; zachowano ocenę autorów.
[18]Badanie składu i aktywności — materiał i ograniczenia
Materiał: Całe suszone owocniki Laccaria laccata z obszaru po skażeniu górniczym Guadiamar, Hiszpania; voucher SEV-C51, MK616245–MK616246, N = 10.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Wynik miejscowego badania materiału oznaczonego w 2020 r.; bez ponownego przypisania do epitypu 2025. Owocniki suszono 70 °C przez 48 h; mineralizacja HNO3 110 °C 2 h, ICP-OES; As techniką wodorkową. BCF to stosunek do pseudocałkowitej zawartości w glebie, bez jednostki. Stężenia Table S3 w mg/kg suchej masy; średnia i SE, N = 10. Table 3 BCF podaje SD.
[16] [15]Metody i zapisy źródłowe — Materiał zbiorczy rewizji 2025: świeży i suszony; 258 zarodników z 10 próbek i 8 kolekcji. Materiał makroskopowy: Włochy, Szwecja i Wielka Brytania. Osobne pomiary epitypu zachowano w dokumentacji.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: aqueous potassium hydroxide. Stężenie: 5%. Opis metody w źródle: Rehydratacja suchego materiału w 5% wodnym KOH i barwienie 1% czerwienią Kongo. Zarodniki mierzono bez ornamentacji, podstawki bez sterygm. Badano też świeży materiał; nie podano osobnego medium każdej próbki. Barwienie: 1% Congo Red.
Wygląd optyczny podstawki — zapis źródłowy: „hyaline” [18]
Wygląd optyczny strzępek skórki — zapis źródłowy: „contents hyaline to yellowish brown” [18]
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „radially arranged cylindrical to subcylindrical hyphae” [18]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „tetrasporic, very rarely bisporic” [18]
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „25–60×7.5–16µm;without sterigmata” [18]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „clavate” [18]
Obfitość cystyd — zapis źródłowy: „Cheilocystidia scattered to abundant; absent possible in other collections” [18]
Obfitość cystyd — zapis źródłowy: „Cheilocystidia absent or scattered to abundant” [18]
Obecność przewężeń cystydy — zapis źródłowy: „Cheilocystidia occasionally strangulate” [18]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia15–70×3–8µm” [18]
Wygląd optyczny cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia hyaline” [18]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia cylindrical” [18]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia narrowly clavate” [18]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia thin-walled” [18]
Układ — zapis źródłowy: „Stipitipellis a cutis” [18]
Rozgałęzienie — zapis źródłowy: „Cheilocystidia rarely branched” [18]
Barwa pigmentu — zapis źródłowy: „Stipitipellis with yellowish brown intracellular pigment” [18]
Regularność kształtu — zapis źródłowy: „Cheilocystidia flexuose” [18]
Ornamentacja ściany — zapis źródłowy: „Stipitipellis slightly encrusting pigment” [18]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „cylindrical to subcylindrical hyphae” [18]
Barwa strzępek skórki kapelusza — zapis źródłowy: „contents yellowish brown due to intracellular pigment” [18]
Inkrustacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „sometimes with slightly encrusting pigment” [18]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Pileipellis a cutis” [18]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „terminal elements cylindrical” [18]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „terminal elements from cylindrical, narrowly fusiform to clavate” [18]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „terminal elements clavate” [18]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Pleurocystidia are not observed.” [18]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „(6.0–)7.5–8.6–9.4(–11.0)µm, excluding ornamentation;[258/10/8]” [18]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „echinulate;crowded spines” [18]
Wysokość ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „spines0.3–1.5µm high” [18]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q=(1.00–)1.19–1.30–1.41(–1.65); średnia1.30 nie jest granicą zakresu” [18]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „generally broadly ellipsoid to ellipsoid” [18]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „echinulate” [18]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „(4.0–)6.0–6.6–7.5(–9.0)µm, excluding ornamentation;[258/10/8]” [18]
Szerokość strzępek skórki trzonu — zapis źródłowy: „Stipitipellis cutis of5–10µm wide hyphae” [18]
Nazwa i zakres oznaczeń źródłowych
Typ i dawne oznaczenia: Laccaria laccata (Scop.) Cooke, 1884 w ujęciu typifikacji Dovana i in. 2025, DOI 10.3390/jof 11080575: lektotyp Schaeffer 1762, tab. XIII, fig. ii, MBT 10026634 i epityp Singer C 4083(BAFC), Femsjö17 VIII 1964, MBT 10026635. Pomiary zbiorcze rewizji są podstawą mikroskopii. Starsze atlasy, zdjęcia i badania zachowują własne oznaczenia źródłowe; nie uznano ich za ponownie zidentyfikowane molekularnie. Nie połączono L. affinis, L. proxima ani var. pallidifolia na podstawie dawnej synonimii lub nazwy kladu proxima 1.
Nazwa L. affinis: ČMS wymienia L. affinis jako synonim. Ponowna analiza Dovana i in.(2025), DOI 10.3390/jof 11010011, ujmuje go jako odrębną linię. Nie przeniesiono jego dawnych danych do tego rekordu. Możliwa synonimia L. proxima i L. proximella z L. laccata pozostaje w rewizji 2025 otwartą hipotezą wymagającą materiału typowego.
[18] [14] [5]Mikroskopia i metody rewizji 2025
Zakres zbiorczy i statystyki: Zbadano 258 zarodników z 10 próbek i 8 kolekcji. Długość wynosi(6,0–)7,5–8,6–9,4(–11,0)µm, szerokość(4,0–)6,0–6,6–7,5(–9,0)µm, Q(1,00–)1,19–1,30–1,41(–1,65). W zapisie autorów liczby środkowe oznaczają średnią−SD, średnią, średnią+SD; w polach min–max są pełne krańce, bez drugiego zakresu „skrajnie”. Zarodniki mierzono bez ornamentacji, podstawki bez sterygm.
Epityp C 4083: Epityp z Femsjö, 17 sierpnia 1964, ma własne pomiary: długość(7,0–)7,5–8,2–9,0(–9,5)µm, szerokość(5,5–)6,0–6,7–7,5(–8,0)µm, Q(1,10–)1,14–1,24–1,34(–1,52). Średnia Q1,24 dotyczy epitypu; 1,30 dotyczy materiału zbiorczego. Po rehydratacji kolce bywały niewidoczne w mikroskopie optycznym, lecz były widoczne w SEM. Część dużych kolców otaczają drobniejsze do 0,3 µm.
Dokładne części i granice zapisu: Cheilocystydy są zmienne: walcowate, powyginane lub wąsko maczugowate, niekiedy przewężone, rzadko rozgałęzione; w badaniu od nieobecnych po rozproszone i liczne. Autorzy nie zaobserwowali pleurocystyd; wynik nie oznacza ich biologicznej nieobecności w gatunku. Skórka trzonu ma organizację cutis i strzępki 5–10 µm z żółtobrązowym pigmentem wewnątrzkomórkowym oraz delikatnie inkrustującym.
Medium i przygotowanie: Suche próbki rehydratowano w 5% wodnym KOH i barwiono 1% czerwienią Kongo. Badano też świeży materiał; nie podano osobnego medium każdego pomiaru. Dla SEM opisano stężony amoniak, 70%etanol, dalsze odwadnianie, suszenie w punkcie krytycznym i napylenie Au–Pd. Są to dane o metodzie badania, nie warunki kształtu lub wielkości grzyba.
[18]Ekologia, kraje i oznaczenia atlasowe
Zakres krajów: Rewizja 2025 wymienia 20 krajów na podstawie wstępnego przeglądu dopasowań nr ITS o podobieństwie 99,5–100%: Argentyna, Kanada, Chile, Chiny, Czechy, Finlandia, Francja, Niemcy, Indie, Włochy, Łotwa, Litwa, Nowa Zelandia, Polska, Rosja, Słowacja, Hiszpania, Szwecja, Wielka Brytania i USA. Lista nie jest pełną mapą zasięgu ani oszacowaniem liczebności; szczegółowe przypisanie sekwencji wymaga Table S3. Daty pojedynczych kolekcji włoskich, szwedzkich i brytyjskich nie wyznaczają sezonu gatunku. ČMS wymienia też Ústecký kraj(31 V 2024,28 VII 2023).
Atlasowy sezon i częstość: Snowarski podaje dla Polski VI–XI i bardzo pospolite występowanie; ČMS podaje VI–XI i bardzo liczny gatunek. To oceny taksonu rozpoznawanego w danych atlasach. Ich niejednakowe ujęcia obejmują starsze synonimy i kulistawe zarodniki; nie uznano tych ocen za ponowne ustalenie częstości epitypowanej linii. Źródłowe wartości pozostają przypisane do własnych krajów.
Asocjacje roślinne: Wymienione przez rewizję asocjacje obejmują Abies, Betula pendula, Castanea dentata i C. sativa, Fagus, Nothofagus, Picea abies i P. mariana, Pinus contorta var. latifolia, P. muricata, P. patula, P. radiata, P. sylvestris, Populus, Pseudotsuga menziesii, Quercus petraea i Q. robur, Salix lapponum oraz Tsuga canadensis. Nie jest to eksperymentalny test preferencji. W polu partnerów użyto istniejących dokładnych gatunków lub nadrzędnych rodzajów; szczegółowe nazwy pozostają tutaj bez uproszczenia. Nothofagus i Salix nie mają pozycji w obecnej liście partnerów.
Zapach: Rewizja opisuje zapach jako herbaceous-fungoid lub subraphanoid. Zapisano współwystępujące składniki grzybowy i ziołowy oraz osobną alternatywę zapachu zbliżonego do rzodkwi.
[18] [5] [17]Źródłowe kolekcje i stanowiska
Polskie zbiory atlasowe: Cztery osobno odczytane karty Snowarskiego: 15 lipca 2000, lasy milickie, 20000715.18.00; 22 lipca 2000, dolina Odry, 20000722.6.00 i 20000722.2.00; 23 lipca 2000, okolice Obornik Śląskich, 20000723.2.00. Autor zbioru i oznaczenia: Marek Snowarski. Nazwa regionu„Dolny Śląsk”pozostaje określeniem źródłowym; bez wyznaczania współrzędnych ani automatycznej zamiany na granice województwa.
[19]Pierwiastki w materiale z Guadiamar — zakres badania
Materiał i oznaczenie: Gil-Martínez i współautorzy (2020) badali materiał opisany jako Laccaria laccata z Guadiamar Green Corridor koło Sewilli w Hiszpanii, z grudnia 2016 r. Voucher: Universidad de Sevilla, SEV-C 51. Materiał pobrano z dziesięciu punktów, co najmniej po trzy owocniki na punkt. Autorzy podają kontrolę morfologiczną i molekularną oraz sekwencje MK616245–MK616246. Nie potwierdzono ich zgodności z epitypem ustalonym w 2025 r.; zachowano oznaczenie i wyniki źródłowe.
Metoda i mianownik: Całe owocniki (kapelusz, hymenofor i trzon łącznie) suszono przez 48 godzin w 70 °C, mineralizowano w kwasie azotowym przez 2 godziny w 110 °C i analizowano metodą ICP-OES; dla arsenu zastosowano generowanie wodorków. BCF jest bezwymiarowym stosunkiem stężenia w owocniku do pseudocałkowitego stężenia w glebie. Nie jest to wartość mg/kg ani osobny wynik kapelusza i trzonu.
Tabela 3 — BCF, n = 10: As: 0,002–0,015; średnia 0,0096, SD 0,004; Cd: 2,75–12,58; średnia 5,09, SD 2,87; Co: 0,204–2,286; średnia 0,626, SD 0,602; Cu: 0,462–1,186; średnia 0,795, SD 0,217; Mn: 0,049–0,442; średnia 0,107, SD 0,119; Ni: 0,018–0,1; średnia 0,044, SD 0,027; Pb: 0,006–0,012; średnia 0,0086, SD 0,0021; S: 0,0001–0,0002; średnia 0,0001, SD <0.0001; Zn: 0,715–1,296; średnia 0,942, SD 0,173. Dane dotyczą skażonego obszaru objętego badaniem. Nie przeniesiono ich na wszystkie owocniki gatunku ani na ocenę jego jadalności.
Nierozstrzygnięte dane oryginału: Wiersz Fe w tabeli 3 BCF ma niezgodne liczby: średnia 0,0057, SD 0,0018, minimum 0,031 i maksimum 0,0079. Zachowano je w dokumentacji bez zgadywania poprawnego minimum. Stężenia owocników odczytano z właściwej tabeli S3 suplementu: zakresy oraz średnie i SE dla N = 10. Przykładowe ilości spożycia z historycznej tabeli S2 dotyczą przyjętych tam limitów i stanowiska badania, nie ogólnej bezpiecznej porcji gatunku; limity As i Pb były już oznaczone przez autorów jako wycofane.
[16] [15]Kolejność rozwoju w opisie źródłowym
Fazy bez domyślnego wieku: Rewizja opisuje kapelusz jako początkowo półkulisty, następnie wypukły do płaskowypukłego. Blaszki są początkowo jasne, różowocieliste, później przeważnie ciemnoróżowobrązowe; z wiekiem osiada na nich biały nalot zarodników. Trzon jest pełny, później pusty. Zachowano kolejność z oryginału, bez dopisywania dokładnego wieku młody/dojrzały/stary na podstawie samych określeń względnych. Warianty kształtu, barwy i wnętrza pozostają odrębnymi zapisami źródłowymi.
[18]Podłoże w rewizji gatunku
Gleba i próchnica: Dovana i współautorzy (2025) opisują wyrastanie owocników na glebie lub próchnicy („terrestrial or on humus”). Próchnicy nie utożsamiono ze świeżym opadem liściowym. Opis nie podaje ilościowej zawartości próchnicy, pomiaru pH ani gatunkowej preferencji uziarnienia gleby.
[18]Polski wykaz Wojewody — historyczne ujęcie
Wpis na stronie 367: Wojewoda (2003), s. 367, ujmuje Laccaria laccata w lasach iglastych, liściastych i mieszanych, zaroślach, na polanach leśnych, w ogrodach dendrologicznych i parkach oraz na wydmach, czasem pastwiskach. Podaje sezon czerwiec–listopad, gatunek bardzo pospolity, jadalny i niezagrożony w przyjętym wówczas ujęciu. Wymienia możliwość pomylenia z L. bicolor i L. proxima; L. proxima ma oddzielny wpis. Nie przypisano automatycznie dawnych kolekcji do epitypu ustalonego w 2025 r.
[20]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Wspólne ograniczenia odczytu źródła
Ograniczenia: Zakres i metoda przeglądu pozostają w źródle. Nie wyznacza pełnego zasięgu, sezonu ani częstości. Starszych atlasów nie utożsamiono z nową weryfikacją epitypowanej linii.
[18]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowy przegląd występowania — kraj środkowoczeski.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 06.11.2026.
Ograniczenia: Zakres i metoda przeglądu pozostają w źródle. Nie wyznacza pełnego zasięgu, sezonu ani częstości. Starszych atlasów nie utożsamiono z nową weryfikacją epitypowanej linii.
[5]Wspólne ograniczenia odczytu źródła
Ograniczenia: Źródłowy przegląd sekwencji. Nie ustala częstości ani sezonu w tym kraju.
[18]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowy przegląd występowania — Kraj ustecki.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 07.11.2026.
Ograniczenia: Historyczne oznaczenia atlasowe, bez weryfikacji sekwencji względem epitypu 2025. Dat zbiorów nie użyto jako regularnego sezonu.
[5]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Gatunek nie jest wymieniony w załącznikach1–4 rozporządzenia o ochronie grzybów(Dz.U.2014/1408).
[1]Podstawa informacji o handlu
Gatunek nie jest wymieniony w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów(Dz.U.2026/258, załącznik1). To nie jest ocena jadalności.
[2]Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Zawartość arsenu w badanym materiale może wynosić od 0,26 do 2,25 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość arsenu w badanym materiale wynosi 1,36 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 0,19 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość kadmu w badanym materiale może wynosić od 1,45 do 6,01 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość kadmu w badanym materiale wynosi 3,02 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 0,45 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość kobaltu w badanym materiale może wynosić od 0,134 do 1,202 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość kobaltu w badanym materiale wynosi 0,363 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 0,098 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość miedzi w badanym materiale może wynosić od 105 do 159 miligramów na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość miedzi w badanym materiale wynosi 132 miligramy na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 6 miligramów na kilogram. [16] [15]
Zawartość żelaza w badanym materiale może wynosić od 116 do 344 miligramów na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość żelaza w badanym materiale wynosi 212 miligramów na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 25 miligramów na kilogram. [16] [15]
Zawartość manganu w badanym materiale może wynosić od 15,1 do 106,1 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość manganu w badanym materiale wynosi 29,4 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 8,7 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość niklu w badanym materiale może wynosić od 0,289 do 1,37 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość niklu w badanym materiale wynosi 0,631 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 0,114 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość ołowiu w badanym materiale może wynosić od 1,13 do 3,48 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość ołowiu w badanym materiale wynosi 1,94 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 0,2 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość siarki w badanym materiale może wynosić od 0,176 do 0,235 miligrama na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość siarki w badanym materiale wynosi 0,21 miligrama na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 0,006 miligrama na kilogram. [16] [15]
Zawartość cynku w badanym materiale może wynosić od 129 do 219 miligramów na kilogram suchej masy. [16] [15]
Zawartość cynku w badanym materiale wynosi 178 miligramów na kilogram suchej masy (średnia). Błąd standardowy średniej wynosi 9 miligramów na kilogram. [16] [15]
Rozmieszczenie pierwiastków
- Współczynnik biokoncentracji pierwiastka
- Współczynnik biokoncentracji arsenu dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,002 do 0,015. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji arsenu dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,0096 (średnia; odchylenie standardowe: 0,004 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji kadmu dla całego owocnika względem gleby wynosi od 2,75 do 12,58. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji kadmu dla całego owocnika względem gleby wynosi 5,09 (średnia; odchylenie standardowe: 2,87 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji kobaltu dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,204 do 2,286. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji kobaltu dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,626 (średnia; odchylenie standardowe: 0,602 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji miedzi dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,462 do 1,186. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji miedzi dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,795 (średnia; odchylenie standardowe: 0,217 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji manganu dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,049 do 0,442. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji manganu dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,107 (średnia; odchylenie standardowe: 0,119 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji niklu dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,018 do 0,1. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji niklu dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,044 (średnia; odchylenie standardowe: 0,027 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji ołowiu dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,006 do 0,012. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji ołowiu dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,0086 (średnia; odchylenie standardowe: 0,0021 w tej samej jednostce). [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji cynku dla całego owocnika względem gleby wynosi od 0,715 do 1,296. [16] [15]
Współczynnik biokoncentracji cynku dla całego owocnika względem gleby wynosi 0,942 (średnia; odchylenie standardowe: 0,173 w tej samej jednostce). [16] [15]
Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Argentyna | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Kanada | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Chile — dane ogólne | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Chiny | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Czechy | kraj środkowoczeski; Kraj ustecki | VI–XI |
|
| Niemcy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Hiszpania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Finlandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Francja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Indie | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Włochy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Litwa | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Łotwa | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Nowa Zelandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Polska | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VI–XI |
|
| Rosja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Szwecja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Słowacja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Stany Zjednoczone | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
Źródła
- Dz.U. 2014/1408
- Dz.U. 2026/258
- ČMS — Laccaria laccata, zakres atlasowy
- GBIF — dokładny zaakceptowany gatunek 2530926
- Gil-Martínez i in. 2020 — tabele uzupełniające S1–S3
- Gil-Martínez i in. 2020 — trace elements, Scientific Reports10:6434
- Snowarski — zalogowana karta Tx877 i odrębne taksony (także [19])
- Dovana i in. 2025 — Solving the Enigma of the Identity of Laccaria laccata
- Wojewoda 2003 — Checklist of Polish Larger Basidiomycetes, s. 367