Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.








Uszak bzowy (Auricularia auricula-judae) to grzyb nadrzewny o elastycznych owocnikach w kształcie ucha. W ujęciu ścisłym (sensu stricto) jest gatunkiem europejskim, rosnącym głównie na obumarłym drewnie bzu czarnego. W stanie wilgotnym jest miękki i galaretowaty, w czasie suszy twardnieje, a po deszczu odzyskuje sprężystość. To bezpieczny grzyb jadalny, w dawnej literaturze mylony z azjatyckimi gatunkami uprawnymi, zwłaszcza Auricularia heimuer.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik może mieć budowę kapelusz lub miseczkowatą.
- Szerokość owocnika
- Owocnik może mieć szerokość od 20 do 150 milimetrów.
- Wysunięcie owocnika od podłoża
- Owocnik może być wysunięty od podłoża do 90 milimetrów.
- Przyrośnięcie owocnika do podłoża
- Owocnik może być przyrośnięty do podłoża centralnie lub bocznie.
- Grubość całego owocnika
- Po suszeniu owocnik może mieć grubość od 0,3 do 0,48 milimetra.
- Kolonizacja powierzchni przez glony
- U starych owocników między włoskami powierzchni płonnej mogą występować glony, nadając jej zielonkawe zabarwienie.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt nieregularny lub uszowaty; u młodych owocników — wklęsły lub muszlowaty.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być pomarszczona lub ziarnista.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być zamszowa, filcowata, owłosiona lub łysiejąca.
- Kolor
- Kapelusz może być brązowooliwkowy lub czerwonobrązowy, po wyschnięciu może być płowy z różowawym odcieniem lub czarny lub żółtobrązowy.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę gładką.
- Barwa
- Hymenofor może być czerwonobrązowy, a w suchych warunkach może być czarny.
- Relief powierzchni hymenialnej
- Powierzchnia hymenialna może być gładka lub żyłkowana; może być pofałdowana, pomarszczona.
Trzon i podstawa
- Rozwój trzonu
- Trzon może być nieobecny lub szczątkowy.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być ciemnobrązowy lub czerwonobrązowy, a w suchych warunkach może być czarniawy.
- Twardość i zwartość
- W suchych warunkach miąższ jest twardy.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- W suchych warunkach miąższ jest kruchy.
- Sprężystość
- W wilgotnych warunkach miąższ jest sprężysty.
- Typ konsystencji miąższu
- W wilgotnych warunkach miąższ może być galaretowaty lub chrząstkowaty.
- Zapach
- Zapach miąższu może być niewyczuwalny.
- Grubość miąższu kapelusza
- Miąższ kapelusza może mieć grubość od 1 do 3 milimetrów.
- Obecność wyczuwalnego smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyczuwalny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w siedlisku typu las łęgowy, w zaroślach, w parkach i ogrodach lub na przydrożach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być żywe drewno lub martwe drewno.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo, w grupach, kępkami lub być zrośnięte.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od stycznia do grudnia.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
- Postać drewna podłoża
- Wyrasta na kłodach.
- Grupa drewna podłoża
- Podłożem jest drewno drzew liściastych.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
Peziza badia
Najważniejsze różnice
Kustrzebka brunatna (Peziza badia), określana w przewodniku Woodland Trust jako grzyb trujący, tworzy brązowe miseczki wyrastające na ziemi, podczas gdy uszak bzowy rośnie na drewnie. ČMS zwraca ponadto uwagę na miseczkowate workowce, które są zwykle bardziej kruche i nieprzejrzyste, niekiedy opatrzone krótkim trzonkiem, i wyrastają na ziemi lub drewnie przy ziemi.
FAQ
Czy uszak bzowy jest grzybem jadalnym?
Tak, uszak bzowy jest jadalny i bezpieczny po obróbce termicznej. W kuchni ceni się go przede wszystkim za charakterystyczną, chrząstkowatą i elastyczną konsystencję.
Jaki jest rzeczywisty zasięg geograficzny uszaka bzowego?
Współczesne badania genetyczne wykazują, że Auricularia auricula-judae sensu stricto występuje w Europie, a dawne doniesienia z Azji i Ameryki dotyczą odrębnych gatunków.
Na jakich drzewach rośnie w Europie uszak bzowy?
Najczęściej rozwija się na martwym lub osłabionym drewnie bzu czarnego, rzadziej na innych drzewach liściastych, takich jak klony, buki, wiązy czy jesiony.
Kiedy w ciągu roku można spotkać owocniki uszaka bzowego?
Owocniki można znaleźć przez cały rok, jednak najobficiej pojawiają się w chłodnych miesiącach: od późnej jesieni, przez zimę, aż do wczesnej wiosny.
Jak uszak bzowy znosi mróz i brak wilgoci?
Doskonale toleruje cykle zamarzania i odmarzania. W czasie suszy silnie twardnieje i kurczy się, a po deszczu szybko odzyskuje pierwotną galaretowatą formę.
Czy uszak bzowy to ten sam grzyb co chiński uprawny grzyb Mun?
Nie. Badania filogenetyczne wykazały, że główny uprawny grzyb w Chinach to Auricularia heimuer, a europejski uszak bzowy był z nim dawniej błędnie utożsamiany.
Skąd pochodzi nazwa „ucho Judasza”?
Nawiązuje do chrześcijańskiej legendy apokryficznej, według której Judasz powiesił się na bzie czarnym, a owocniki grzyba uznano za symboliczne ucho zdrajcy.
Jakie są przeciwwskazania do spożywania uszaka bzowego?
Ze względu na działanie obniżające krzepliwość krwi ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe oraz pacjenci przed zabiegami operacyjnymi.
Do czego stosowano uszaka bzowego w europejskiej medycynie ludowej?
Namaczano go w mleku, wodzie różanej lub occie, stosując jako płukankę przy zapaleniach gardła oraz kompres na obrzęknięte powieki i podrażnienia skóry.
Jakie pozakulinarne zastosowania ma uszak bzowy współcześnie?
Wyciągi z owocników są wykorzystywane w kosmetologii jako składnik kremów i serum głęboko nawilżających, a także w suplementach diety w formie kapsułek.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Uszak bzowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Auricularia auricula-judae
- Inne nazwy krajowe
- ucho bzowe
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt cylindryczny lub nerkowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 13 do 22 mikrometrów i szerokość od 5 do 7 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek może mieć sposób odżywiania saprotroficzny lub pasożytniczy.
- Piętra wysokościowe
- Gatunek występuje w strefie podgórskiej.
Zastosowania pozakulinarne
Uszak bzowy ma bogatą tradycję praktycznego wykorzystania pozakulinarnego w dawnej medycynie ludowej Europy. Zgodnie z powszechną w średniowieczu doktryną podpisów (nauką o sygnaturach), która zakładała, że zewnętrzny kształt organizmu wskazuje na jego zastosowanie lecznicze, owocniki przypominające ludzkie ucho stosowano w łagodzeniu chorób narządów głowy, gardła oraz oczu.
W europejskich praktykach zielarskich suszone owocniki uszaka bzowego namaczano w mleku, wodzie różanej, piwie lub occie winnym. Tak sporządzony płyn służył do płukania jamy ustnej i gardła przy silnych stanach zapalnych, obrzękach migdałków oraz chrypce. Wilgotne, zmiękczone grzyby przykładano jako chłodzące okłady bezpośrednio na powieki w leczeniu zapalenia spojówek, a także na skórę w celu uśmierzania oparzeń i owrzodzeń. W dawnych źródłach uszakowi przypisywano również azjatyckie receptury przeciwkrwotoczne, jednak odnosiły się one do rodzimego w Azji gatunku Auricularia heimuer.
Współcześnie europejski uszak bzowy znajduje zastosowanie w przemyśle kosmetycznym. Ze względu na wyjątkowe zdolności polisacharydów owocnika do zatrzymywania wilgoci, ekstrakty z tego grzyba są komponentem preparatów pielęgnacyjnych – kremów przeciwzmarszczkowych, maseczek oraz nawilżających emulsji do skóry suchej. Ponadto sproszkowane owocniki wchodzą w skład suplementów diety w formie kapsułek.
Historia i kultura
Nazwa uszaka bzowego (Auricularia auricula-judae) jest silnie osadzona w europejskiej tradycji i chrześcijańskim folklorze. Zgodnie ze średniowieczną legendą apokryficzną Judasz Iskariota po zdradzie Chrystusa odebrał sobie życie, wieszając się na gałęzi bzu czarnego. Wierzono, że pojawiające się na tym krzewie owocniki o kształcie ucha stanowią symboliczne przypomnienie zdrady i losu Judasza. Przekonanie to utrwaliło się w nazwach potocznych wielu narodów Europy, takich jak angielskie Jew's ear (przekształcone z czasem w jelly ear), francuskie oreille de Judas czy niemieckie Judasohr.
Wzmianki o grzybie obecne są w europejskim piśmiennictwie renesansowym i nowożytnym. W 1597 roku wybitny zielarz John Gerard opisał ten gatunek w monumentalnym dziele Herball, odnotowując jego stałą obecność na pniach bzu. W tradycji ludowej owocnik funkcjonował nierzadko jako motyw w opowieściach moralizatorskich, ostrzegających przed nielojalnością.
W dawnej literaturze europejskiej i światowej uszakowi bzowemu przypisywano niekiedy wielowiekową symbolikę chińską, wywodzącą się z tradycji dynastii Tang i Ming. Współczesna wiedza taksonomiczna dowodzi jednak, że wschodnioazjatyckie wierzenia i teksty traktujące o leśnym symbolu witalności i długowieczności (mu er) dotyczyły w rzeczywistości rodzimego dla tamtego regionu gatunku Auricularia heimuer, z którym europejski uszak bzowy był przez stulecia mylnie utożsamiany.
Jadalność i bezpieczeństwo
Uszak bzowy jest bezpiecznym i w pełni jadalnym grzybem nadrzewnym. Nie zawiera substancji toksycznych niebezpiecznych dla życia, lecz nie należy spożywać go na surowo ze względu na ryzyko wywołania dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Niezbędnym warunkiem bezpiecznej konsumpcji jest obróbka termiczna – gotowanie, duszenie lub ostrożne podsmażanie.
Walory smakowe owocników są specyficzne: grzyb odznacza się niemal całkowicie neutralnym, bardzo łagodnym smakiem oraz znikomym zapachem. W kulinariach jest ceniony przede wszystkim za unikalną, chrząstkowatą i elastyczną strukturę, która zachowuje jędrność pod wpływem wysokiej temperatury. Dodatkowo owocniki z łatwością przyjmują aromaty przypraw i płynów, w których są przyrządzane.
Kulturowe preferencje konsumpcyjne różnią się regionalnie. W Europie przez wieki podchodzono do uszaka z nieufnością z powodu galaretowatej formy, traktując go marginalnie. Współcześnie w krajach europejskich zyskuje wyraźne uznanie konsumentów, częściowo za sprawą popularności kuchni orientalnej, w której cenione są nadrzewne grzyby galaretowate.
Właściwym ryzykiem zdrowotnym przy spożywaniu uszaka bzowego jest jego naturalne działanie ograniczające krzepliwość krwi. Z tego względu osoby zażywające leki przeciwzakrzepowe oraz pacjenci przed operacjami powinni zachować ostrożność. Ponadto podczas smażenia kawałki owocnika mogą gwałtownie pękać i pryskać tłuszczem na skutek rozprężania pary wodnej.
Siedlisko i występowanie
Współczesne badania filogenetyczne wskazują, że uszak bzowy w ujęciu ścisłym (Auricularia auricula-judae sensu stricto) charakteryzuje się zasięgiem przede wszystkim europejskim. Choć historycznie przypisywano mu charakter kosmopolityczny, dawne doniesienia z Ameryki Północnej dotyczą odrębnych taksonów (Auricularia americana i Auricularia angiospermarum), natomiast w Azji Wschodniej dominują inne pokrewne gatunki, głównie Auricularia heimuer.
Głównym środowiskiem występowania gatunku w Europie są wilgotne lasy liściaste, łęgi nadrzeczne, zarośla śródpolne, a także parki i ogrody. Grzyb zasiedla martwe oraz obumierające drewno drzew liściastych. Zdecydowanie najczęstszym żywicielem w Europie Środkowej jest bez czarny (Sambucus nigra). Owocniki wyrastają na obłamanych gałęziach, konarach i pniach. Rzadziej odnotowuje się ich obecność na klonach, bukach, wiązach, jesionach czy wierzbach.
Owocniki uszaka bzowego można spotkać przez cały rok, jednak wyraźny szczyt pojawu przypada na chłodne miesiące: od późnej jesieni, przez zimę, aż do wczesnej wiosny. Grzyb doskonale znosi ujemne temperatury oraz cykle zamarzania i odmarzania. W regionach europejskich o łagodnym, wilgotnym klimacie zimowym tworzy świeże owocniki niemal nieprzerwanie, natomiast w chłodniejszych rejonach kontynentu jego wegetacja nasila się w okresach zimowych i wczesnowiosennych odwilży.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Źródło bez opisu bibliograficznego · Kuchyňské využití: jedlá houba; zgodne z atlasem grzyby.pl.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Źródło bez opisu bibliograficznego · /sections/1/text_markdown: Niezbędnym warunkiem bezpiecznej konsumpcji jest obróbka termiczna.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Auricularia auricula-judae
Uszak bzowy należy do rodziny uszakowatych (Auriculariaceae) i rzędu uszakowców (Auriculariales). W rejestrze Species Fungorum gatunek figuruje pod nazwą Auricularia auricula-judae (Bull.) Quél., opublikowaną w 1886 roku, z przypisanym numerem 102281. W układzie systematycznym tej bazy takson zaliczany jest do królestwa grzybów (Fungi), typu podstawczaków (Basidiomycota), klasy pieczarkiaków (Agaricomycetes) oraz podklasy Auriculariomycetidae. Identyczną kombinację nomenklatoryczną z autorstwem Quél. stosują nowoczesna rewizja rodzaju opracowana przez Wu i współpracowników oraz czeski atlas ČMS.
[12] [16] [11]Bazonimem taksonu jest Tremella auricula-judae Bull. z 1789 roku. W dawniejszym piśmiennictwie mykologicznym pojawiały się kombinacje Peziza auricula-judae (Bull.) Bolton, Exidia auricula-judae (Bull.) Fr. oraz Hirneola auricula-judae (Bull.) Berk. W wykazie synonimów Species Fungorum zestawiono również nazwy rang wewnątrzgatunkowych, które niekoniecznie opierają się na jednym typie nomenklatorycznym; należą do nich określenia form: albicans, lactea, nidiformis, tremellosa, mauritiensis, abietis oraz mollissima.
[12] [16]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Europejskiego uszaka bzowego (Auricularia auricula-judae) nie należy utożsamiać z każdym grzybem sprzedawanym jako „mun” lub „wood ear”, gdyż określenia te bywają stosowane grupowo i historycznie. Badania filogenetyczne zespołu Wu wykazały, że chiński grzyb Heimuer, określany dawniej jako A. auricula-judae, stanowi odrębny gatunek Auricularia heimuer. Z kolei Maomuer, utożsamiany dawniej z A. polytricha, reprezentuje takson Auricularia cornea. Nazwę A. polytricha, utworzoną na bazie materiału z Jamajki, autorzy traktują jako synonim Auricularia nigricans. Nazwy te odnoszą się do odrębnych zakresów taksonomicznych, a historyczne azjatyckie dane o uprawie, produkcji i obrocie nie przechodzą automatycznie na europejski gatunek.
[16] [12]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Auricularia auricula-judae (Bull.) Quél. w europejskim ujęciu sensu stricto rewizji Wu i in.2021. Nie przeniesiono dawnych oznaczeń A.auricula-judae z Chin i USA na ten rekord: obejmują odrębne A.heimuer, A.americana i A.angiospermarum. Zachowano historyczne nazwy i zakresy autorów przy ich własnych źródłach. Propozycja zmiany nomenklatorycznej nie zastępuje bieżącej zaakceptowanej nazwy SpeciesFungorum iGBIF. Nazwy drzew są tożsamością podłoża, nie dowodem mikoryzy.
[7] [6]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest pospolity. [17]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Obecność zawartości podstawki
- Zawartość podstawki jest obecna. [9]
- Długość podstawki
- Długość podstawki może wynosić od 65 do 85 mikrometrów. [9]
- Kształt podstawki
- Podstawka jest maczugowata. [9]
- Szerokość podstawki
- Szerokość podstawki może wynosić od 4 do 5,5 mikrometra. [9]
- Liczba przegród
- Liczba poprzecznych przegród podstawki wynosi 3. [9]
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki na strzępkach (źródło nie określa tkanki). [9]
Hymenium
Kryształy hymenium
- Obecność
- W hymenium występują kryształy, zwykle rozproszone. [9]
Cystydiole
- Obecność
- Cystydiole są nieobecne. [9]
Warstwa rdzeniowa
- Obecność
- Warstwa rdzeniowa może być obecna lub nieobecna. Gdy występuje, zwykle znajduje się blisko hymenium. [9]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Kształt wierzchołka włosków strony płonnej
- Kształt wierzchołka włosków strony płonnej może być ostry lub tępy. [9]
- Układ włosków strony płonnej
- Włoski strony płonnej są zebrane w kępki. [9]
- Kształt podstawy włosków strony płonnej
- Podstawa włoska strony płonnej jest lekko nabrzmiała. [9]
- Barwa mikroskopowa włosków strony płonnej
- Włoski strony płonnej są hialinowe, bezbarwne i przejrzyste. [9]
- Długość włosków strony płonnej
- Długość włosków strony płonnej może wynosić od 100 do 250 mikrometrów. [9]
- Szerokość światła włosków strony płonnej
- Włosek strony płonnej ma wąskie światło. [9]
- Grubość ściany włosków strony płonnej
- Włoski strony płonnej są grubościenne. [9]
- Szerokość włosków strony płonnej
- Szerokość włosków strony płonnej może wynosić od 5 do 7,5 mikrometra. [9]
- Szerokość strzępek kontekstu
- Strzępki miąższu mogą mieć szerokość od 1 do 5 mikrometrów. [9]
Zarodniki
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [9] [5]
- Cyjanofilia zarodników
- Cyjanofilia zarodników jest ujemna. [9]
- Krople wewnątrz zarodnika
- W zarodniku stwierdzono od 1 do 2 dużych kropli. [9]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 2,81 do 3,33. [9]
- Reakcja dekstrynoidalna zarodników
- W opisanym badaniu zarodniki nie wykazują reakcji dekstrynoidalnej. [9]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [9] [5]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest cienkościenny. [9]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Drewno źródłowo nazwanego gospodarza; podłoże owocników, nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy lub źródłowy wykaz konkretnych zbiorów; nie badanie preferencji podłoża.
[5]Materiał: Drewno źródłowo nazwanego gospodarza; podłoże owocników, nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy lub źródłowy wykaz konkretnych zbiorów; nie badanie preferencji podłoża.
[5]Materiał: Drewno źródłowo nazwanego gospodarza; podłoże owocników, nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy lub źródłowy wykaz konkretnych zbiorów; nie badanie preferencji podłoża.
[5]Materiał: Drewno źródłowo nazwanego gospodarza; podłoże owocników, nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy lub źródłowy wykaz konkretnych zbiorów; nie badanie preferencji podłoża.
[9]Materiał: Drewno źródłowo nazwanego gospodarza; podłoże owocników, nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy lub źródłowy wykaz konkretnych zbiorów; nie badanie preferencji podłoża.
[9]Dokumentacja pomiarów włosków powierzchni płonnej
Materiał: Wysuszone owocniki Auricularia auricula-judae sensu stricto z opisu gatunku w pracy Wu i in. (2021). Przytoczono obserwacje autorów, bez własnych pomiarów.
Metoda: Obserwacje mikroskopowe z użyciem mikroskopu Nikon Eclipse 80i i kamery Nikon Digital Sight DS-Fi1 przy powiększeniu 1000×. Do przygotowania preparatów autorzy zastosowali 5% KOH i 1% czerwień Kongo.
Zakres interpretacji: Liczby zmierzonych włosków nie podano. Zapis n=150/5 dotyczy zarodników i nie jest liczebnością pomiarów włosków. Odczynniki i powiększenie opisują metodę badania, a nie cechy grzyba.
[9]- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Atlasowy opis zarodników ČMS; nie podano medium, liczby pomiarów ani konkretnego materiału preparatu. 13–22 µm [5]
Materiał badania: Opis zbiorczy Auricularia auricula-judae s.s., Wu i in.2021. Wysuszone owocniki; zarodniki n=150/5. Zakresu nie przeniesiono na inne gatunki kompleksu. Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 19,03 mikrometra. [9]
Materiał badania: Opis zbiorczy Auricularia auricula-judae s.s., Wu i in.2021. Wysuszone owocniki; zarodniki n=150/5. Zakresu nie przeniesiono na inne gatunki kompleksu. 14–23 µm [9] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Opis zbiorczy Auricularia auricula-judae s.s., Wu i in.2021. Wysuszone owocniki; zarodniki n=150/5. Zakresu nie przeniesiono na inne gatunki kompleksu. Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 6,16 mikrometra. [9]
Materiał badania: Atlasowy opis zarodników ČMS; nie podano medium, liczby pomiarów ani konkretnego materiału preparatu. 5–7 µm [5]
Materiał badania: Opis zbiorczy Auricularia auricula-judae s.s., Wu i in.2021. Wysuszone owocniki; zarodniki n=150/5. Zakresu nie przeniesiono na inne gatunki kompleksu. 4–8 µm [9]
Metody i zapisy źródłowe — Opis zbiorczy Auricularia auricula-judae s.s., Wu i in.2021. Wysuszone owocniki; zarodniki n=150/5. Zakresu nie przeniesiono na inne gatunki kompleksu.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: 5% KOH. Opis metody w źródle: Wu2021 §2.1: przekroje wysuszonych owocników, Nikon Eclipse 80i, 1000×; obrazy Nikon Digital Sight DS-Fi1. Barwienie: 1% Congo Red.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: Cotton Blue. Opis metody w źródle: Wu2021 §2.1: zarodniki mierzono w Cotton Blue; 150 zarodników/5 okazów. L i W są średnimi wszystkich mierzonych zarodników; Q jest L/W dla każdego okazu.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: Melzer's reagent. Opis metody w źródle: Wu2021 §2.1: IKI– oznacza brak reakcji amyloidalnej i dekstrynoidalnej; nie podano stężenia.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: Cotton Blue. Opis metody w źródle: Wu2021 §2.1: test cyjanofilii; nie podano stężenia.
Obecność zawartości podstawki — zapis źródłowy: „Opis(5): basidia with oil guttules; rodzaj zawartości zachowano źródłowo, nie jako dowód chemiczny.” [9]
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Opis(5): basidia 65–85 × 4–5.5 µm; liczba mierzonych podstawek niepodana.” [9]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Opis(5): basidia clavate.” [9]
Szerokość strzępek kontekstu — zapis źródłowy: „Opis(5): hyphae 1–5 µm in diam in KOH; komórki kontekstu badanego owocnika.” [9]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Opis(5): basidiospores hyaline.” [9]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „Opis(5): CB–.” [9]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): usually with one or two large guttules; skład nieustalony.” [9]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): (14–)15–22(–23) × (4–)5–7(–8) µm.” [9]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): L = 19.03 µm, źródłowa średnia, nie pojedynczy zarodnik.” [9]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): Q = 2.81–3.33; §2.1: L/W dla każdego okazu.” [9]
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Opis(5) i §2.1: IKI–, neither amyloid nor dextrinoid.” [9]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): basidiospores allantoid.” [9]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): spores smooth.” [9]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): spores thin-walled.” [9]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Opis(5): W = 6.16 µm, źródłowa średnia, nie pojedynczy zarodnik.” [9]
Metody i zapisy źródłowe — Źródłowy opis zbiorczy Auricularia auricula-judae s.s., Wu2021; rdzeń, podstawki, kryształy hymenium i cystydiole.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: 5% KOH. Opis metody w źródle: Wu2021 §2.1: przekroje wysuszonych owocników, Nikon Eclipse 80i, 1000×; obrazy Nikon Digital Sight DS-Fi1. Barwienie: 1% Congo Red.
Liczba przegród — zapis źródłowy: „Opis(5), Internal features: basidia transversely 3-septate.” [9]
Obecność — zapis źródłowy: „Opis(5), Internal features: Medulla present or absent; if present, usually near the hymenium.” [9]
Obecność — zapis źródłowy: „Opis(5), Internal features: Medulla present or absent.” [9]
Obecność — zapis źródłowy: „Opis(5), Internal features: crystals present, usually scattered in hymenium.” [9]
Obecność — zapis źródłowy: „Opis(5), Internal features: cystidioles absent.” [9]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis zarodników ČMS; nie podano medium, liczby pomiarów ani konkretnego materiału preparatu.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „ČMS Popis: průsvitné; przejrzyste bez dopowiedzianego barwnika.” [5]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „ČMS Popis: 13–22 × 5–7 µm.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „ČMS Popis: válcovité; bez przypisanego medium.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „ČMS Popis: úzce ledvinovité; wąskość pozostaje w dosłownym fragmencie źródła.” [5]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „ČMS Popis: hladké.” [5]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowo oznaczone występowanie PL
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 10.11.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i wymieniony obszar; daty kolekcji nie stanowią automatycznie pełnego sezonu.
[8]Materiał: Źródłowo oznaczone występowanie CZ
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 10.11.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i wymieniony obszar; daty kolekcji nie stanowią automatycznie pełnego sezonu.
[5]Materiał: Dwa źródłowo nazwane zbiory z Dolnego Śląska: 19971026.2.97 i 19990418.2.99
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 10.11.2026.
Ograniczenia: Wyłącznie region nazwany w źródle; okolice miasta nie są obszarem miasta, bez dopowiadania współrzędnych.
[8]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Nie figuruje w załącznikach rozporządzenia o ochronie gatunkowej grzybów (Dz.U.2014poz.1408). Nie rozstrzyga to ograniczeń dotyczących terenu ani innych przepisów.
[1]Podstawa informacji o handlu
Dopuszczony do obrotu lub produkcji przetworów: załącznik1 poz.67 rozporządzenia w tekście jednolitym Dz.U.2026poz.258. Ograniczenia uprawy lub importu przy poz.68 dotyczą innego gatunku. Obowiązują pozostałe wymagania rozporządzenia.
[2]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Uszak bzowy jest saprotrofem rozkładającym martwe drewno, a niekiedy pasożytem osłabionych drzew i krzewów liściastych. Wyrasta na pniach, pniakach oraz opadłych lub obumierających gałęziach. Głównym i najczęstszym żywicielem gatunku jest bez czarny (Sambucus nigra).
[13] [11] [14] [17] [16] [15]Owocniki uszaka bzowego można spotkać przez cały rok. Według ČMS obfite pojawy występują podczas dłuższych okresów wilgotnej pogody, natomiast Zarzyński w opracowaniu „Grzyby polskich lasów” wskazuje, że najliczniej pojawiają się jesienią. Owocniki wykazują odporność na mróz – mogą całkowicie zamarzać, a po odwilży kontynuować wzrost.
[17] [11]Udokumentowane zbiory terenowe potwierdzają obecność owocników w różnych porach roku. Wśród sześciu wybranych kolekcji Snowarskiego znajdują się zbiory z Wrocławia, okolic Obornik Śląskich, wybrzeża Uznamu i Torunia. Wykaz ČMS zawiera siedem obserwacji z Pragi i kraju środkowoczeskiego z lat 2018–2024, z datami przypadającymi na listopad, styczeń, luty, marzec (17 III 2019 r.) oraz czerwiec.
[13] [11]Wu i współautorzy dokumentują wąsko rozumiany gatunek Auricularia auricula-judae w Europie, na drewnie okrytonasiennych. Trzynaście przebadanych okazów pochodziło z Czech, Danii, Francji, Niemiec, Rosji i Wielkiej Brytanii; stwierdzono je na drewnie graba, bzu, platana, robinii, derenia, wiązu, jesionu, trzmieliny i klonu. Obok dominujących żywicieli liściastych ČMS i Zarzyński odnotowują wyjątkowe występowanie na drzewach iglastych, w tym na świerku.
[16]Baskijskie towarzystwo Aranzadi zamieszcza 53 rekordy zbiorów z lat 1980–2022, głównie z Nawarry, Gipuzkoi i Lapurdi, a także wpis z Madery z 2022 roku. Są to identyfikacje odnotowane w atlasie regionalnym, bez przeprowadzonej dla wszystkich kolekcji rewizji genetycznej według nowożytnych kryteriów taksonomicznych.
[10] [16] [17] [13]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | Praga; kraj środkowoczeski; Brno; Rousínov | I–XII |
|
| Niemcy | Monachium — ogród botaniczny | XI — minimalny zakres obserwacji |
|
| Dania | Nordjylland; Tranum | IX — minimalny zakres obserwacji |
|
| Francja | Lyon — ogród botaniczny; Orliénas | V–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
| Wielka Brytania | Szkocja; Fife; Kilconquhar Castle; Balbuthie Wood; Humbie — Church Wood | I–X — minimalny zakres obserwacji |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło; Województwo kujawsko-pomorskie; Toruń | I–XII |
|
| Rosja | Kaukaz Zachodni; Karaczajo-Czerkiesja; Rezerwat biosfery Teberda | VIII — minimalny zakres obserwacji |
|
Źródła
- auricularia_auricula_judae.PL.law.protection.pdf
- auricularia_auricula_judae.PL.law.trade.pdf
- Atlasowy opis zarodników ČMS; nie podano medium, liczby pomiarów ani konkretnego materiału preparatu. (także [11])
- auricularia_auricula_judae.fungorum
- auricularia_auricula_judae.gbif
- auricularia_auricula_judae.grzyby
- auricularia_auricula_judae.wu 2021 (także [16])
- Aranzadi, ficha Auricularia auricula-judae
- Species Fungorum, Auricularia auricula-judae (Bull.) Quél. 1886, rekord 102281
- Marek Snowarski, Auricularia auricula-judae — uszak bzowy
- Władysław Wojewoda 2003, Checklist of Polish larger Basidiomycetes, Biodiversity of Poland7
- Woodland Trust, Jelly ear (Auricularia auricula-judae)
- Paweł Zarzyński 2021, Grzyby polskich lasów, CILP, ISBN978-83-65659-43-9