Перайсці да змесціва
JakiToGrzyb

Грыбны каляндар: лістапад у Беларусі Сезонны прыродазнаўчы агляд позняй восені і ўмоўных назіранняў

Лістапад 2026БеларусьВіды 17

Польскі грыб (Imleria badia)
Польскі грыб Imleria badiaФота Jean-Pol GRANDMONT · CC BY 3.0 · Крыніца · Фрагмент
Змест
  1. Хвойны лес
  2. Лісцевы і змешаны лес
  3. Мёртвая драўніна
  4. Лугі і ўзлескі
  5. Парады для прыродазнаўчых назіранняў
  6. Крыніцы і метадалогія

Лістапад у Беларусі адзначае пераход прыроды да зімовага спакою. Гэты перыяд характарызуецца скарачэннем светлавога дня, перыядычнымі замаразкамі і зменай характару ападкаў, што паступова зніжае мікалагічную актыўнасць большасці відаў.

Магчымасць сустрэць грыбы ў гэты час шмат у чым вызначаецца мясцовым надвор'ем. Для асобных позніх відаў нават пасля першых замаразкаў спрыяльнымі могуць стаць умераныя тэмпературы, дастатковая вільготнасць або перыяды бесснежнага пацяплення, калі застаецца імавернасць як захавання ранейшых пладовых цел, так і з'яўлення свежага росту.

Назіранні ў позневосеньскім лесе вымагаюць уважлівасці да мікраасяроддзя. Грыбы часцей выяўляюцца пад слоем іглічнага і лісцевага ападу, сярод імхоў і на драўняных субстратах, дзе ўздзеянне рэзкіх начных халадоў часткова згладжваецца асаблівасцямі мясцовага рэльефу і расліннага покрыва.


Хвойны лес

Хвойны лес у лістападзе
Ілюстрацыя біятопу

Хвойныя лясы ў лістападзе захоўваюць адносна спрыяльны мікраклімат дзякуючы шчыльнай кроне і тоўстай падсцілцы, што дазваляе познім відам з'яўляцца да пачатку зімовых маразоў.

Балетавыя і трубчастыя грыбы

  1. Белы грыб (Boletus edulis) — Сустракаецца ў хвойніках пры захаванні мяккага восеньскага цяпла, утвараючы мікарызу са старымі соснамі і елкамі на мохавым покрыве да першых устойлівых замаразкаў.
  2. Польскі грыб (Imleria badia) — Расце каля соснаў на кіслых пясчаных глебах сярод імхоў і іглічнага ападу, працягваючы зрэдку з'яўляцца ў перыяды позніх восеньскіх пацяпленняў.
  3. Казляк (Suillus bovinus) — Трапляецца групамі на пясчанай глебе ў сухіх хвойных маладняках сярод верасу і імхоў, завяршаючы вегетацыю з надыходам лістападаўскіх халадоў.
  4. Масляк звычайны (Suillus luteus) — Утварае мікарызу з сасной у разрэджаных борах і на пясчаных узлесках, дзе адзінкавыя асобнікі здольныя захоўвацца да прыходу працяглых маразоў.

Познія пласціністыя і мокрухавыя віды

  1. Шампіньён лясны (Agaricus sylvaticus) — Селіцца на багатым іглічным перагноі ў старых яловых і хвойных насаджэннях, фармуючы пладовыя целы толькі пры спрыяльнай вільготнасці позняй восені.
  2. Мокруха елавая (Gomphidius glutinosus) — Расце на вільготным мохавым покрыве ў яловых лясах, дзе ўстойліва трымаецца нават пасля нязначных прымаразкаў пры ўмове бесснежнага надвор'я.
  3. Гігрофар позні (Hygrophorus hypothejus) — Характэрны від позняй восені, які развіваецца пад хвоямі на пясчаных глебах і з'яўляецца хвалямі пасля першых сур'ёзных восеньскіх замаразкаў.
  4. Радоўка шэрая (Tricholoma portentosum) — Трапляецца ў сасновых борах сярод моху і пад іглічным покрывам, працягваючы рост пры адсутнасці снегу да канца восеньскага перыяду.

Лісцевы і змешаны лес

Лісцевы і змешаны лес позняй восенню
Ілюстрацыя біятопу

У лісцевых і змешаных насаджэннях пасля масавага лістападу глеба хутка астывае, таму грыбніцы запавольваюць актыўнасць, а назіранні залежаць ад вільготнасці і тэмпературных ваганняў.

Дробныя пласціністыя грыбы лісцевых лясоў

  1. Лакавіца ружовая (Laccaria laccata) — Расце на вільготнай глебе сярод лісцевага ападу і імхоў, захоўваючы пладовыя целы пры спрыяльных вільготных умовах да наступу сапраўднай зімы.
  2. Псеўдагаворушка келхападобная (Pseudoclitocybe cyathiformis) — Сустракаецца на глебе, багатай на раслінныя рэшткі, і каля спарахнелых пнёў у змешаных насаджэннях на працягу позняга восеньскага перыяду.

Лісічкавыя грыбы

  1. Лісічка звычайная (Cantharellus cibarius) — Утварае мікарызу з лісцевымі і хвойнымі пародамі, затрымліваючыся на мохавых палянках да лістападаўскіх маразоў пры дастатковым узроўні вільгаці.

Мёртвая драўніна

Мёртвая драўніна і пні ў восеньскім лесе
Ілюстрацыя біятопу

Мёртвая драўніна і спарахнелыя пні служаць важным субстратам для дрэваруйнавальных грыбоў, ствараючы ў зацішных месцах пэўнае згладжванне тэмпературных ваганняў, хоць пры ўстойлівых маразах драўніна таксама непазбежна прамярзае.

Дрэваруйнавальныя грыбы лісцевых парод

  1. Апенька летняя (Kuehneromyces mutabilis) — Развіваецца шчыльнымі зросткамі на гнілой драўніне і пнях лісцевых дрэў, завяршаючы сваё плоданашэнне пры паніжэнні сярэднясутачных тэмператур.
  2. Вешанка звычайная (Pleurotus ostreatus) — Дрэваруйнавальны від, які расце групамі на ствалах аслабленых або мёртвых лісцевых парод, актывізуючыся пасля рэзкіх восеньскіх пахаладанняў.

Грыбы іглічнай драўніны

  1. Апенька несапраўдная серапласціністая (Hypholoma capnoides) — Селіцца шчыльнымі групамі на сасновых і яловых пнях або паваленых ствалах, захоўваючыся да надыходу трывалага зімовага прамярзання драўніны.

Лугі і ўзлескі

Лугі і ўзлескі позняй восенню
Ілюстрацыя біятопу

Адкрытыя лугавіны і ўзлескі хутка губляюць цяпло падчас начных замаразкаў, што рэзка скарачае магчымасці развіцця наземных пладовых цел перад надыходам зімы.

Буйныя пласціністыя грыбы адкрытых прастор

  1. Гнаявік чубаты (Coprinus comatus) — Сустракаецца на адкрытых травяністых месцах, узлесках і пашах з угноеным грунтам, хутка распадаючыся пасля выспявання да першых замаразкаў.
  2. Грыб-парасон стракаты (Macrolepiota procera) — Расце на асветленых узлесках, высечках і лугавінах, дзе яго адзінкавыя буйныя пладовыя целы завяршаюць сезон перад устойлівым лістападаўскім пахаладаннем.

Порхаўкавыя грыбы

  1. Порхаўка жамчужная (Lycoperdon perlatum) — Засяляе глебу сярод травы на ўзлесках і лясных палянах, дзе падсохлыя спелыя асобнікі здольныя заставацца да самага снегу.

Парады для прыродазнаўчых назіранняў

Позневосеньскія выправы ў лес патрабуюць беражлівага стаўлення да прыроды і ўважлівасці да зменлівага надвор'я.

  • Асцярожна аглядайце лясную падсцілку і мох, не разварочваючы іх, каб не парушыць мікраклімат грыбніцы перад зімовымі маразамі.
  • Фіксуйце знаходкі на фотаздымках у іх натуральным асяроддзі, пазбягаючы залішняга пашкоджання пладовых цел і навакольнай расліннасці.
  • Звяртайце ўвагу на тэмпературныя змены і стан субстрату, бо начныя замаразкі змяняюць форму і колер нават добра знаёмых відаў.

Лістапад завяршае сезон актыўнага развіцця макраміцэтаў, пакідаючы магчымасць для назірання толькі найбольш устойлівых позніх відаў. Беражлівае стаўленне да асяроддзя ў гэты пераходны перыяд дапамагае захаваць устойлівасць лясной экасістэмы да наступнай вясны.

Крыніцы і метадалогія

Назад